Kleuren en basisbeschrijvingen in het Hongaars

Kort gezegd

Een Hongaars kleurwoord staat onveranderd vóór een zelfstandig naamwoord (een woord voor een mens, dier, ding of begrip): piros alma ‘rode appel’ en piros almák ‘rode appels’. Na het onderwerp staat in de tegenwoordige tijd bij de derde persoon geen vorm van ‘zijn’: A ház fehér. betekent ‘Het huis is wit.’ Naar een kleur vraag je meestal met Milyen színű? ‘Welke kleur heeft het?’

Overzicht

Kleurwoorden zijn een eenvoudige en nuttige ingang tot Hongaarse bijvoeglijke naamwoorden: woorden die een eigenschap noemen. Je kunt er voorwerpen mee aanwijzen, kleding beschrijven en vragen welke uitvoering iemand wil. De basisregel hoort bij niveau A1: vóór een zelfstandig naamwoord krijgt het kleurwoord geen uitgang voor aantal, naamval of bepaaldheid. Kék blijft dus kék in zowel kék ég ‘blauwe lucht’ als kék autók ‘blauwe auto’s’.

Voor Nederlandstaligen voelt een deel van dit patroon vertrouwd: het kleurwoord komt meestal vóór het zelfstandig naamwoord, net als in de witte muur. Het grote verschil is dat het Nederlands vaak een -e toevoegt en soms juist niet: een rood huis, maar het rode huis. Het Hongaars maakt dat onderscheid niet. Je leert één vorm: piros ház, ongeacht of het om ‘een rood huis’ of ‘het rode huis’ gaat. Het lidwoord geeft zo nodig het verschil aan: egy piros ház tegenover a piros ház.

Er is wel een belangrijke nuance. Als het kleurwoord het gezegde vormt — het deel dat zegt hoe het onderwerp is — krijgt het in het meervoud doorgaans zelf een meervoudsuitgang: A ház fehér ‘Het huis is wit’, maar A házak fehérek ‘De huizen zijn wit’. Voor de eerste kennismaking hoef je vooral het onveranderlijke kleurwoord vóór een zelfstandig naamwoord en de korte zin zonder ‘is’ te beheersen.

Zo werkt het

De belangrijkste kleurwoorden

Hongaars	Nederlands	Opmerking
fehér	wit	basiswoord
fekete	zwart	basiswoord
piros	rood	het gewone A1-woord voor veel rode voorwerpen
kék	blauw	basiswoord
zöld	groen	basiswoord
sárga	geel	basiswoord
narancssárga	oranje	letterlijk opgebouwd rond ‘sinaasappel’ en ‘geel’
lila	paars	algemeen en alledaags
rózsaszín	roze	letterlijk ‘rozenkleur’
barna	bruin	basiswoord
szürke	grijs	basiswoord

Een kleurwoord hoeft in het Hongaars niet bij een mannelijk, vrouwelijk of onzijdig zelfstandig naamwoord te passen. Het Hongaars heeft dat grammaticale geslacht niet. Je hoeft dus geen verschillende vormen van fehér of zöld te leren op grond van het soort zelfstandig naamwoord.

Kleurwoord vóór het zelfstandig naamwoord

Het basispatroon is:

(lidwoord) + kleurwoord + zelfstandig naamwoord

• piros alma — rode appel
• egy kék autó — een blauwe auto
• a fehér ház — het witte huis
• a zöld kabát — de groene jas

Alleen het zelfstandig naamwoord krijgt de uitgangen die in de zin nodig zijn. Een naamval is een uitgang die de functie van een woord in de zin aangeeft. Zo markeert -t vaak het lijdend voorwerp (wie of wat de handeling ondergaat), en -k het meervoud.

Hongaarse woordgroep	Nederlandse betekenis	Wat verandert?
piros alma	rode appel	geen uitgang
piros almák	rode appels	alma krijgt de meervoudsuitgang
piros almát	een rode appel als lijdend voorwerp	alma krijgt de uitgang -t
piros almákat	rode appels als lijdend voorwerp	beide uitgangen staan op alma

Zet dus niet automatisch een Nederlandse -e of een Hongaarse meervoudsuitgang aan het kleurwoord. In piros almák blijft piros precies hetzelfde.

Een volledige zin zonder ‘is’

Wanneer je zegt dat iets een bepaalde kleur is, komt het onderwerp eerst en het kleurwoord daarna:

onderwerp + kleurwoord

• A ház fehér. — Het huis is wit.
• Az ég kék. — De lucht is blauw.
• A kabát fekete. — De jas is zwart.

In zulke zinnen wordt de tegenwoordige tijd van van ‘zijn’ bij de derde persoon enkelvoud en meervoud weggelaten. Het Nederlands heeft is of zijn nodig; het Hongaars niet. A ház van fehér is daarom niet de gewone manier om ‘Het huis is wit’ te zeggen.

Bij een meervoudig onderwerp krijgt het kleurwoord als gezegde normaal gesproken wel een meervoudsvorm. De precieze tussenklinker hangt af van het woord; leer de vorm daarom het liefst in een hele zin.

Enkelvoud	Meervoud	Nederlands
Az alma piros.	Az almák pirosak.	De appel is rood. / De appels zijn rood.
A ház fehér.	A házak fehérek.	Het huis is wit. / De huizen zijn wit.
Az autó kék.	Az autók kékek.	De auto is blauw. / De auto’s zijn blauw.
A levél zöld.	A levelek zöldek.	Het blad is groen. / De bladeren zijn groen.
A táska sárga.	A táskák sárgák.	De tas is geel. / De tassen zijn geel.

Dit verschil is voor Nederlandstaligen onverwacht. In het Nederlands blijft het naamwoordelijk deel van het gezegde gelijk: ‘het huis is wit’ en ‘de huizen zijn wit’. In het Hongaars staat daar fehér tegenover fehérek.

Vragen naar kleur

De vaste vraag is Milyen színű? Het woord milyen betekent hier ‘wat voor’ of ‘welke soort’, en színű betekent ‘van kleur’. Samen is de natuurlijke Nederlandse vertaling: ‘Welke kleur heeft het?’

• Milyen színű? — Welke kleur heeft het?
• Milyen színű az autó? — Welke kleur heeft de auto?
• Milyen színű a kabátod? — Welke kleur heeft je jas?

Een kort antwoord is voldoende: Kék. ‘Blauw.’ Je kunt ook een volledige zin geven: Az autó kék. ‘De auto is blauw.’ De uitgebreidere vorm kék színű betekent letterlijk ‘blauw van kleur’. Die is correct, maar in een eenvoudige beschrijving is alleen kék vaak natuurlijker.

Milyen? zonder színű is breder. Milyen a ház? vraagt hoe of wat voor huis het is; het antwoord kan nagy ‘groot’, régi ‘oud’ of fehér ‘wit’ zijn. Met Milyen színű...? vraag je specifiek naar de kleur.

Voorbeelden in context

Hongaars	Nederlands	Toelichting
Ez egy piros alma.	Dit is een rode appel.	piros staat vóór alma.
Az ég kék.	De lucht is blauw.	Geen woord voor ‘is’.
A ház fehér.	Het huis is wit.	Enkelvoudig gezegde.
Van egy fekete macskám.	Ik heb een zwarte kat.	fekete verandert niet.
A zöld pólót kérem.	Ik wil graag het groene T-shirt.	Alleen póló krijgt de uitgang -t.
A banán sárga.	De banaan is geel.	Korte beschrijvende zin.
Milyen színű az autó?	Welke kleur heeft de auto?	Specifieke vraag naar kleur.
Az autó szürke.	De auto is grijs.	Volledig antwoord.
Milyen színű a táskád?	Welke kleur heeft je tas?	táskád betekent ‘je tas’.
Barna.	Bruin.	Een kleurwoord volstaat als antwoord.
Két fehér széket látok.	Ik zie twee witte stoelen.	fehér blijft onveranderd.
A virágok lilák.	De bloemen zijn paars.	Het kleurwoord is meervoudig als gezegde.
Ezek a cipők feketék.	Deze schoenen zijn zwart.	feketék hoort bij het meervoudige onderwerp.
A magyar zászló piros, fehér és zöld.	De Hongaarse vlag is rood, wit en groen.	Een reeks kleuren als gezegde.
Világoskék inget keresek.	Ik zoek een lichtblauw overhemd.	világoskék is één samengesteld kleurwoord.

Veelgemaakte fouten

Een Nederlandse uitgang aan het kleurwoord toevoegen

• Niet: pirose alma
• Wel: piros alma
• Waarom: het Nederlands heeft ‘rode appel’, maar het Hongaars voegt hier geen equivalent van -e toe. De woordenboekvorm piros staat direct vóór alma.

van gebruiken als ‘is’ bij een kleur

• Niet: A ház van fehér.
• Wel: A ház fehér.
• Waarom: in de tegenwoordige tijd wordt ‘zijn’ weggelaten wanneer je bij een derde persoon een eigenschap noemt. Het Nederlandse ‘is’ mag je dus niet woord voor woord overnemen.

Het kleurwoord vóór een meervoudig zelfstandig naamwoord ook meervoudig maken

• Niet: pirosak almák
• Wel: piros almák
• Waarom: vóór het zelfstandig naamwoord blijft het bijvoeglijke kleurwoord onveranderd. Pirosak past wel in Az almák pirosak, waar het ná het onderwerp het gezegde vormt.

Het meervoud in het gezegde vergeten

• Niet: A házak fehér.
• Wel: A házak fehérek.
• Waarom: een kleurwoord als gezegde sluit in aantal aan bij een meervoudig onderwerp. Dit is juist de situatie waarin het kleurwoord wel verandert.

Met het verkeerde vraagwoord beginnen

• Niet als gewone kleurvraag: Mi az autó színe?
• Gewoon en natuurlijk: Milyen színű az autó?
• Waarom: de eerste zin is grammaticaal mogelijk en betekent letterlijk ‘Wat is de kleur van de auto?’, maar klinkt zwaarder. In een alledaags gesprek gebruikt men gewoonlijk het vaste patroon Milyen színű...?

Gebruiksnotities

Piros en vörös betekenen niet altijd precies hetzelfde

Voor ‘rood’ leer je eerst piros. Dat is het gewone woord in combinaties als piros alma ‘rode appel’, piros lámpa ‘rood licht’ en piros ruha ‘rode jurk’. Daarnaast bestaat vörös. Dat komt vaak voor in vaste of traditionele combinaties, bijvoorbeeld vörösbor ‘rode wijn’, vörös haj ‘rood haar’ en Vörös-tenger ‘Rode Zee’.

Het verschil is niet simpelweg hetzelfde als lichtrood tegenover donkerrood. De keuze hangt vaak af van het zelfstandig naamwoord en de gebruikelijke combinatie. Als beginner zit je bij alledaagse voorwerpen meestal goed met piros; leer veelvoorkomende combinaties met vörös als één geheel.

Licht en donker

Met világos ‘licht’ en sötét ‘donker’ kun je tinten nauwkeuriger benoemen. Veel gangbare combinaties worden als één woord geschreven:

• világoskék — lichtblauw
• sötétkék — donkerblauw
• világoszöld — lichtgroen
• sötétzöld — donkergroen

Ook zo’n samengesteld kleurwoord blijft vóór een zelfstandig naamwoord gelijk: sötétkék kabát ‘donkerblauwe jas’ en sötétkék kabátok ‘donkerblauwe jassen’.

Lidwoorden en woordvolgorde

Met een lidwoord is de gewone volgorde a/az + kleurwoord + zelfstandig naamwoord: a barna asztal ‘de bruine tafel’, az új fekete autó ‘de nieuwe zwarte auto’. A staat voor een medeklinkerklank en az voor een klinkerklank. Het lidwoord kijkt naar het eerstvolgende uitgesproken woord: daarom az alma, maar a piros alma.

Verder dan de basis

De volgende bijzonderheden hoef je op A1 nog niet actief te beheersen, maar je zult ze later wel tegenkomen.

Kleurwoorden als zelfstandige aanduiding

Een kleurwoord kan zonder genoemd zelfstandig naamwoord gebruikt worden wanneer uit de situatie duidelijk is wat bedoeld wordt:

• A kéket kérem. — Ik wil graag de blauwe.
• A piros drágább. — De rode is duurder.
• Nekem a zöld tetszik. — Ik vind de groene mooi.

In a kéket krijgt het zelfstandig gebruikte kleurwoord zelf de uitgang -t, omdat het nu de plaats inneemt van het weggelaten zelfstandig naamwoord. Dit verschilt van a kék kabátot: daar draagt kabát de uitgang.

Tegenwoordige, verleden en toekomstige beschrijvingen

Het weglaten van ‘zijn’ geldt voor de tegenwoordige tijd bij de derde persoon. In de verleden en toekomstige tijd verschijnt wel een werkwoordsvorm:

Hongaars	Nederlands	Tijd
A ház fehér.	Het huis is wit.	tegenwoordige tijd, geen werkwoord
A ház fehér volt.	Het huis was wit.	verleden tijd met volt
A ház fehér lesz.	Het huis zal wit zijn / wordt wit.	toekomstige betekenis met lesz

Gebruik deze vormen pas wanneer je de bijbehorende werkwoordstijden leert. Voor een A1-beschrijving blijft A ház fehér het kernpatroon.

Benaderende tinten met -s

De uitgang -s kan bij sommige kleurwoorden een benaderende tint uitdrukken: kékes ‘blauwachtig’, zöldes ‘groenachtig’ en vöröses ‘roodachtig’. Zo kun je zeggen zöldes szem ‘groenachtige ogen’. Dit is nuttig wanneer een kleur niet zuiver of moeilijk precies te benoemen is. Verwar deze afleiding niet met de gewone basisvorm: voor een duidelijk blauwe tas blijft kék táska de normale keuze.

Oefentips

1. Werk met twee vaste patronen. Kies vijf voorwerpen om je heen en maak bij elk voorwerp zowel een woordgroep als een zin: fehér fal ‘witte muur’ en A fal fehér ‘De muur is wit’. Zo oefen je tegelijk de woordvolgorde en het ontbreken van ‘is’.
2. Zet enkelvoud en meervoud naast elkaar. Schrijf bijvoorbeeld piros alma — piros almák — Az alma piros — Az almák pirosak. Markeer dat alleen in het laatste patroon het kleurwoord een meervoudsuitgang krijgt.
3. Oefen vragen hardop. Wijs naar kleding, voertuigen of meubels en vraag steeds Milyen színű...? Antwoord eerst met één woord en daarna met een hele zin: Fekete. A kabát fekete.

Verwante onderwerpen

• Eerst leren: Basisbijvoeglijke naamwoorden — legt het algemene patroon uit van bijvoeglijke naamwoorden vóór een zelfstandig naamwoord en als gezegde.