Số thứ tự trong tiếng Ý

Tổng quan

Số thứ tự (numeri ordinali) là những con số dùng để chỉ thứ tự, vị trí trong một chuỗi. Ví dụ: "thứ nhất", "thứ hai", "thứ ba". Trong tiếng Ý, số thứ tự là kiến thức cơ bản ở trình độ A1, xuất hiện trong nhiều tình huống: tầng lầu, ngày tháng, thế kỷ, thứ hạng và nhiều hơn nữa.

Trong tiếng Ý, số thứ tự từ 1 đến 10 có hình thức riêng biệt và cần ghi nhớ từng số. Từ số 11 trở đi, bạn chỉ cần thêm hậu tố -esimo vào số đếm tương ứng theo một quy tắc đơn giản. Khác với tiếng Việt chỉ cần thêm "thứ" trước số, số thứ tự trong tiếng Ý hoạt động như tính từ, nghĩa là chúng phải phù hợp với danh từ về giống (nam/nữ) và số (ít/nhiều).

Nếu bạn đã học số đếm (numeri cardinali), việc chuyển sang số thứ tự sẽ khá dễ dàng. Hãy nắm vững quy tắc và tập trung ghi nhớ 10 số thứ tự đầu tiên.

Cách hoạt động

Số thứ tự từ 1 đến 10

Những số này cần được ghi nhớ riêng. Một số có hình thức khác biệt lớn so với số đếm.

Số	Giống nam (số ít)	Giống nữ (số ít)	Nghĩa
1°	primo	prima	thứ nhất
2°	secondo	seconda	thứ hai
3°	terzo	terza	thứ ba
4°	quarto	quarta	thứ tư
5°	quinto	quinta	thứ năm
6°	sesto	sesta	thứ sáu
7°	settimo	settima	thứ bảy
8°	ottavo	ottava	thứ tám
9°	nono	nona	thứ chín
10°	decimo	decima	thứ mười

Cách tạo số thứ tự từ 11 trở đi

Từ số 11, bạn bỏ nguyên âm cuối của số đếm rồi thêm -esimo.

Quy tắc cơ bản: Bỏ nguyên âm cuối của số đếm + -esimo

Số đếm	→	Số thứ tự (nam, số ít)	Nghĩa
undici	→	undicesimo	thứ 11
dodici	→	dodicesimo	thứ 12
venti	→	ventesimo	thứ 20
trenta	→	trentesimo	thứ 30
cento	→	centesimo	thứ 100

Ngoại lệ: Khi số đếm kết thúc bằng -tre, không bỏ nguyên âm mà thêm thẳng -esimo. Dấu trọng âm (é) được bỏ đi.

• ventitré → ventitresimo (thứ 23)
• trentatré → trentatresimo (thứ 33)

Ngoại lệ: Khi số đếm kết thúc bằng -sei, cũng không bỏ nguyên âm.

• ventisei → ventiseiesimo (thứ 26)

Sự hòa hợp giống và số

Số thứ tự hoạt động như tính từ, nên đuôi thay đổi theo giống và số của danh từ.

	Số ít	Số nhiều
Giống nam	primo	primi
Giống nữ	prima	prime

	Số ít	Số nhiều
Giống nam	secondo	secondi
Giống nữ	seconda	seconde

Quy tắc này áp dụng cho tất cả số thứ tự.

• il primo giorno (ngày đầu tiên) → i primi giorni (những ngày đầu)
• la terza volta (lần thứ ba) → le terze volte (những lần thứ ba)

Vị trí của số thứ tự

Số thứ tự thường đứng trước danh từ. Đây là điểm khác biệt so với nhiều tính từ thông thường trong tiếng Ý.

• il secondo piano (tầng hai)
• la quinta lezione (bài học thứ năm)

Ví dụ trong ngữ cảnh

Tiếng Ý	Tiếng Việt	Ghi chú
È la prima volta che vengo in Italia.	Đây là lần đầu tiên tôi đến Ý.	prima = giống nữ, số ít (hợp với volta)
Abito al secondo piano.	Tôi sống ở tầng hai.	secondo = giống nam, số ít (hợp với piano)
Prendi la terza strada a destra.	Rẽ phải ở con đường thứ ba.	terza = giống nữ, số ít (hợp với strada)
I primi giorni sono sempre difficili.	Những ngày đầu luôn khó khăn.	primi = giống nam, số nhiều (hợp với giorni)
Siamo nel ventunesimo secolo.	Chúng ta đang ở thế kỷ 21.	ventunesimo = giống nam, số ít (hợp với secolo)
Ha vinto il quinto premio.	Anh ấy đã giành giải năm.	quinto = giống nam, số ít (hợp với premio)
La quarta domanda è difficile.	Câu hỏi thứ tư rất khó.	quarta = giống nữ, số ít (hợp với domanda)
È il mio primo viaggio all'estero.	Đây là chuyến đi nước ngoài đầu tiên của tôi.	primo = giống nam, số ít (hợp với viaggio)
Le prime settimane sono importanti.	Những tuần đầu rất quan trọng.	prime = giống nữ, số nhiều (hợp với settimane)
Abita al terzo piano.	Anh ấy sống ở tầng ba.	terzo = giống nam, số ít (hợp với piano)
È la seconda volta che ti chiamo.	Đây là lần thứ hai tôi gọi cho bạn.	seconda = giống nữ, số ít (hợp với volta)
Ho finito il sesto capitolo.	Tôi đã đọc xong chương sáu.	sesto = giống nam, số ít (hợp với capitolo)

Lỗi thường gặp

Quên hòa hợp giống và số

• Sai: il primo volta
• Đúng: la prima volta
• Lý do: volta là danh từ giống nữ, nên số thứ tự phải ở dạng giống nữ (prima) và mạo từ phải là la.

Tạo sai số thứ tự từ 11 trở đi

• Sai: undicimo
• Đúng: undicesimo
• Lý do: Từ số 11, cần bỏ nguyên âm cuối của số đếm rồi thêm -esimo. Đừng nhầm lẫn với dạng của 10 số đầu tiên.

Nhầm lẫn số thứ tự và số đếm

• Sai: il due piano (tầng hai)
• Đúng: il secondo piano
• Lý do: Khi nói về thứ tự, phải dùng số thứ tự. Dùng số đếm (due) là sai, phải dùng số thứ tự (secondo). Tuy nhiên, ngày tháng là ngoại lệ: ngoài "ngày 1" (il primo), các ngày còn lại dùng số đếm.

Quên chia số nhiều

• Sai: i primo giorni
• Đúng: i primi giorni
• Lý do: Khi bổ nghĩa cho danh từ số nhiều, số thứ tự cũng phải ở dạng số nhiều.

Mẹo luyện tập

1. Luyện tập với tầng lầu. Khi đi thang máy hoặc leo cầu thang, hãy đọc to "primo piano, secondo piano, terzo piano..." Lặp lại hàng ngày sẽ giúp bạn ghi nhớ tự nhiên 10 số thứ tự đầu tiên.

2. Sử dụng số thứ tự khi liệt kê. Khi mô tả các bước nấu ăn, kế hoạch du lịch hay lịch trình trong ngày, hãy dùng "Prima cosa..." (điều thứ nhất), "Seconda cosa..." (điều thứ hai). Cách này giúp bạn vừa luyện số thứ tự vừa luyện sự hòa hợp giống và số.

3. Phân biệt rõ với số đếm. Hãy luyện tập phân biệt "ba quyển sách" (tre libri) và "quyển sách thứ ba" (il terzo libro). Làm quen với việc dùng số khác nhau cho số lượng và thứ tự.

Chủ đề ngữ pháp liên quan

• Kiến thức nền: Số đếm — uno, due, tre và các số chỉ số lượng. Đây là nền tảng để tạo số thứ tự.
• Bước tiếp theo: Thời gian và ngày tháng — Cách kết hợp số thứ tự và số đếm để diễn đạt ngày tháng và giờ giấc