Werkwoordclusters in het Nederlands

Overzicht

In Nederlandse bijzinnen komen werkwoorden aan het einde terecht en vormen ze een cluster. De volgorde van die werkwoorden in het cluster volgt bepaalde regels — maar er is ook variatie mogelijk, en verschillende sprekers en schrijvers kiezen soms een andere volgorde.

Hoe het werkt

Volgorde in het werkwoordcluster

De hoofdregel voor een cluster van twee werkwoorden in een bijzin:

Type	Volgorde	Voorbeeld
Hulpwerkwoord + deelwoord	deelwoord – hulpwerkwoord	...dat hij gegaan is
Modaal + infinitief	infinitief – modaal	...dat hij werken moet
Voltooide tijd met modaal	infinitief – infinitief – hebben	...dat hij heeft kunnen werken

Variatie: groene en rode volgorde

	Groene volgorde	Rode volgorde
Woordvolgorde	hulpwerkwoord na deelwoord	hulpwerkwoord voor deelwoord
Voorbeeld	...dat hij vertrokken is	...dat hij is vertrokken
Gebruik	schrijftaal, Vlaanderen	spreektaal, Noord-Nederland

Beide zijn correct; de rode volgorde is gangbaarder in de Noord-Nederlandse spreektaal.

Drie werkwoorden

Type	Voorbeeld
Modaal + vtt	...dat hij het heeft kunnen doen
Causatief + vtt	...dat ze het heeft laten doen

Voorbeelden in context

Nederlands	Vertaling	Opmerking
...dat hij gisteren vertrokken is.	...dat hij gisteren vertrokken is.	Twee werkwoorden
...omdat ze niet kan komen.	...omdat ze niet kan komen.	Modaal + infinitief
...dat we het hebben kunnen regelen.	...dat we het hebben kunnen regelen.	Drie werkwoorden
...terwijl hij de krant zat te lezen.	...terwijl hij de krant zat te lezen.	Cluster met positie-werkwoord
...omdat ze vroeg moet vertrekken.	...omdat ze vroeg moet vertrekken.	Modaal cluster

Veelgemaakte fouten

Fout	Correct	Waarom
...dat hij is gaan.	...dat hij gegaan is / is gegaan.	Deelwoord van gaan = gegaan.
...dat hij heeft kunnen gedaan.	...dat hij heeft kunnen doen.	Vervangingsinfinitief, geen deelwoord.

Oefentips

1. Bijzinnen analyseren. Neem Nederlandse teksten en markeer alle werkwoordclusters.
2. Groene/rode volgorde. Schrijf dezelfde bijzin in beide volgordes en beslis welke je wilt gebruiken.
3. Drieclusters oefenen. Maak bijzinnen met heeft kunnen doen, heeft willen gaan, heeft laten maken.

Verwante concepten

• Vereiste: Woordvolgorde in de Bijzin — nodig als basis voor dit onderwerp