Rumencede nu ile olumsuzluk

Kısaca

Rumencede bir cümleyi olumsuz yapmak için fiilden önce nu kullanılır: Nu înțeleg. — “Anlamıyorum.” Nimic (“hiçbir şey”) ve niciodată (“hiçbir zaman”) gibi olumsuz anlamlı sözcükler, tam bir cümlede nu ile birlikte kullanılır: Nu am nimic. — “Hiçbir şeyim yok.” Bu birliktelik anlamı olumluya çevirmez; Türkçedeki “Hiçbir şey bilmiyorum” yapısına benzer.

Genel bakış

Bir şeyi bilmediğinizi, istemediğinizi veya yapamadığınızı söylemek, günlük iletişimin temel ihtiyaçlarındandır. Rumencede bunun başlangıç kuralı oldukça düzenlidir: fiilin önüne nu getirilir. A1 düzeyinde Nu știu. (“Bilmiyorum”), Nu pot. (“Yapamam”) ve Nu înțeleg. (“Anlamıyorum”) gibi kısa cümlelerle hemen kullanılabilir.

Türkçede fiilin içine olumsuzluk eki getiririz: “geliyor → gelmiyor”. Rumencede ise olumsuzluk ayrı bir sözcüktür: vine → nu vine (“geliyor → gelmiyor”). Fiilin kişiyi ve zamanı gösteren biçimi, yalnızca cümle olumsuz olduğu için değişmez. Öte yandan Türkçedeki “değil” ve “yok” için her zaman ayrı bir Rumence olumsuzluk sözcüğü aramamak gerekir; bu anlamlar da çoğu zaman nu + fiil ile kurulur.

Önce yalın cümlelerde nu kullanımını, ardından “hiçbir şey”, “kimse” ve “asla” karşılıklarını öğrenmek yeterlidir. Kısa zamirlerle, geçmiş zamanla ve emirlerle ilgili ayrıntılar aynı sistemin devamıdır; bunları aşağıda başlangıç kuralından ayrı ele alacağız.

Yapı nasıl kurulur?

1. Fiilin önüne nu getirin

Fiil, bir işi, oluşu veya durumu anlatan sözcüktür: “gelmek”, “bilmek”, “olmak” gibi. Rumencede en basit olumsuzluk düzeni nu + çekimli fiil biçimindedir. Çekimli fiil, kimin ne zaman yaptığını gösterecek biçime girmiş fiildir.

Rumence	Türkçe	Yapı
Înțeleg. → Nu înțeleg.	Anlıyorum. → Anlamıyorum.	Fiilin biçimi aynı kalır.
El vine azi. → El nu vine azi.	O bugün geliyor. → O bugün gelmiyor.	Nu, fiilin önüne gelir.
Avem timp. → Nu avem timp.	Vaktimiz var. → Vaktimiz yok.	Türkçedeki “yok” anlamı bu yapıyla verilir.
Este acasă. → Nu este acasă.	Evde. → Evde değil.	Olmak fiili de nu ile olumsuzlaşır.

Özne, işi yapan veya hakkında bir şey söylenen kişi ya da şeydir. Yukarıdaki El nu vine azi. cümlesinde özne el (“o”) sözcüğüdür. Nu öznenin değil, fiilin önünde yer alır. Türkçede olduğu gibi, Rumencede de kişi fiilden anlaşılıyorsa özne söylenmeyebilir: Nu vin azi. — “Bugün gelmiyorum.”

Olumsuzluk için cümleye fazladan bir fiil eklenmez. Vreau. (“İstiyorum”) cümlesinden Nu vreau. (“İstemiyorum”) elde edilir. Öncelikle olumlu fiil biçimini doğru kurup önüne nu getirmeyi alışkanlık haline getirin.

2. “Değil” ve “yok” karşılıklarını fiille birlikte düşünün

Türkçede “Yorgun değilim” ve “Param yok” derken farklı olumsuzluk yolları kullanırız. Rumencede ise bu iki anlam, farklı fiillerin nu ile olumsuzlaştırılmasına dayanır:

• Sunt obosit. — “Yorgunum.” → Nu sunt obosit. — “Yorgun değilim.” Erkek bir konuşmacının kullandığı biçimdir; kadın konuşmacı obosită der.
• Am bani. — “Param var.” → Nu am bani. — “Param yok.”
• Este o problemă. — “Bir sorun var.” → Nu este o problemă. — “Bir sorun yok.”

Bu nedenle Türkçe cümlede “yok” görünce tek bir Rumence sözcük seçmeye çalışmayın. “Sahip değilim” anlamında nu am, “mevcut değil” anlamında ise bağlama göre nu este gibi yapılar gerekir.

3. Nimic, nimeni ve niciodată ile nu birlikte kullanılır

Rumencede olumsuz uyum, yani aynı olumsuz anlamın birden çok sözcükle birlikte gösterilmesi, standart kullanımdır. Bazen buna “çift olumsuzluk” denir; ancak buradaki iki olumsuz öğe birbirini götürmez.

Rumence	Türkçe	Olumsuz anlamı belirginleştiren sözcük
Nu am nimic.	Hiçbir şeyim yok.	Nimic: hiçbir şey
Nu vine nimeni.	Kimse gelmiyor.	Nimeni: kimse
Nu merg niciodată acolo.	Oraya hiç gitmem.	Niciodată: hiçbir zaman, asla
Nu găsesc cartea nicăieri.	Kitabı hiçbir yerde bulamıyorum.	Nicăieri: hiçbir yerde

Türkçe bilen biri için bu mantık aslında tanıdıktır: “Kimse geliyor” değil, “Kimse gelmiyor” deriz. Rumencede de nimeni varken nu kullanılmaya devam eder. Olumsuz sözcüğün bulunması, fiilin önündeki olumsuzluk işaretini gereksiz kılmaz.

Bu sözcükler cümlenin başında da bulunabilir:

• Nimeni nu știe. — “Kimse bilmiyor.”
• Nimic nu s-a schimbat. — “Hiçbir şey değişmedi.”
• Niciodată nu merg acolo. — “Oraya asla gitmem.”

Son örnekte niciodată başa alınarak “hiçbir zaman” anlamı öne çıkarılır. Başlangıç için Nu merg niciodată acolo. sırasını kullanmak daha kolaydır. Her iki sırada da nu kalır.

4. Kısa zamirler nu ile fiilin arasına girebilir

Zamir, bir adın yerine kullanılan sözcüktür: “onu”, “seni”, “bana” gibi. Rumencede bu anlamları veren bazı kısa zamirler fiilin hemen önünde durur. Böyle bir sözcük varsa nu, zamirin de önüne gelir:

• Te văd. — “Seni görüyorum.” → Nu te văd. — “Seni görmüyorum.”
• Îmi place. — “Hoşuma gidiyor.” → Nu îmi place. — “Hoşuma gitmiyor.”
• Mă grăbesc. — “Acele ediyorum.” → Nu mă grăbesc. — “Acele etmiyorum.”

Dolayısıyla “nu fiilden önce gelir” kuralı, “nu ile fiil arasında hiçbir sözcük bulunamaz” demek değildir. Kısa zamirli yapıda sıra nu + kısa zamir + fiil olur. Bu ayrıntıyı yeni öğreniyorsanız şimdilik Nu te văd. gibi bütün bir örnek üzerinden hatırlamanız yeterlidir.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki cümleler, anlamama ve reddetme gibi günlük ihtiyaçlardan alışkanlık ve yokluk bildirmeye kadar farklı kullanımları gösterir. Türkçe karşılıklarda sözcük sırasını değil, doğal anlatımı izleyin.

Rumence	Türkçe	Açıklama
Nu înțeleg.	Anlamıyorum.	Açıklama isterken kullanılabilir.
El nu vine azi.	O bugün gelmiyor.	Özne açıkça söylenmiştir.
Nu am nimic.	Hiçbir şeyim yok.	Nu ve nimic birlikte kullanılır.
Nu merg niciodată acolo.	Oraya hiç gitmem.	Bir alışkanlığın olmadığını anlatır.
Nu vorbesc bine românește.	İyi Rumence konuşamıyorum.	Dil düzeyini belirtmenin doğal bir yoludur.
Nu avem timp acum.	Şimdi vaktimiz yok.	Birinci çoğul kişiyle olumsuzluk.
Magazinul nu este deschis.	Mağaza açık değil.	Bir durumun olumsuzlanması.
Nu vreau cafea, mulțumesc.	Kahve istemiyorum, teşekkür ederim.	Nazikçe bir ikramı reddetme.
Nu vine nimeni la cină.	Akşam yemeğine kimse gelmiyor.	Nimeni de nu gerektirir.
Nu te aud bine.	Seni iyi duyamıyorum.	Kısa zamir, nu ile fiilin arasındadır.
Nu am găsit adresa.	Adresi bulamadım.	Geçmişte gerçekleşmeyen bir eylem.
Nu mai locuiesc aici.	Artık burada yaşamıyorum.	Önceden var olan durum sona ermiştir.
Nu pot să vin mâine.	Yarın gelemem.	Gelememe, yapamama anlamı.
Nu este scump, dar nu am bani.	Pahalı değil ama param yok.	İki ayrı cümle bölümünün kendi olumsuzluğu vardır.

Nu vorbesc bine românește. örneğinde söylenen şey, Rumenceyi iyi konuşamadığınızdır; hiç Rumence bilmediğiniz sonucu çıkmaz. Olumsuzluğun hangi bilgiyle birlikte kullanıldığına dikkat etmek, sözcükleri tek tek çevirmekten daha yararlıdır.

Sık yapılan hatalar

1. Türkçedeki sırayı izleyip nu sözcüğünü sona koymak

• Yanlış: Eu înțeleg nu.
• Doğru: Eu nu înțeleg. — “Ben anlamıyorum.”
• Neden? Türkçedeki olumsuzluk fiilin içinde bulunur; Rumencede ayrı yazılan nu, olağan olumsuz cümlede fiilin önündedir. Sondaki nu? başka bir işlevle, onay istemek için kullanılabilir; aşağıda bu ayrımı göreceğiz.

2. Nimic veya niciodată varken nu kullanmamak

• Yanlış: Am nimic.
• Doğru: Nu am nimic. — “Hiçbir şeyim yok.”
• Yanlış: Merg niciodată acolo.
• Doğru: Nu merg niciodată acolo. — “Oraya hiç gitmem.”
• Neden? Standart tam cümlede bu olumsuz sözcükler nu ile birlikte kullanılır. İki olumsuz öğe olması burada bir hata değildir.

3. Olumsuz sözcük başa gelince nu düşürmek

• Yanlış: Nimeni vine.
• Doğru: Nimeni nu vine. — “Kimse gelmiyor.”
• Neden? Nimeni cümlenin öznesi olabilir ama fiilin olumsuzluk işaretinin yerini almaz. Sözcük sırası değişse de olumsuz uyum sürer.

4. Nu ile kısa zamirin yerini karıştırmak

• Yanlış: Te nu văd.
• Doğru: Nu te văd. — “Seni görmüyorum.”
• Neden? Bu yapıda nu, kısa zamirden önce gelir. Sözcükleri tek tek yerleştirmek yerine nu te văd grubunu birlikte çalışın.

5. Nu mai ile numai sözcüklerini aynı sanmak

• “Artık burada yaşamıyorum” demek için yanlış: Numai locuiesc aici.
• Doğru: Nu mai locuiesc aici. — “Artık burada yaşamıyorum.”
• Neden? Ayrı yazılan nu mai, bu bağlamda “artık … değil” anlamı verir. Bitişik numai ise “yalnızca” demektir: Am numai zece lei. — “Yalnızca on leyim var.” Yazımdaki boşluk, anlamı değiştirir.

6. Tek kişiye olumsuz emir verirken olumlu emir biçimini korumak

• Yanlış: Nu fă asta!
• Doğru: Nu face asta! — “Bunu yapma!”
• Neden? Tek kişiye verilen olumsuz emir, her zaman olumlu emrin önüne nu getirilerek kurulmaz. Fă! (“Yap!”) ile Nu face! (“Yapma!”) arasındaki fark bunun yaygın örneğidir.

Kullanım notları

Tek başına nu: “hayır”

Nu, fiile bağlı olmadan bir sorunun yanıtı da olabilir:

• Vii mâine? — Nu. — “Yarın geliyor musun? — Hayır.”
• Ai înțeles? — Nu, nu am înțeles. — “Anladın mı? — Hayır, anlamadım.”

İkinci örnekte ilk nu yanıt sözcüğüdür; ikincisi cümleyi olumsuz yapar. Bunlar aynı sözcüğün iki ayrı kullanımıdır. Türkçede yalnızca “Yok” diyerek yanıt verebildiğimiz birçok durumda Rumencede de kısa yanıt olarak nu kullanılır.

Benzer şekilde, bir soruya Nimic. (“Hiçbir şey”) veya Nimeni. (“Kimse”) diye kısa yanıt verilebilir. Burada söylenmiş bir fiil bulunmadığı için nu da görünmez. Bu, Nu am nimic. gibi tam cümlelerdeki kuralı değiştirmez.

Konuşmada ve yazıda kısalan biçimler

Nu am yerine n-am, nu ai yerine n-ai, nu este yerine nu e biçimleriyle sık karşılaşılır:

• N-am timp. — “Vaktim yok.”
• N-ai auzit? — “Duymadın mı?”
• Nu e aici. — “Burada değil.”

N-am içindeki kısa çizgi önemlidir; standart yazımda nam yazılmaz. Uzun biçimler yanlış ya da yapay değildir. Öğrenirken nu am ve nu este kullanmak, konuşmada duyduğunuz kısa biçimleri de bunlarla eşleştirmek iyi bir yöntemdir.

Cümle sonundaki nu? olumsuzluk kurmaz

Vii mâine, nu? — “Yarın geliyorsun, değil mi?” cümlesinde sondaki nu?, karşıdakinden onay ister. Cümle “Yarın gelmiyorsun” anlamına gelmez. Bunu söylemek için Nu vii mâine. gerekir. Noktalama ve ses tonu bu ayrımı duymanıza yardımcı olur; temel işaret yine nu sözcüğünün fiilden önce olup olmamasıdır.

Temelin ötesinde: sonraki aşamalarda karşılaşacağınız yapılar

Bu bölümdeki ayrıntıların tümünü A1 düzeyinde kullanmak zorunda değilsiniz. Önce nu + fiil ve nu … nimic/niciodată yapılarını yerleştirin; aşağıdaki örnekleri daha sonra başvuracağınız bir kaynak olarak düşünün.

Birden çok parçalı fiillerde olumsuzluk

Bazı zamanlar yardımcı fiille, yani başka bir fiille birlikte zaman veya anlam kuran fiille oluşturulur. Olumsuzluk bu grubun başına gelir:

• Am venit. — “Geldim.” → Nu am venit. — “Gelmedim.”
• Voi veni. — “Geleceğim.” → Nu voi veni. — “Gelmeyeceğim.”
• Aș veni. — “Gelirdim.” → Nu aș veni. — “Gelmezdim.”

İlk örnekte nu, venit parçasının değil, am yardımcı fiilinin önündedir. Bunu “fiil grubunun önüne olumsuzluk getir” diye düşünebilirsiniz. Nu am venit yerine am nu venit kurulmaz.

Să ile kurulan yapılarda ise sıra să nu + fiil olur. Buradaki să, istek, gereklilik ve benzeri anlamlarla kullanılan bir fiil yapısını başlatır:

• Prefer să nu vorbesc acum. — “Şimdi konuşmamayı tercih ediyorum.”
• Vreau să nu întârzii. — “Geç kalmamak istiyorum.”

İki fiilli cümlelerde nu yer değiştirdiğinde anlam da değişebilir. Nu vreau să plec. — “Gitmek istemiyorum” cümlesinde isteme eylemi olumsuzdur. Vreau să nu pleci. — “Gitmemeni istiyorum” cümlesinde ise istenen şey karşıdakinin gitmemesidir. Her fiil grubunun kendi olumsuzluğu olabileceğini unutmayın.

Nu mai, încă nu ve nu prea

Kısa ek sözcükler, olumsuzluğa zaman veya derece anlamı katar:

Rumence	Türkçe	Anlam farkı
Nu mai lucrez aici.	Artık burada çalışmıyorum.	Önceden çalışıyordum; durum sona erdi.
Încă nu lucrez.	Henüz çalışmıyorum.	Şimdiye kadar başlamadım.
Nu prea înțeleg.	Pek anlamıyorum.	Anlamanın derecesi düşüktür.

Nu prea, her durumda tam bir yokluk bildirmez. Nu prea am timp. — “Pek vaktim yok” ifadesi, Nu am timp. — “Vaktim yok” ifadesinden daha ölçülüdür. Türkçedeki “pek” karşılığı, bu farkı hatırlamak için yararlıdır.

“Ne … ne de …” ve “hiçbir”

Nici … nici …, iki öğeyi birlikte dışlamak için kullanılır. Tam bir olumsuz cümlede nu yine bulunur:

• Nu beau nici ceai, nici cafea. — “Ne çay ne de kahve içerim.”
• Nici Ana, nici Mihai nu vine. — “Ne Ana ne de Mihai geliyor.”

Türkçede “Ne çay ne kahve içerim” gibi olumlu biçimli bir fiille olumsuz anlam verebiliriz. Bu Türkçe alışkanlığı Rumenceye taşımayın: yukarıdaki Rumence cümlelerde nu korunur.

Niciun ve nicio, bir adın, yani kişi veya nesne bildiren sözcüğün önünde “hiçbir” anlamına gelebilir: Nu am niciun frate. — “Hiç erkek kardeşim yok”; Nu am nicio întrebare. — “Hiçbir sorum yok.” Hangi biçimin seçileceği, adın dilbilgisel cinsiyetine, yani Rumencede ait olduğu sözcük grubuna bağlıdır. Bu konuyu adlarla birlikte ayrıca öğrenebilirsiniz; olumsuzluk açısından önemli nokta nu kullanımının sürmesidir.

Olumsuz emirler

Emir, birinden bir şey yapmasını veya yapmamasını isteyen fiil biçimidir. Tek kişiye samimi biçimde verilen olumsuz emirde nu + mastar kullanılır; mastar, fiilin sözlükteki “yapmak, gitmek” biçimidir. Rumence sözlüklerde mastarın başında görülen a, bu emirde kullanılmaz:

• a merge (“gitmek”) → Nu merge acolo! — “Oraya gitme!”
• a face (“yapmak”) → Nu face asta! — “Bunu yapma!”
• a fi (“olmak”) → Nu fi trist! — “Üzülme!” Erkek birine söylenir; kadın için tristă kullanılır.

Özellikle Fii atent! — “Dikkatli ol!” ile Nu fi neatent! — “Dikkatsiz olma!” arasındaki fii/fi yazımına dikkat edin. Çoğul veya kibar hitapta farklı emir biçimi kullanılır: Nu faceți asta! — “Bunu yapmayın!” Tek kişilik olumsuz emir kuralını bütün kişilere genellemeyin.

Bir cümleyi değil, bir seçeneği reddetmek

Bazen nu bütün eylemi değil, yalnızca karşılaştırılan bir öğeyi reddeder:

• Vreau ceai, nu cafea. — “Kahve değil, çay istiyorum.”
• Nu azi, ci mâine. — “Bugün değil, yarın.”

İlk cümlede isteme eylemi olumsuz değildir; reddedilen seçenek kahvedir. Bu nedenle “nu her zaman doğrudan fiili olumsuzlaştırır” demek fazla geniş bir kural olur. Başlangıç kuralı, sıradan tam cümle olumsuzluğu içindir; karşıtlık kuran bu tür ifadeler ayrı düşünülmelidir.

Çalışma önerileri

1. Türkçedeki üç yolu aynı alıştırmada birleştirin. “Gelmiyorum”, “Evde değilim” ve “Vaktim yok” cümlelerini Rumence kurun: Nu vin., Nu sunt acasă., Nu am timp. Her birinde nu ile fiilin ilişkisini işaretleyin. Böylece yalnızca Türkçe olumsuzluk ekine bağlı düşünmezsiniz.
2. Olumsuz sözcüğü ve nu sözcüğünü birlikte hatırlayın. “Hiçbir şey bilmiyorum”, “Kimse gelmiyor”, “Oraya hiç gitmem” cümlelerini söyleyin; ardından kontrol edin: Nu știu nimic., Nu vine nimeni., Nu merg niciodată acolo. Sonra ikinci cümleyi Nimeni nu vine. biçiminde yeniden kurun. Başa alınca da nu kaldığını sesli tekrar edin.
3. Küçük anlam farklarını gerçek durumlarla çalışın. Eski iş yerinizi düşünerek Nu mai lucrez aici. (“Artık burada çalışmıyorum”), işe henüz başlamadığınızı düşünerek Încă nu lucrez. (“Henüz çalışmıyorum”) deyin. Yalnızca doğru sırayı değil, hangi durumda hangi yapının gerektiğini de öğrenmiş olursunuz.

İlgili konular

• Ön bilgi: Temel sözcük dizilişi — Özne ile fiilin olağan yerini tanımak, nu ve kısa zamirleri doğru yerleştirmeyi kolaylaştırır.