Het bepaalde lidwoord ال in het Arabisch

In het kort

Het Arabisch heeft één bepaald lidwoord: الـ. Je schrijft het vast aan het volgende woord: كتاب (kitaab, een boek) wordt الكتاب (al-kitaab, het boek). Bij een maanletter blijft de l hoorbaar; bij een zonneletter gaat de l in de eerste klank van het woord op: الشمس spreek je uit als ash-shams, niet als al-shams.

Overzicht

Een bepaald lidwoord laat zien dat spreker en luisteraar weten over welke persoon, zaak of begrip het gaat. In het Nederlands gebruiken we daarvoor de of het. Het Arabisch maakt dat vormelijk eenvoudiger: er is maar één lidwoord, الـ, voor mannelijke en vrouwelijke woorden, voor enkelvoud en meervoud. Het lidwoord wordt bovendien niet los geschreven, maar is een voorvoegsel (een kort element vóór aan een woord).

Dit is basisstof op A1-niveau. Je komt الـ tegen in bijna elke Arabische tekst: البيت ‘het huis’, المدينة ‘de stad’ en الطلاب ‘de studenten’. Een zelfstandig naamwoord — een woord voor bijvoorbeeld een mens, ding, plaats of begrip — zonder الـ kan in veel situaties onbepaald zijn: بيت ‘een huis’. Het Arabisch heeft dus geen apart woord dat precies overeenkomt met Nederlands een.

Voor Nederlandstaligen zit de grootste uitdaging in het verschil tussen spelling en uitspraak. الـ blijft geschreven, maar vóór bepaalde beginletters hoor je geen l. Ook gebruikt het Arabisch bepaaldheid niet altijd op precies dezelfde plaatsen als het Nederlands. Leer daarom eerst de eenvoudige hoofdregel en voeg daarna de uitspraakgroepen en woordgroepen met bijvoeglijke naamwoorden toe.

Hoe het werkt

De eenvoudige beginnersregel

Zet الـ direct vóór het zelfstandig naamwoord als je ‘de’ of ‘het’ bedoelt:

Onbepaald	Betekenis	Bepaald	Betekenis
كتاب (kitaab)	een boek	الكتاب (al-kitaab)	het boek
بيت (bayt)	een huis	البيت (al-bayt)	het huis
سيارة (sayyaara)	een auto	السيارة (as-sayyaara)	de auto
طالب (taalib)	een student	الطالب (at-taalib)	de student

De vorm van het lidwoord verandert niet door grammaticaal geslacht of aantal:

• الولد — de jongen
• البنت — het meisje
• الأولاد — de jongens/kinderen
• البنات — de meisjes

Dat verschilt prettig van het Nederlandse onderscheid tussen de en het: je hoeft bij een Arabisch zelfstandig naamwoord niet ook nog een van twee bepaalde lidwoorden te onthouden.

Maanletters: de l blijft hoorbaar

Begint het woord met een maanletter, dan spreek je de l van الـ uit. De naam komt van القمر (al-qamar, de maan), waarin je de l duidelijk hoort.

Maanletters	ا	ب	ج	ح	خ	ع	غ	ف	ق	ك	م	ه	و	ي

Voorbeelden:

• الكتاب — al-kitaab — het boek
• البيت — al-bayt — het huis
• القمر — al-qamar — de maan
• المعلم — al-muʿallim — de leraar
• الورد — al-ward — de rozen/de roos, afhankelijk van de context

Je ziet الـ en je hoort hier ook daadwerkelijk al-.

Zonneletters: de l gaat op in de volgende klank

Begint het woord met een zonneletter, dan wordt de l niet afzonderlijk uitgesproken. De beginmedeklinker van het woord klinkt in plaats daarvan dubbel of langer. Dit heet assimilatie: een klank past zich aan een naburige klank aan. De groep is genoemd naar الشمس (ash-shams, de zon).

Zonneletters	ت	ث	د	ذ	ر	ز	س	ش	ص	ض	ط	ظ	ل	ن

Voorbeelden:

• الشمس — ash-shams — de zon
• الطالب — at-taalib — de student
• الرجل — ar-rajul — de man
• الناس — an-naas — de mensen
• اللغة — al-lugha — de taal

De spelling verandert niet: je schrijft nog steeds de ل. In een tekst met klinkertekens staat vaak een shadda ـّ (het teken dat een dubbele medeklinker aangeeft) op de zonneletter: الشَّمْس. Die shadda maakt zichtbaar wat je hoort.

Bij precieze transcriptie neemt het lidwoord de klank van de zonneletter over. Daarom worden الشمس, الطالب en الرجل weergegeven als ash-shams, at-taalib en ar-rajul. De transcriptie al-shams laat de spelling zien, maar niet de normale uitspraak.

Bepaaldheid geldt voor de hele naamwoordgroep

Een bijvoeglijk naamwoord (een woord dat een eigenschap noemt, zoals ‘groot’ of ‘nieuw’) komt in het Arabisch meestal ná het zelfstandig naamwoord. Als het zelfstandig naamwoord bepaald is, krijgt het bijvoeglijk naamwoord ook الـ:

• بيت كبير — bayt kabiir — een groot huis
• البيت الكبير — al-bayt al-kabiir — het grote huis
• سيارة جديدة — sayyaara jadiida — een nieuwe auto
• السيارة الجديدة — as-sayyaara al-jadiida — de nieuwe auto

Voor een Nederlandstalige is de tweede الـ ongewoon. Wij zeggen niet ‘het huis het grote’, maar in het Arabisch moeten zelfstandig naamwoord en bijvoeglijk naamwoord allebei bepaald zijn.

Let op het belangrijke verschil tussen een woordgroep en een volledige zin:

• البيت الكبير — het grote huis
• البيت كبير — het huis is groot

In de tweede regel is كبير het gezegde (wat over het huis wordt meegedeeld), niet zomaar een beschrijving binnen dezelfde woordgroep. Daarom heeft het hier geen الـ.

Voorbeelden in context

De transcriptie hieronder geeft de uitspraak weer. Daardoor zie je bij zonneletters niet altijd al- terug, ook al staat الـ wel in het Arabische schrift.

Arabisch	Transcriptie	Nederlands	Opmerking
الكتاب على الطاولة.	al-kitaab ʿalaa at-taawila.	Het boek ligt op tafel.	ك en ط zijn respectievelijk maan- en zonneletter.
البيت قريب.	al-bayt qariib.	Het huis is dichtbij.	Bij ب blijft de l hoorbaar.
الشمس قوية اليوم.	ash-shams qawiyya al-yawm.	De zon is vandaag fel.	De l assimileert vóór ش.
الطالب في الفصل.	at-taalib fii al-fasl.	De student is in het klaslokaal.	De ط wordt in de uitspraak verdubbeld.
القمر جميل.	al-qamar jamiil.	De maan is mooi.	ق is een maanletter.
أقرأ الجريدة في الصباح.	aqraʾ al-jariida fii as-sabaah.	Ik lees ’s ochtends de krant.	ج is een maanletter; ص een zonneletter.
السيارة أمام البيت.	as-sayyaara amaam al-bayt.	De auto staat voor het huis.	س is een zonneletter.
المعلمة تفتح الباب.	al-muʿallima taftah al-baab.	De lerares opent de deur.	Beide zelfstandige naamwoorden beginnen met een maanletter.
هذا المطعم جديد.	haadhaa al-matʿam jadiid.	Dit restaurant is nieuw.	Na هذا staat het bedoelde zelfstandig naamwoord bepaald.
أحب اللغة العربية.	uhibb al-lugha al-ʿarabiyya.	Ik houd van de Arabische taal.	Ook het bijvoeglijk naamwoord العربية is bepaald.
المدرسة الكبيرة مفتوحة.	al-madrasa al-kabiira maftuuha.	De grote school is open.	المدرسة الكبيرة vormt één bepaalde woordgroep.
الأطفال يلعبون في الحديقة.	al-atfaal yalʿabuuna fii al-hadiiqa.	De kinderen spelen in de tuin.	أ en ح gedragen zich als maanletters.

Veelgemaakte fouten

De l vóór een zonneletter toch uitspreken

• Niet: al-shams
• Wel: ash-shams — الشمس
• Waarom: vóór ش gaat de l op in de sh-klank. De geschreven ل blijft wel staan.

De ل weglaten in de spelling

• Niet: اْشمس als poging om de uitspraak te schrijven
• Wel: الشمس
• Waarom: assimilatie is een uitspraakregel. Het lidwoord blijft in de gewone spelling altijd الـ.

Alleen het zelfstandig naamwoord bepaald maken

• Niet: البيت كبير wanneer je ‘het grote huis’ bedoelt
• Wel: البيت الكبير
• Waarom: binnen één bepaalde naamwoordgroep krijgt ook het bijvoeglijk naamwoord الـ. Zonder الـ betekent البيت كبير juist ‘het huis is groot’.

Een Nederlands lidwoord woord voor woord nabootsen

• Niet: zoeken naar een aparte Arabische vorm voor de en een andere voor het
• Wel: gebruik in beide gevallen الـ
• Waarom: het Arabisch maakt in het bepaalde lidwoord geen onderscheid naar geslacht of aantal.

ال gebruiken naast een bezitsuitgang

• Niet: الكتابي voor ‘mijn boek’
• Wel: كتابي (kitaabii)
• Waarom: de bezitsuitgang ـي ‘mijn’ maakt het woord al bepaald. Een extra الـ is dan niet mogelijk.

De transcriptie als spelling behandelen

• Niet: at-taalib letter voor letter proberen terug te schrijven zonder het woord te kennen
• Wel: onthoud dat at-taalib als الطالب wordt geschreven
• Waarom: transcriptie geeft vooral de klank weer; het Arabische schrift bewaart de l van het lidwoord.

Gebruiksnotities

Geen apart onbepaald lidwoord

Arabisch كتاب kan afhankelijk van de zin ‘boek’ of ‘een boek’ betekenen. In volledig gevocaliseerd Standaardarabisch kan een onbepaald woord een tanwiin krijgen (een dubbele korte klinker aan het einde), bijvoorbeeld كِتابٌ (kitaabun). Met het bepaalde lidwoord verdwijnt de tanwiin; er kan nog wel één naamvalsuitgang overblijven: الكِتابُ (al-kitaabu). In gewone kranten, berichten en veel lesmateriaal worden die korte klinkers meestal niet geschreven.

Bepaaldheid komt niet altijd overeen met het Nederlands

Het Arabisch gebruikt الـ geregeld bij algemene begrippen waar het Nederlands geen lidwoord heeft. أحب القهوة betekent natuurlijk ‘ik houd van koffie’, hoewel القهوة letterlijk een bepaalde vorm is. Ook namen van talen staan vaak in een bepaalde woordgroep, zoals اللغة العربية ‘de Arabische taal’.

Gebruik dit niet als een blinde regel dat Arabisch ‘altijd meer lidwoorden’ heeft. Leer veelvoorkomende combinaties als geheel en let op echte zinnen. De context bepaalt of Nederlands bij de vertaling de, het of helemaal geen lidwoord nodig heeft.

Aanwijzende woorden staan vóór een bepaald zelfstandig naamwoord

In هذا الكتاب ‘dit boek’ staat هذا vóór الكتاب. Letterlijk lijkt dat voor een Nederlandstalige op ‘dit het boek’, maar in het Arabisch is الـ hier normaal en nodig. Zonder lidwoord kan dezelfde combinatie een ander zinstype opleveren: هذا كتاب betekent ‘dit is een boek’.

Schriftelijke taal en dialect

De regels voor zonne- en maanletters gelden ook breed in gesproken varianten van het Arabisch, maar de precieze klinker van het lidwoord verschilt per dialect. Je kunt bijvoorbeeld vaker een klank horen die richting el- gaat. De tweedeling blijft herkenbaar: de l blijft bij maanletters bestaan en assimileert bij zonneletters. Voor leren lezen en voor formele situaties is de Standaardarabische basis al- het veiligste vertrekpunt.

Verder dan de basis

De volgende punten hoef je op A1 nog niet actief te beheersen, maar ze verklaren vormen die je later vaak tegenkomt.

De beginklinker valt in verbonden spraak vaak weg

De alif van الـ draagt een verbindingshamza: de beginklinker wordt duidelijk uitgesproken als je met het woord begint, maar na een voorafgaand woord loopt de uitspraak door. Zo wordt البيت los al-bayt, terwijl في البيت in zorgvuldige verbonden uitspraak ongeveer fii l-bayt klinkt. Bij een zonneletter werken beide processen samen: والشمس klinkt ongeveer als wa-sh-shams.

Dat betekent niet dat je de alif of lam uit de spelling schrapt. Het gaat om vloeiende uitspraak over de woordgrens heen.

Voorzetsels kunnen aan het lidwoord vastgroeien

Sommige korte woorden worden direct aan het volgende woord geschreven. بـ betekent onder meer ‘met’ of ‘door’, en لـ vaak ‘voor’ of ‘aan’:

• بالقلم — bil-qalam — met de pen
• للطالب — lit-taalib — voor de student

Bij لـ + الـ vallen de twee opeenvolgende alifs en l-klanken in de spelling samen tot للـ. Dit is dus geen nieuw lidwoord, maar een combinatie van het voorzetsel لـ met الـ.

Bezit door twee zelfstandige naamwoorden

In een iḍaafa (een Arabische bezitsverbinding zoals ‘de deur van het huis’) krijgt het eerste woord normaal geen الـ. De bepaaldheid komt van het tweede deel:

• باب بيت — baab bayt — een deur van een huis
• باب البيت — baab al-bayt — de deur van het huis
• باب المدرسة — baab al-madrasa — de deur van de school

Daarom is الباب البيت niet de gewone manier om ‘de deur van het huis’ te zeggen. Bijvoeglijke naamwoorden en langere bezitsketens maken dit systeem later uitgebreider.

Eigennamen met ال

Sommige plaatsnamen en andere eigennamen bevatten van zichzelf het lidwoord, bijvoorbeeld القاهرة (al-Qaahira, Caïro). Behandel الـ daar als onderdeel van de gangbare naam. Het Arabisch kent bovendien geen hoofdletters waarmee een eigennaam zichtbaar wordt gemaakt; woordkennis en context moeten dat duidelijk maken.

Oefentips

1. Sorteer op beginletter. Maak twee stapels met bekende woorden: maanletters en zonneletters. Spreek elk woord eerst zonder en daarna met الـ uit: قمر → القمر, شمس → الشمس.
2. Oefen in paren. Maak van vijf onbepaalde woordgroepen een bepaalde vorm: بيت كبير → البيت الكبير. Zeg daarna ook البيت كبير en leg hardop het betekenisverschil uit.
3. Luister én kijk. Onderstreep in een korte Arabische tekst alle vormen met الـ. Luister vervolgens naar dezelfde tekst en markeer waar je de l hoort en waar de volgende klank verdubbelt.

Verwante onderwerpen

• Eerst leren: Het Arabische alfabet — helpt je de beginletter van elk woord te herkennen en zonne- en maanletters te onderscheiden.
• Hierna: Arabische basisvoorzetsels — laat zien hoe woorden als في, بـ en لـ met bepaalde zelfstandige naamwoorden worden gebruikt.