Liczebniki porządkowe w języku angielskim

W skrócie

Angielskie liczebniki porządkowe określają kolejność: first („pierwszy”), second („drugi”), third („trzeci”), a większość pozostałych kończy się na -th, np. fourth i tenth. W zapisie cyframi używa się końcówek -st, -nd, -rd, -th: 1st, 2nd, 3rd, 4th. Trzeba zapamiętać kilka zmian pisowni, zwłaszcza fifth, eighth, ninth i twelfth.

Przegląd

Liczebnik porządkowy mówi, które miejsce w szeregu zajmuje osoba lub rzecz: pierwszy dzień, drugie piętro, trzecie miejsce. Po angielsku ta kategoria nazywa się ordinal numbers. Dla porównania liczebniki główne (cardinal numbers) odpowiadają na pytanie „ile?”: one, two, three. Liczebniki porządkowe odpowiadają na pytanie „który z kolei?”: first, second, third.

To podstawowe zagadnienie poziomu A1. Formy te są potrzebne przy podawaniu dat, mówieniu o wynikach zawodów, kolejności czynności, rozdziałach książki, piętrach budynku i rocznicach. Angielski system jest prostszy od polskiego pod jednym ważnym względem: liczebnik nie zmienia końcówki zależnie od rodzaju ani przypadku. First pozostaje takie samo w wyrażeniach the first day, the first week i the first lesson, podczas gdy po polsku występują formy „pierwszy”, „pierwsza” i „pierwszą”.

Najważniejsze na początek są trzy nieregularne formy first, second, third, regularna końcówka -th i kilka częstych wyjątków w pisowni. Dalsze zastosowania — ułamki, stulecia czy imiona władców — można poznawać stopniowo.

Jak to działa

Podstawowe formy

Pierwsze trzy liczebniki mają osobne formy. Od czterech wzwyż najczęściej dodaje się -th do liczebnika głównego.

Liczba	Liczebnik główny	Liczebnik porządkowy	Zapis skrócony
1	one	first	1st
2	two	second	2nd
3	three	third	3rd
4	four	fourth	4th
5	five	fifth	5th
6	six	sixth	6th
7	seven	seventh	7th
8	eight	eighth	8th
9	nine	ninth	9th
10	ten	tenth	10th
11	eleven	eleventh	11th
12	twelve	twelfth	12th
13	thirteen	thirteenth	13th
20	twenty	twentieth	20th

Warto szczególnie uważać na pisownię:

• five → fifth: znika końcowe -ve;
• eight → eighth: występuje tylko jedno t;
• nine → ninth: znika końcowe e;
• twelve → twelfth: -ve zmienia się w -f;
• pełne dziesiątki zakończone na -y zmieniają y na ie przed -th: twenty → twentieth, thirty → thirtieth, forty → fortieth.

Liczby złożone

W liczbach takich jak 21, 32 czy 105 formę porządkową otrzymuje tylko ostatni człon. Liczby od 21 do 99, jeśli nie są pełnymi dziesiątkami, zapisuje się z łącznikiem.

Liczba	Pełna forma	Skrót
21	twenty-first	21st
22	twenty-second	22nd
23	twenty-third	23rd
24	twenty-fourth	24th
32	thirty-second	32nd
100	one hundredth	100th
101	one hundred and first / one hundred first	101st
1,000	one thousandth	1,000th

Forma z and, np. one hundred and first, jest typowa dla angielszczyzny brytyjskiej. W angielszczyźnie amerykańskiej często pomija się and: one hundred first.

Końcówki w zapisie cyfrowym

Końcówka zależy od ostatniej części wypowiadanej liczby:

• liczby kończące się na first mają -st: 1st, 21st, 31st;
• kończące się na second mają -nd: 2nd, 22nd, 42nd;
• kończące się na third mają -rd: 3rd, 23rd, 53rd;
• pozostałe mają -th: 4th, 10th, 26th.

Wyjątkiem są liczby, których ostatnie dwie cyfry to 11, 12 lub 13. Zawsze mają -th: 11th, 12th, 13th, a także 111th, 112th, 113th. Nie piszemy więc 11st, 12nd ani 13rd.

Końcówki zwykle zapisuje się na tej samej wysokości co cyfry: 21st. Zapis z końcówką uniesioną nad linię bywa automatycznie tworzony przez edytory tekstu, ale nie jest konieczny.

Rodzajnik i inne określniki

Przed liczebnikiem porządkowym stojącym przy rzeczowniku (nazwie osoby, rzeczy, miejsca lub pojęcia) bardzo często występuje the:

• the first day — pierwszy dzień;
• the second floor — drugie piętro;
• the tenth question — dziesiąte pytanie.

Rodzajnik the wskazuje tu na jedno konkretne miejsce w danej kolejności. Nie dodaje się go jednak obok określnika dzierżawczego, takiego jak my, your, her:

• my first job, nie the my first job;
• our second meeting, nie the our second meeting.

Gdy liczebnik oznacza wynik lub miejsce i działa przysłówkowo, czyli opisuje sposób lub kolejność wykonania czynności, the często znika: She came third („Zajęła trzecie miejsce”), I arrived first („Przyjechałem jako pierwszy”).

Daty

Dni miesiąca czyta się jako liczebniki porządkowe, nawet jeśli zapis nie zawiera końcówki. Spotyka się dwa główne szyki:

• brytyjski: 5 May lub 5th May, czytane the fifth of May;
• amerykański: May 5 lub May 5th, czytane May fifth.

W starannym zapisie często wystarcza sama cyfra bez -th, np. 5 May 2027. Wymowa nadal zawiera liczebnik porządkowy. W zapisie amerykańskim przed rokiem zwykle pojawia się przecinek: May 5, 2027.

Przykłady w kontekście

Angielski	Polski	Uwaga
Today is my first day at work.	Dziś jest mój pierwszy dzień w pracy.	My zastępuje rodzajnik the.
Our apartment is on the second floor.	Nasze mieszkanie jest na drugim piętrze.	Znaczenie numeru piętra zależy od odmiany angielskiego.
She came third in the race.	Zajęła trzecie miejsce w wyścigu.	Przy wyniku nie potrzeba tutaj the.
This is the fourth time I’ve called.	Dzwonię już po raz czwarty.	Naturalny sposób liczenia kolejnych prób.
The meeting is on May 5th.	Spotkanie jest piątego maja.	Amerykański szyk daty.
Turn left at the fifth traffic light.	Skręć w lewo na piątych światłach.	Liczebnik wskazuje kolejny punkt na trasie.
Her office is on the eighth floor.	Jej biuro jest na ósmym piętrze.	Pisownia: eighth, nie eightth.
Jake finished ninth.	Jake ukończył zawody na dziewiątym miejscu.	Pisownia: ninth, bez e.
Read the twelfth chapter before Friday.	Przeczytaj dwunasty rozdział przed piątkiem.	Pisownia: twelfth.
It’s their twentieth wedding anniversary.	To ich dwudziesta rocznica ślubu.	Twenty zmienia się w twentieth.
The twenty-first century began in 2001.	XXI wiek rozpoczął się w 2001 roku.	W liczbie złożonej zmienia się ostatni człon.
I was the thirty-second person in the queue.	Byłem trzydziestą drugą osobą w kolejce.	Forma z łącznikiem: thirty-second.
For the second time, please turn off your phone.	Po raz drugi proszę wyłączyć telefon.	For the second time podkreśla powtórzenie.
My team scored in the ninety-first minute.	Moja drużyna strzeliła gola w dziewięćdziesiątej pierwszej minucie.	Ostatni człon ma formę first.

Typowe błędy

Dodawanie -th do każdej liczby

• Błędnie: oneth, twoth, threeth
• Poprawnie: first, second, third
• Dlaczego: pierwsze trzy liczebniki są nieregularne i trzeba nauczyć się ich jako osobnych form.

Niewłaściwa pisownia wyjątków

• Błędnie: fiveth, eightth, nineth, twelveth
• Poprawnie: fifth, eighth, ninth, twelfth
• Dlaczego: przed końcówką -th rdzeń tych czterech wyrazów ulega zmianie. Są to bardzo częste formy, więc warto zapamiętać je wzrokowo i wraz z wymową.

Zmienianie wszystkich części liczby złożonej

• Błędnie: twentieth-first, thirtieth-second
• Poprawnie: twenty-first, thirty-second
• Dlaczego: w liczbie złożonej tylko ostatnia część staje się porządkowa.

Zła końcówka po 11, 12 i 13

• Błędnie: 11st, 12nd, 13rd
• Poprawnie: 11th, 12th, 13th
• Dlaczego: decydują dwie ostatnie cyfry. Dopiero 21st, 22nd, 23rd mają końcówki odpowiadające ostatniej cyfrze.

Pomijanie lub podwajanie określnika

• Błędnie: She is first person in the queue.
• Poprawnie: She is the first person in the queue.
• Dlaczego: przed konkretnym miejscem w kolejności zwykle potrzebne jest the. Z kolei przy określniku dzierżawczym nie dodajemy drugiego określnika: my first lesson, nie the my first lesson.

Dosłowne przenoszenie polskiej odmiany

• Błędne założenie: forma angielska musi zmienić się razem z rodzajem lub przypadkiem rzeczownika.
• Poprawnie: first w the first man, the first woman, on the first day.
• Dlaczego: angielski liczebnik porządkowy nie odmienia się tak jak polski „pierwszy/pierwsza/pierwszego”. Relacje w zdaniu pokazują głównie szyk i przyimki.

Uwagi o użyciu

Piętra w Wielkiej Brytanii i USA

Wyrażenie the first floor może wskazywać inne piętro zależnie od kraju. W brytyjskim angielskim parter to the ground floor, a the first floor znajduje się piętro nad nim. W amerykańskim angielskim the first floor to zwykle poziom wejścia, czyli polski parter; kondygnacja nad nim to the second floor. Przy rezerwacji pokoju lub szukaniu biura warto sprawdzić, którą konwencję stosuje rozmówca.

Liczebnik bez rzeczownika

Jeśli z kontekstu wiadomo, co jest liczone, rzeczownik można pominąć:

• I’ll take the first. — Wezmę pierwszy.
• The second was cheaper. — Drugi był tańszy.
• Who came first? — Kto był pierwszy?

W dwóch pierwszych zdaniach the pozostaje, bo mowa o konkretnym elemencie zbioru. W pytaniu o wynik first opisuje zajęte miejsce i występuje bez rodzajnika.

Kolejność działań

W instrukcjach często używa się form first, second, third, finally („najpierw, po drugie, po trzecie, na koniec”). W takim zastosowaniu liczebniki organizują wypowiedź, a nie opisują rzeczownika:

First, open the file. Second, check the date. Third, send it to Anna.

W codziennej mowie po first często pojawia się po prostu then („potem”), zamiast długiej serii liczebników.

Dalsze zastosowania

Poniższe użycia nie są konieczne do opanowania podstaw na poziomie A1, ale często pojawiają się w tekstach, wiadomościach i nazwach historycznych.

Stulecia

Nazwy stuleci mają formę porządkową: the twenty-first century to „XXI wiek”, a the nineteenth century to „XIX wiek”. Trzeba uważać na przesunięcie między numerem wieku a latami: lata 1801–1900 to the nineteenth century, nie the eighteenth century.

Władcy i papieże

Cyfrę rzymską po imieniu czyta się jako liczebnik porządkowy, zwykle z the:

• Elizabeth II — Elizabeth the Second;
• Henry VIII — Henry the Eighth;
• Charles III — Charles the Third.

W piśmie nie dodaje się końcówki do cyfry rzymskiej: piszemy Henry VIII, nie Henry VIIIth.

Ułamki

Liczebniki porządkowe służą też jako mianowniki ułamków (czyli dolne liczby wskazujące, na ile równych części podzielono całość):

• one third — jedna trzecia;
• two thirds — dwie trzecie;
• one fifth — jedna piąta;
• three quarters — trzy czwarte.

Gdy licznik jest większy niż jeden, mianownik zwykle przyjmuje liczbę mnogą: one sixth, ale two sixths. Najczęstsze wyjątki leksykalne to a half / one half („połowa”) i a quarter / one quarter („ćwierć”).

Formy a second i a third

Zwykle używamy the przed konkretnym miejscem w ustalonej kolejności: the second chapter. Rodzajnik a/an może jednak znaczyć „jeszcze jeden” albo „dodatkowy”: a second cup of coffee to „druga, kolejna filiżanka kawy”. Podobnie a third attempt oznacza trzecią próbę, gdy dwie wcześniejsze już się odbyły. Jest to inna perspektywa niż wskazywanie jednego, z góry określonego elementu szeregu.

Wskazówki do nauki

1. Ucz się parami. Powtarzaj: one—first, two—second, three—third, five—fifth, eight—eighth, nine—ninth, twelve—twelfth. Dzięki temu łatwiej zauważyć nieregularną zmianę formy.
2. Ćwicz na prawdziwych datach. Odczytaj po angielsku datę urodzenia, dzisiejszą datę i pięć ważnych terminów. Zapisz je zarówno w szyku brytyjskim, jak i amerykańskim.
3. Łącz zapis z wymową. Przygotuj liczby 1st–31st jak dni miesiąca. Zasłaniaj pełną formę i mów ją na głos; szczególnie sprawdzaj 11th–13th oraz 21st–23rd.

Powiązane zagadnienia

• Najpierw: Liczebniki główne — formy one, two, three są podstawą większości liczebników porządkowych.