Kata Ganti Objek Tak Langsung dalam Bahasa Prancis

Ringkasnya

Kata ganti objek tak langsung bahasa Prancis menggantikan à + orang, misalnya à Marie menjadi lui dan à mes amis menjadi leur. Bentuk utamanya ialah me, te, lui, nous, vous, leur, dan biasanya diletakkan sebelum kata kerja: Je parle à Léa → Je lui parle. Bentuk lui dapat berarti “kepadanya” untuk laki-laki maupun perempuan, sedangkan leur berarti “kepada mereka”.

Gambaran Umum

Dalam tata bahasa Prancis, istilah complément d’objet indirect atau COI berarti pelengkap yang terhubung dengan kata kerja melalui preposisi, terutama à. Sederhananya, COI sering menunjukkan orang yang menerima sesuatu, menjadi lawan bicara, atau menjadi tujuan tindakan: “kepada siapa?”, “untuk siapa?”, atau dalam beberapa terjemahan Indonesia cukup “siapa?”. Kata ganti COI menggantikan nama atau kelompok nomina tersebut agar tidak perlu diulang.

Topik ini mulai dipelajari pada tingkat A1 karena sangat sering muncul dalam percakapan sehari-hari: menelepon seseorang, berbicara kepada seseorang, menulis kepada seseorang, atau memberi sesuatu kepada seseorang. Perbedaan besarnya dari bahasa Indonesia adalah posisi kata gantinya. Bahasa Indonesia lazim mengatakan “Saya berbicara kepadanya” setelah kata kerja, sedangkan bahasa Prancis menaruh kata ganti itu di depan: Je lui parle.

Namun, jangan menentukan COI hanya dari terjemahan Indonesia. Yang menentukan ialah pola kata kerja Prancis. Parler à quelqu’un memakai à, sehingga dapat menjadi lui parler. Sebaliknya, voir quelqu’un tidak memakai à, sehingga “melihatnya” adalah le voir atau la voir, bukan lui voir.

Cara Kerjanya

Bentuk kata ganti COI

Orang yang digantikan	Kata ganti COI	Arti praktis dalam bahasa Indonesia	Contoh singkat
saya	me / m’	kepada saya	Il me parle.
kamu (akrab, tunggal)	te / t’	kepadamu	Je te réponds.
dia, laki-laki atau perempuan	lui	kepadanya	Nous lui écrivons.
kami / kita	nous	kepada kami/kita	Elle nous téléphone.
Anda / kalian	vous	kepada Anda/kalian	Je vous explique.
mereka, laki-laki atau perempuan	leur	kepada mereka	Il leur répond.

Me dan te berubah menjadi m’ dan t’ sebelum bunyi vokal atau h bisu: Elle m’écrit dan Je t’explique. Tidak ada elisi pada lui atau leur.

Perhatikan dua hal yang sering mengecoh:

• Lui tidak menunjukkan gender dalam fungsi ini. Je lui téléphone dapat berarti saya menelepon seorang laki-laki atau seorang perempuan. Kontekslah yang menjelaskan siapa orangnya.
• Leur sebagai kata ganti tidak berubah dan tidak memakai -s: Je leur parle. Bentuk leurs memang ada sebagai kata kepunyaan, seperti dalam leurs livres (“buku-buku mereka”), tetapi itu bukan kata ganti COI.

Dari frasa lengkap menjadi kata ganti

Langkah paling aman ialah mengenali konstruksi kata kerja + à + orang.

1. Temukan orang yang didahului à: Je téléphone à ma sœur.
2. Tentukan tunggal atau jamak: ma sœur tunggal.
3. Ganti seluruh à ma sœur dengan lui.
4. Pindahkan kata ganti ke depan kata kerja: Je lui téléphone.

Untuk bentuk jamak:

Nous écrivons à nos voisins → Nous leur écrivons.

Jangan mempertahankan à setelah memakai kata ganti COI. Bentuk lui sudah memuat hubungan yang dinyatakan oleh à.

Kata kerja yang lazim memakai COI

Berikut beberapa pola penting yang layak dihafal sebagai satu kesatuan:

Pola bahasa Prancis	Makna umum	Contoh dengan kata ganti
parler à quelqu’un	berbicara kepada seseorang	Je lui parle.
téléphoner à quelqu’un	menelepon seseorang	Elle nous téléphone.
écrire à quelqu’un	menulis kepada seseorang	Tu leur écris.
répondre à quelqu’un	menjawab seseorang	Il me répond.
donner quelque chose à quelqu’un	memberikan sesuatu kepada seseorang	Je lui donne le livre.
montrer quelque chose à quelqu’un	menunjukkan sesuatu kepada seseorang	Nous leur montrons la photo.
envoyer quelque chose à quelqu’un	mengirimkan sesuatu kepada seseorang	Elle vous envoie un message.
prêter quelque chose à quelqu’un	meminjamkan sesuatu kepada seseorang	Je te prête mon vélo.
demander quelque chose à quelqu’un	meminta/menanyakan sesuatu kepada seseorang	Il nous demande l’adresse.

Bahasa Indonesia sering tidak menyatakan “kepada” secara eksplisit, misalnya “Saya meneleponnya” atau “Dia menjawab saya”. Dalam bahasa Prancis, téléphoner dan répondre tetap berpola dengan à, jadi bentuk yang benar ialah Je lui téléphone dan Il me répond.

Posisi dalam kalimat biasa

Pada kalimat dengan satu kata kerja yang dikonjugasikan (bentuknya berubah sesuai subjek dan waktu), kata ganti COI berada tepat sebelum kata kerja:

• Je te parle.
• Elle lui écrit.
• Nous leur répondons.

Dalam kalimat negatif, ne ... pas mengapit kata ganti dan kata kerja:

• Je ne lui parle pas.
• Ils ne nous répondent pas.

Dalam bahasa lisan, ne sering tidak terdengar, tetapi posisi kata ganti tetap sama: Je lui parle pas adalah bentuk lisan santai. Untuk tulisan baku, gunakan Je ne lui parle pas.

Jika ada infinitif

Infinitif adalah bentuk dasar kata kerja, seperti parler, écrire, atau répondre. Jika orang tersebut merupakan pelengkap infinitif, kata gantinya diletakkan tepat sebelum infinitif:

• Je veux parler à Paul. → Je veux lui parler.
• Nous allons écrire à nos amis. → Nous allons leur écrire.
• Tu peux me répondre ce soir. — Kamu dapat menjawab saya malam ini.

Patokan praktisnya: letakkan kata ganti di depan kata kerja yang “memiliki” pelengkap itu. Dalam Je veux lui parler, yang berpola à quelqu’un adalah parler, bukan vouloir.

Dalam bentuk lampau majemuk

Pada passé composé (bentuk lampau dengan kata kerja bantu), kata ganti diletakkan sebelum kata kerja bantu:

• J’ai téléphoné à Marie. → Je lui ai téléphoné.
• Nous avons écrit à nos parents. → Nous leur avons écrit.

Karena kata gantinya merupakan objek tak langsung, bentuk partisip lampau—yakni bentuk seperti parlé, écrit, atau donné—pada umumnya tidak menyesuaikan gender atau jumlah dengannya: Je leur ai écrit, baik “mereka” laki-laki, perempuan, maupun campuran.

Dalam perintah

Pada perintah positif, posisi berubah: kata ganti berada setelah kata kerja dan dihubungkan dengan tanda hubung. Me dan te menjadi moi dan toi.

• Parle-moi ! — Bicaralah kepada saya!
• Téléphone-lui ! — Teleponlah dia!
• Écrivez-nous ! — Tulislah kepada kami!
• Donne-leur le document ! — Berikan dokumen itu kepada mereka!

Pada perintah negatif, kata ganti kembali ke depan kata kerja dan bentuknya kembali menjadi me atau te:

• Ne me parle pas comme ça ! — Jangan bicara kepada saya seperti itu!
• Ne leur téléphonez pas maintenant ! — Jangan menelepon mereka sekarang!

Contoh dalam Konteks

Bahasa Prancis	Bahasa Indonesia	Catatan
Je te parle.	Saya berbicara kepadamu.	Te untuk satu orang yang disapa secara akrab.
Il lui téléphone après le travail.	Dia meneleponnya setelah bekerja.	Lui dapat merujuk pada laki-laki atau perempuan.
Elle nous écrit chaque semaine.	Dia menulis kepada kami setiap minggu.	Nous berada sebelum kata kerja.
Je leur donne le livre demain.	Saya memberikan buku itu kepada mereka besok.	Penerimanya jamak, jadi gunakan leur.
Vous pouvez me répondre par courriel.	Anda dapat menjawab saya melalui surel.	Me berada sebelum infinitif répondre.
Nous allons lui montrer l’appartement.	Kami akan menunjukkan apartemen itu kepadanya.	Lui adalah penerima tindakan montrer.
Tu ne leur dis pas la vérité.	Kamu tidak mengatakan kebenaran kepada mereka.	Pada kalimat negatif, ne ... pas mengapit leur dis.
Ma collègue m’envoie l’adresse.	Rekan kerja saya mengirimkan alamat itu kepada saya.	Me menjadi m’ sebelum bunyi vokal.
Je vous prête mon chargeur.	Saya meminjamkan pengisi daya saya kepada Anda/kalian.	Makna tunggal sopan atau jamak ditentukan konteks.
On lui a demandé son nom.	Kami menanyakan namanya kepadanya.	Dalam bentuk lampau, lui mendahului kata kerja bantu a.
Mes parents leur ont écrit hier.	Orang tua saya menulis kepada mereka kemarin.	Écrit tidak berubah karena leur adalah objek tak langsung.
Réponds-moi quand tu peux.	Jawablah saya saat kamu sempat.	Perintah positif memakai moi setelah kata kerja.
Ne lui téléphone pas si tard.	Jangan meneleponnya selarut itu.	Perintah negatif menaruh lui sebelum kata kerja.
Ce professeur nous explique la règle clairement.	Guru ini menjelaskan aturan itu kepada kami dengan jelas.	Hal yang dijelaskan tetap disebut; penerimanya diganti dengan nous.

Kesalahan Umum

1. Menaruh kata ganti setelah kata kerja

• Keliru: Je parle lui.
• Benar: Je lui parle.
• Alasannya: Dalam kalimat biasa, kata ganti COI mendahului kata kerja. Pola bahasa Indonesia “berbicara kepadanya” tidak dapat dipindahkan kata demi kata ke bahasa Prancis.

2. Tetap memakai à bersama lui atau leur

• Keliru: Je parle à lui. untuk maksud netral “Saya berbicara kepadanya.”
• Benar: Je lui parle.
• Alasannya: Untuk parler à quelqu’un, lui sudah menggantikan seluruh frasa à + orang. Bentuk à lui dapat muncul untuk penekanan atau setelah kata kerja tertentu, tetapi bukan pola netral dasar ini.

3. Memilih le atau la berdasarkan gender penerima

• Keliru: Je la téléphone. untuk “Saya menelepon dia” ketika orangnya perempuan.
• Benar: Je lui téléphone.
• Alasannya: Téléphoner memakai à quelqu’un. Karena itu, gunakan COI lui, tanpa membedakan gender. Le dan la merupakan kata ganti objek langsung, yaitu orang atau benda yang dikenai tindakan tanpa preposisi.

4. Menggunakan lui untuk beberapa orang

• Keliru: Je lui écris jika yang dimaksud “kepada kedua orang tua saya”.
• Benar: Je leur écris.
• Alasannya: Lui hanya untuk satu orang; leur untuk dua orang atau lebih.

5. Menulis leurs sebagai kata ganti COI

• Keliru: Nous leurs répondons.
• Benar: Nous leur répondons.
• Alasannya: Kata ganti COI leur tidak pernah mendapat -s. Leurs dipakai sebelum nomina jamak, misalnya leurs questions.

6. Mengira setiap “kepadanya” atau “untuknya” menjadi lui

• Keliru: Je lui travaille. untuk “Saya bekerja untuknya.”
• Benar: Je travaille pour lui.
• Alasannya: Kata ganti COI dasar menggantikan à quelqu’un, bukan semua frasa dengan pour. Hafalkan pola preposisi bersama kata kerjanya.

Catatan Pemakaian

Vous mempunyai dua kemungkinan: satu orang yang disapa dengan sopan atau beberapa orang. Kalimat Je vous écris demain dapat berarti “Saya akan menulis kepada Anda besok” atau “Saya akan menulis kepada kalian besok”. Situasi percakapan biasanya membuat maknanya jelas.

Bahasa Indonesia memiliki bentuk “-nya” yang sangat serbaguna: “melihatnya”, “meneleponnya”, dan “memberinya buku” memakai akhiran yang sama. Bahasa Prancis mengharuskan kita melihat hubungan dengan kata kerja. Bandingkan Je la vois (“Saya melihat dia [perempuan]”) dengan Je lui téléphone (“Saya menelepon dia”). Pada kalimat pertama objeknya langsung; pada kalimat kedua kata kerjanya berpola téléphoner à quelqu’un.

Terjemahan “untuk” juga perlu diperiksa. Dalam Je lui achète un cadeau, lui dapat diterjemahkan “saya membelikan hadiah untuknya” karena orang itu dipahami sebagai penerima. Namun, frasa pour lui tetap diperlukan jika struktur Prancis benar-benar memakai pour, seperti Je fais cela pour lui (“Saya melakukan ini untuknya”). Jadi, bentuk Prancis—bukan pilihan kata dalam terjemahan—menentukan kata gantinya.

Jika perlu menegaskan atau membedakan orang, frasa berpreposisi dapat ditambahkan: Je lui parle, à elle, pas à lui (“Saya berbicara kepadanya—kepada perempuan itu, bukan kepada laki-laki itu”). Ini merupakan penekanan, bukan pola netral yang perlu ditiru dalam setiap kalimat.

Lebih Lanjut

Bagian ini belum perlu dikuasai sekaligus pada tingkat A1, tetapi pola-pola berikut akan sering terlihat kemudian.

Benda atau tempat: biasanya y, bukan lui/leur

Untuk à + benda atau à + tempat, bahasa Prancis umumnya memakai y:

• Je pense à mon travail. → J’y pense. — Saya memikirkannya.
• Nous allons à la bibliothèque. → Nous y allons. — Kami pergi ke sana.

Sebaliknya, lui dan leur dalam pola dasar artikel ini merujuk pada orang: Je parle à mon voisin → Je lui parle.

Tidak semua à + orang dapat diganti dengan COI

Beberapa kata kerja mempertahankan à dan memakai kata ganti penegas moi, toi, lui, elle, nous, vous, eux, elles. Misalnya:

• Je pense à Léa. → Je pense à elle., bukan Je lui pense.
• Il tient à ses amis. → Il tient à eux., bukan Il leur tient untuk makna “Dia menyayangi/menganggap penting teman-temannya”.

Karena itu, hafalkan kata kerja beserta polanya dan contoh nyatanya. Aturan “à + orang selalu menjadi lui/leur” berguna sebagai awal, tetapi bukan aturan mutlak untuk semua kata kerja.

Dua kata ganti dalam satu kalimat

Jika benda dan penerimanya sama-sama diganti, urutan katanya tetap, bukan bebas. Untuk kombinasi yang paling sering ditemui:

• Je donne le livre à Marie.
• Je le lui donne. — Saya memberikannya kepadanya.

Di sini le menggantikan le livre dan lui menggantikan à Marie. Dalam kalimat biasa, le/la/les berada sebelum lui/leur: Nous les leur envoyons (“Kami mengirimkannya kepada mereka”). Bentuk me, te, nous, vous memiliki urutan yang berbeda terhadap le/la/les: Il me le montre (“Dia menunjukkannya kepada saya”). Pelajari susunan lengkap ini sebagai topik lanjutan, bukan dengan menebak berdasarkan urutan bahasa Indonesia.

Partisip lampau tidak menyesuaikan dengan COI

Bandingkan fungsi, bukan orang yang dirujuk. Dalam Je lui ai parlé dan Je leur ai écrit, lui/leur tetap objek tak langsung. Karena itu, parlé dan écrit tidak berubah agar sesuai dengan gender atau jumlah penerimanya. Hal ini menjadi penting ketika nanti mempelajari persesuaian partisip lampau dengan objek langsung.

Kiat Latihan

1. Hafalkan kata kerja bersama preposisinya. Buat pasangan seperti parler à quelqu’un → lui parler dan voir quelqu’un → le/la voir. Cara ini lebih aman daripada menerjemahkan kata “kepadanya” atau “-nya”.
2. Ubah satu kalimat dalam beberapa tahap. Mulailah dari Je donne le café à mon collègue, garis bawahi à mon collègue, pilih lui, lalu pindahkan: Je lui donne le café. Ulangi dengan orang jamak agar perbedaan lui/leur terasa otomatis.
3. Latih posisi melalui tiga bentuk. Untuk satu kata kerja, buat kalimat biasa, negatif, dan perintah: Tu lui réponds; Tu ne lui réponds pas; Réponds-lui !. Latihan singkat ini membantu mengingat perubahan posisi tanpa menghafal aturan secara terpisah.

Konsep Terkait

• Prasyarat: Kata Ganti Subjek — membantu mengenali siapa pelaku kalimat sebelum menambahkan penerima atau lawan bicara dengan kata ganti COI.