Italyancada duzenlI -ARE fiilleri

Genel bakis

Duzenli -ARE fiilleri, Italyancanin en buyuk ve en uretken fiil sinifini olusturur. Bu cekim kalibini ogrenirseniz, yuzlerce fiili hemen kullanabilirsiniz. Bu da onlari A1 seviyesinde ogrenilecek en verimli dilbilgisi konularindan biri yapar.

Yontem basittir: mastar halini alin (ornegin parlare — konusmak), -are ekini cikararak koku bulun (parl-) ve kisiye gore uygun simdiki zaman ekini ekleyin. Bu fiiller duzenli oldugundan ekler hic degismez — bir kez ogrendiginizde tum -ARE fiillerine uygulanir.

Gunluk hayatta en cok kullanilan Italyanca fiillerin bircogu bu sinifa aittir: parlare (konusmak), mangiare (yemek), lavorare (calismak), abitare (oturmak, ikamet etmek), guardare (bakmak, izlemek), comprare (satin almak), cucinare (yemek pismek) ve daha pek cogu.

Nasil calisir

Duzenli bir -ARE fiilini cekmek icin mastar halinden -are ekini cikarip koku bulun, sonra su ekleri ekleyin:

Kisi	Ek	parlare (konusmak)	mangiare (yemek)
io	-o	parlo	mangio
tu	-i	parli	mangi
lui/lei/Lei	-a	parla	mangia
noi	-iamo	parliamo	mangiamo
voi	-ate	parlate	mangiate
loro	-ano	parlano	mangiano

Yaygin duzenli -ARE fiilleri:

Italyanca	Turkce
parlare	konusmak
mangiare	yemek
abitare	oturmak, ikamet etmek
lavorare	calismak
guardare	bakmak, izlemek
comprare	satin almak
cucinare	yemek pismek
ascoltare	dinlemek
camminare	yurumek
studiare	ders calismak
viaggiare	seyahat etmek
giocare	oynamak
chiamare	aramak, cagirmak
aspettare	beklemek
tornare	donmek

Yazim notu: -iare ile biten fiiller (mangiare, studiare) "i" ile baslayan eklerden once "i" harfini iki kez yazmaz. Dolayisiyla "mangi" (degil mangii) ve "studi" (degil studii) yazilir.

-care ve -gare ile biten fiiller (giocare, pagare) "i" veya "e" ile baslayan eklerden once sert sesi korumak icin "h" ekler: giochi, paghi, giochiamo, paghiamo.

Baglamda ornekler

Italyanca	Turkce	Not
Parlo italiano e inglese.	Italyanca ve Ingilizce konusuyorum.	1. kisi, zamir dusurulmus
Tu mangi troppo velocemente.	Cok hizli yiyorsun.	2. kisi samimi
Maria lavora in un ospedale.	Maria bir hastanede calisiyor.	3. kisi ozel isimle
Abitiamo a Roma da tre anni.	Uc yildir Roma'da yasiyoruz.	1. kisi cogul
Guardate un film stasera?	Bu aksam bir film izliyor musunuz?	2. kisi cogul
Loro comprano il pane ogni mattina.	Onlar her sabah ekmek aliyor.	3. kisi cogul
Cucino la cena alle sette.	Aksam yemegini yedide pisiriyorum.	Gunluk rutin
Ascolti la radio?	Radyo dinliyor musun?	Soru biciml
I bambini giocano nel parco.	Cocuklar parkta oynuyor.	3. kisi cogul ozneyle
Studio medicina all'universita.	Universitede tip okuyorum.	Zamir dusurulmus
Chiamiamo un taxi?	Bir taksi cagiralim mi?	noi ile oneri
Aspetta un momento, per favore.	Lutfen bir dakika bekleyin.	3. kisi = resmi Lei

Sik yapilan hatalar

-care/-gare fiillerinde yazim degisikligini unutmak

• Yanlis: Tu gioci a calcio.
• Dogru: Tu giochi a calcio.
• Neden: -care ve -gare fiilleri "i" veya "e" oncesinde sert "k" veya "g" sesini korumak icin "h" ekler.

-iare fiillerinde "i" harfini ikiye katlamak

• Yanlis: Tu mangii la pasta.
• Dogru: Tu mangi la pasta.
• Neden: Kok zaten "i" ile bitiyorsa (mangi-), tu formu icin baska bir "i" eklenmez.

loro formunda yanlis vurgu

• Yanlis: parLAno (vurgu ikinci hecede)
• Dogru: PARlano (vurgu ilk hecede)
• Neden: 3. kisi cogul (-ano) formu her zaman sondan ucuncu hecede (kokte) vurgulanir, ekte degil.

Cekim yerine mastar kullanmak

• Yanlis: Io parlare italiano.
• Dogru: Io parlo italiano. (veya sadece Parlo italiano.)
• Neden: Italyancada fiil her kisi icin cekimlenmek zorundadir. Mastar hali basina ana fiil olarak kullanilamaz.

Pratik ipuclari

1. Her hafta bes yeni -ARE fiili secin ve tam cekim tablosunu elle yazin. Sonra her formu gunluk hayatinizla ilgili bir cumlede kullanin — boylece dilbilgisini gercek anlama baglarsiniz.
2. "Loro" formunun vurgusunu yuksek sesle pratik edin: PARlano, MANgiano, LAvorano deyin — kulaginizi ve agzinizi vurguyu koke koymaya alistirin.
3. Yeni bir Italyanca fiille karsilastiginizda -are ile bitip bitmedigini kontrol edin. Bitiyorsa, zaten nasil cekimlenecegini biliyorsunuz — hemen bir cumle kurmaya calisin.

Ilgili konular

• On kosul: Kisi zamirleri — eylemi kimin yaptigini anlamak icin gerekli
• Sonraki adimlar: Duzenli -ERE fiilleri — ikinci cekim kalibi
• Sonraki adimlar: Duzenli -IRE fiilleri — ucuncu cekim kalibi
• Sonraki adimlar: Potere (yapabilmek) — fiil cekimine dayanan bir kip fiili
• Sonraki adimlar: Volere (istemek) — bir diger onemli kip fiili
• Sonraki adimlar: Basit gelecek zaman — gelecek zaman fiil koklerine dayanir