Włoski czasownik *volere*: odmiana i użycie

W skrócie

Volere znaczy przede wszystkim „chcieć”. W czasie teraźniejszym odmienia się nieregularnie: voglio, vuoi, vuole, vogliamo, volete, vogliono. Po nim można postawić rzeczownik — Voglio un caffè („Chcę kawę”) — albo bezokolicznik, czyli podstawową formę czasownika: Voglio partire („Chcę wyjechać”).

Przegląd

Volere należy do najważniejszych włoskich czasowników. Służy do wyrażania chęci, zamiaru, życzenia albo zdecydowanej woli. Spotyka się go od pierwszych rozmów: przy zamawianiu, planowaniu dnia, zapraszaniu kogoś czy pytaniu o jego wybór. Podstawowe użycie poznaje się już na poziomie A1.

Dla osoby mówiącej po polsku sama konstrukcja jest dość znajoma: polskie „chcieć” również łączy się zarówno z nazwą rzeczy (chcę herbatę), jak i z bezokolicznikiem (chcę odpocząć). Podobnie jak po polsku, po włosku zwykle nie trzeba wypowiadać zaimka osobowego, ponieważ końcówka czasownika wskazuje osobę. Dlatego naturalniej brzmi Voglio restare niż stale powtarzane Io voglio restare.

Trzeba jednak nauczyć się odmiany jako osobnego wzoru. Mimo zakończenia -ere czasownik volere nie jest regularny. Szczególną uwagę warto zwrócić na gli w formach voglio i vogliono oraz na różnicę między vuoi i vuole.

Jak to działa

Odmiana w czasie teraźniejszym

Czas teraźniejszy (presente indicativo) opisuje tu obecną chęć albo zamiar. Podmiot, czyli osoba wykonująca czynność, został podany w tabeli dla jasności; w zwykłym zdaniu często się go pomija.

Osoba	Forma volere	Znaczenie
io	voglio	chcę
tu	vuoi	chcesz
lui / lei / Lei	vuole	on chce / ona chce / Pan lub Pani chce
noi	vogliamo	chcemy
voi	volete	chcecie
loro	vogliono	chcą

Nie da się utworzyć tych form przez samo odcięcie -ere i dodanie regularnych końcówek. Najlepiej zapamiętywać je w trzech krótkich grupach: voglio–vuoi–vuole, vogliamo–volete, vogliono. Forma Lei oznaczająca uprzejme „Pan/Pani” łączy się z trzecią osobą liczby pojedynczej: Lei vuole?

Volere z rzeczownikiem

Rzeczownik to wyraz nazywający osobę, rzecz, miejsce lub pojęcie, na przykład caffè, biglietto albo informazione. Gdy mówi się, czego się chce, rzeczownik stoi bezpośrednio po volere:

• Voglio un bicchiere d'acqua. — Chcę szklankę wody.
• Vogliamo due biglietti. — Chcemy dwa bilety.
• Vuoi lo zucchero? — Chcesz cukier?

Między volere a takim rzeczownikiem nie wstawia się przyimka a. Trzeba natomiast pamiętać o rodzajniku, jeśli wymaga go włoskie zdanie. Polski często może obyć się bez odpowiednika słowa „jakiś/jeden”, ale włoski powie un caffè, una camera, un panino.

Schemat jest prosty:

osoba + odmienione volere + rzeczownik

Zaimka osobowego zwykle nie zapisujemy, więc najczęściej pozostaje: Voglio + rzeczownik.

Volere z bezokolicznikiem

Bezokolicznik to nieodmieniona, słownikowa forma czasownika, taka jak andare („iść/jechać”), mangiare („jeść”) czy dormire („spać”). Jeśli ta sama osoba czegoś chce i ma to zrobić, po volere stawia się bezokolicznik bez żadnego przyimka:

• Voglio imparare l'italiano. — Chcę nauczyć się włoskiego.
• Paolo vuole tornare a casa. — Paolo chce wrócić do domu.
• Vogliamo prenotare un tavolo. — Chcemy zarezerwować stolik.

Schemat:

odmienione volere + bezokolicznik

Odmienia się tylko volere. Drugi czasownik zachowuje formę słownikową. Mówimy zatem vuoi venire, a nie vuoi vieni.

Przeczenie i pytanie

Przeczenie tworzy się przez umieszczenie non bezpośrednio przed odmienionym czasownikiem:

• Non voglio uscire. — Nie chcę wychodzić.
• Non vogliono il dolce. — Nie chcą deseru.

W pytaniu nie trzeba zmieniać szyku ani dodawać osobnego słowa pomocniczego. W mowie pytanie sygnalizuje intonacja, a w piśmie znak zapytania:

• Vuoi venire? — Chcesz przyjść?
• Volete ordinare? — Chcecie zamówić?

Można też dodać wyraz pytający: Che cosa vuoi mangiare? („Co chcesz zjeść?”), Dove volete andare? („Dokąd chcecie iść?”).

Ta sama osoba i dwie różne osoby

Na początku wystarczy zapamiętać prostą zasadę: gdy osoba chcąca jest zarazem wykonawcą drugiej czynności, używa się bezokolicznika:

• Voglio partire. — To ja chcę i ja mam wyjechać.
• Vogliamo riposare. — To my chcemy i my mamy odpocząć.

Jeśli jedna osoba chce, aby coś zrobiła inna osoba, potrzebna jest później bardziej zaawansowana konstrukcja volere che z trybem łączącym (congiuntivo, czyli formą używaną między innymi po wyrażeniach woli): Voglio che tu parta — „Chcę, żebyś wyjechał / wyjechała”. Na poziomie A1 nie trzeba jeszcze tworzyć takich form; ważne jest jedynie, by nie wstawiać po che bezokolicznika.

Przykłady w kontekście

Włoski	Polski	Uwaga
Voglio un caffè.	Chcę kawę.	Volere z rzeczownikiem
Vuoi venire?	Chcesz przyjść?	Pytanie nieformalne do jednej osoby
Vuole parlare con Lei.	On lub ona chce z Panem albo Panią porozmawiać.	Vuole może odnosić się do niego lub do niej; Lei po przyimku jest formą grzecznościową
Vogliamo andare al cinema.	Chcemy iść do kina.	Volere z bezokolicznikiem
Ragazzi, volete una pizza?	Słuchajcie, chcecie pizzę?	Pytanie do kilku osób
I bambini vogliono giocare fuori.	Dzieci chcą bawić się na dworze.	Podmiot w liczbie mnogiej
Non voglio disturbarti.	Nie chcę ci przeszkadzać.	Non stoi przed voglio
Che cosa vuoi fare stasera?	Co chcesz robić dziś wieczorem?	Pytanie o plan
Marta vuole comprare una bicicletta.	Marta chce kupić rower.	Ta sama osoba chce i kupuje
Vogliamo due biglietti per Firenze.	Chcemy dwa bilety do Florencji.	Przydatne przy zakupie biletów
Vuole altro, signora?	Czy życzy sobie pani czegoś jeszcze?	Uprzejme pytanie sprzedawcy
Non vogliono il vino; preferiscono l'acqua.	Nie chcą wina, wolą wodę.	Przeczenie i wyrażenie wyboru
Io voglio restare, ma Luca vuole partire.	Ja chcę zostać, ale Luca chce wyjechać.	Zaimki i podmioty podkreślają kontrast
Dove volete mangiare?	Gdzie chcecie zjeść?	Wyraz pytający + volere + bezokolicznik

Najczęstsze błędy

1. Regularna odmiana zamiast nieregularnej

• Błędnie: Io volo un gelato.
• Poprawnie: Io voglio un gelato.
• Dlaczego: pierwsza osoba czasownika volere to voglio. Volo jest formą innego czasownika, volare, i znaczy „latam”.

2. Odmienianie obu czasowników

• Błędnie: Vuoi vieni con noi?
• Poprawnie: Vuoi venire con noi?
• Dlaczego: po odmienionym volere drugi czasownik pozostaje w bezokoliczniku. Odmianę osoby pokazuje już forma vuoi.

3. Dodawanie przyimka przed bezokolicznikiem

• Błędnie: Voglio a imparare l'italiano.
• Poprawnie: Voglio imparare l'italiano.
• Dlaczego: konstrukcja volere + bezokolicznik nie wymaga przyimka. Polski odpowiednik również łączy te czasowniki bez słowa pośredniego: „chcę się nauczyć”.

4. Mylenie vuoi i vuole

• Błędnie: Maria vuoi un tè?
• Poprawnie: Maria vuole un tè?
• Dlaczego: vuoi odnosi się do tu, czyli nieformalnego „ty”. Przy Maria, lui, lei i grzecznościowym Lei potrzebna jest forma vuole.

5. Bezokolicznik po volere che

• Błędnie: Voglio che tu venire domani.
• Poprawnie: Voglio che tu venga domani.
• Dlaczego: gdy wykonawcy obu czynności są różni, po volere che używa się trybu łączącego. Początkujący może ominąć ten problem i powiedzieć na przykład Puoi venire domani? — „Możesz przyjść jutro?”.

6. Zbyt kategoryczne zamówienie

• Mało uprzejmie w spokojnej obsłudze: Voglio una camera.
• Naturalniej: Vorrei una camera, per favore.
• Dlaczego: voglio poprawnie wyraża chęć, ale skierowane do obsługi może zabrzmieć stanowczo: „chcę”. Warunkowe vorrei odpowiada polskiemu „poproszę / chciałbym / chciałabym” i łagodzi prośbę.

Uwagi o użyciu

Zaimki są potrzebne głównie dla kontrastu

W języku polskim można powiedzieć zarówno „chcę”, jak i „ja chcę”. Po włosku działa to podobnie. Sama forma voglio jasno wskazuje pierwszą osobę, więc io zwykle się pomija. Zaimka używa się, gdy trzeba kogoś przeciwstawić innej osobie albo mocno zaakcentować wybór:

• Io voglio restare, loro vogliono partire. — Ja chcę zostać, oni chcą wyjechać.
• Che cosa vuoi tu? — A ty czego chcesz?

Ciągłe dodawanie io, tu, noi nie jest błędem gramatycznym, ale może brzmieć nienaturalnie lub przesadnie emfatycznie.

Tu, Lei i voi

Do jednej znajomej osoby zwraca się zwykle przez tu: Vuoi bere qualcosa? W sytuacji oficjalnej stosuje się Lei i formę trzeciej osoby: Vuole accomodarsi? („Czy zechce Pan/Pani usiąść?”). Wielka litera w Lei pomaga pokazać znaczenie grzecznościowe, choć we współczesnych tekstach spotyka się także zapis małą literą.

Do kilku osób używa się voi oraz volete, niezależnie od tego, czy rozmowa jest swobodna, czy oficjalna. Regionalne i bardzo formalne sposoby zwracania się do grupy nie są potrzebne w codziennej komunikacji początkującego.

Stanowczość zależy od sytuacji

Voglio nie jest samo w sobie niegrzeczne. Naturalnie opisuje własne plany: Voglio cambiare lavoro („Chcę zmienić pracę”) albo zdecydowany wybór: Voglio quello rosso („Chcę ten czerwony”). Przy prośbie kierowanej do obcej osoby ton ma jednak znaczenie. W kawiarni bezpieczniej powiedzieć Vorrei un caffè, per favore niż Voglio un caffè.

Pytanie Vuoi...? często pełni funkcję propozycji lub zaproszenia: Vuoi venire con noi? może znaczyć nie tylko dosłowne „Czy chcesz z nami przyjść?”, lecz także naturalne „Pójdziesz z nami?”.

Poziom wyżej: dalsze użycia

Poniższych konstrukcji nie trzeba opanować na poziomie A1, ale często pojawiają się w rozmowach i tekstach.

Uprzejme vorrei i łagodzące volevo

Vorrei jest formą trybu warunkowego i znaczy „chciałbym/chciałabym”, „poproszę”. To standardowy wybór w restauracji, hotelu czy sklepie:

• Vorrei prenotare una camera. — Chciałbym / Chciałabym zarezerwować pokój.
• Vorremmo pagare. — Chcielibyśmy zapłacić.

Volevo formalnie należy do czasu przeszłego niedokonanego, ale w rozmowie może łagodnie wprowadzać obecną prośbę: Volevo chiederle un'informazione — „Chciałem / Chciałam prosić pana/panią o informację”. Nie oznacza wtedy koniecznie, że chęć już minęła.

Zaimki dopełnienia przy bezokoliczniku

Zaimek dopełnienia, czyli krótkie słowo zastępujące osobę lub rzecz, można często umieścić przed volere albo doczepić do bezokolicznika:

• Lo voglio comprare. = Voglio comprarlo. — Chcę to kupić.
• Ti voglio chiamare. = Voglio chiamarti. — Chcę do ciebie zadzwonić.

Obie pozycje są poprawne. Na początku warto wybrać jeden schemat i ćwiczyć go konsekwentnie.

Volere che i tryb łączący

Przy dwóch różnych wykonawcach pojawia się konstrukcja volere che + congiuntivo:

• Voglio che tu venga. — Chcę, żebyś przyszedł / przyszła.
• Vogliamo che tutto sia pronto. — Chcemy, żeby wszystko było gotowe.

Kontrast jest ważny: Voglio venire znaczy „Chcę przyjść”, a Voglio che tu venga — „Chcę, żebyś ty przyszedł / przyszła”.

Częste połączenia o własnym znaczeniu

• voler bene a qualcuno — kochać kogoś, darzyć kogoś serdecznym uczuciem: Ti voglio bene („Kocham cię / Bardzo mi na tobie zależy”). Wyrażenie często dotyczy rodziny i przyjaciół, nie tylko miłości romantycznej.
• voler dire — znaczyć: Che cosa vuol dire questa parola? („Co znaczy to słowo?”). Skrócone vuol jest częste właśnie w tym połączeniu.
• ci vuole / ci vogliono — potrzeba, potrzebne jest/są: Ci vuole tempo („Potrzeba czasu”), Ci vogliono due ore („Potrzeba dwóch godzin”). Forma czasownika zgadza się z tym, czego potrzeba.

Czasy złożone

W czasie przeszłym volere tworzy formy takie jak ho voluto („chciałem/chciałam”). Gdy działa jako czasownik modalny przed bezokolicznikiem, wybór czasownika posiłkowego może wiązać się z drugim czasownikiem, zwłaszcza w staranniejszym języku: ho voluto mangiare, ale sono voluto andare. Współcześnie spotyka się również szerokie użycie avere. To zagadnienie najlepiej opanować razem z włoskimi czasami złożonymi; nie wpływa ono na podstawową odmianę teraźniejszą.

Jak ćwiczyć

1. Ucz się form parami z krótkim uzupełnieniem. Powtarzaj: voglio un caffè, vuoi venire?, vuole partire, vogliamo mangiare, volete entrare?, vogliono dormire. Dzięki temu forma od razu łączy się z typowym zdaniem.
2. Układaj dwa rodzaje zdań. Dla każdej osoby stwórz jedno zdanie z rzeczą i jedno z czynnością, na przykład Vogliamo una pausa oraz Vogliamo riposare. Dodaj też wersję przeczącą z non.
3. Ćwicz rejestr w scenkach. Wyobraź sobie rozmowę z przyjacielem, sprzedawcą i recepcjonistą. Do przyjaciela użyj vuoi, w sytuacji oficjalnej vuole, a przy składaniu prośby porównaj bezpośrednie voglio z uprzejmym vorrei.

Powiązane zagadnienia

• Podstawa: Czasowniki regularne zakończone na -ARE — pomagają zrozumieć osoby, końcówki i budowę włoskiej odmiany; volere ma jednak własny, nieregularny wzór.