Japoncada temel bağlaçlar

Kısaca

Japoncada そして bilgi ekler veya olayları sıralar; でも karşıtlık, だから sonuç, それから bir sonraki adım, または ise seçenek bildirir. Başlangıçta iki kısa cümle kurup ikinci cümlenin başına uygun bağlacı yerleştirmek yeterlidir: 雨です。だから家にいます。 — “Yağmur yağıyor. Bu yüzden evdeyim.” Bu sözcükler değişmez; ancak her Türkçe “ve” aynı Japonca bağlaçla karşılanmaz.

Genel bakış

Bağlaç, iki düşünce arasındaki ilişkiyi gösteren sözcüktür. “Kahvaltı yaptım. Okula gittim.” dediğinizde iki olay bildirmiş olursunuz. Araya “sonra” koyarsanız sırayı, “bu yüzden” koyarsanız neden ile sonucu vurgularsınız. Japoncada da doğru bağlaç seçimi yalnızca cümleleri birbirine eklemez; dinleyene ikinci cümleyi nasıl anlaması gerektiğini söyler.

Bu konu A1 düzeyinde, kısa cümlelerden küçük anlatılara geçerken öğrenilir. Gününüzü anlatmak, bir tercihi açıklamak, bir deneyimin hem olumlu hem olumsuz tarafını belirtmek için bu beş sözcük oldukça kullanışlıdır. Her biri için yeni bir fiil çekimi öğrenmeniz gerekmez. Fiil, bir işi veya durumu bildiren sözcüktür; burada bağlaç eklemek fiilin biçimini değiştirmez.

Türkçe bilenler için önemli ayrım şudur: “Ali ve Ayşe”deki “ve” ile “Yemek yedim ve dışarı çıktım”daki “ve” Japoncada aynı yapıyla kurulmaz. Bu derste özellikle cümleler arasındaki bağlantıya odaklanacağız. または ayrıca aynı cümledeki seçenekler arasında da kullanılabilir. Sözcükleri sıralayan diğer yapılarla farklarını ilerleyen bölümlerde göreceğiz.

Nasıl kullanılır?

Önce ilişkiyi belirleyin

Bağlaç seçmeden önce ikinci düşüncenin ilkine ne kattığını sorun: Yeni bir bilgi mi geliyor? Beklentinin tersi mi söyleniyor? İlk durumun sonucu mu açıklanıyor? Zaman bakımından sonraki adım mı veriliyor? Yoksa iki seçenek mi sunuluyor?

Bağlaç	Türkçedeki yakın karşılığı	Temel işlevi
そして	ve, ardından	Bilgi ekleme veya olayları sıralama
でも	ama, fakat	Önceki bilgiye karşıt bir bilgi verme
だから	bu yüzden, dolayısıyla	Önceki bilgiden çıkan sonucu belirtme
それから	sonra, ondan sonra	Bir sonraki olayı veya adımı belirtme
または	veya, ya da	Alternatifler sunma

Bu karşılıklar ezberlenecek tek birer çeviri değildir. Örneğin そして bazen “ve”, bazen “ardından” olur. Türkçeye aktarırken bağlacın sözlük karşılığını değil, iki düşünce arasındaki ilişkiyi koruyun.

Başlangıç kalıbı: tamamlanmış cümle + bağlaç + tamamlanmış cümle

En güvenli yöntem, ilk cümleyi bitirmek ve ikinci cümleyi bağlaçla başlatmaktır:

• 朝ごはんを食べました。そして学校に行きました。
  Kahvaltı yaptım. Ardından okula gittim.
• 疲れました。でも楽しかったです。
  Yoruldum. Ama eğlenceliydi.

İlk cümledeki 食べました veya 疲れました değişmeden kalır. Bağlaç ikinci cümlenin başındadır. Japoncadaki 。 işareti cümleyi bitiren noktadır. Bağlaçtan sonra 、 konabilir: でも、楽しかったです。 Bu virgül okunurken küçük bir duraklamayı gösterir; her örnekte zorunlu değildir.

Bağlacın kendisi geçmiş veya gelecek anlamı taşımaz. Olayın zamanı cümlenin geri kalanından anlaşılır. Aynı それから hem dün yaptıklarınızı hem yarınki planınızı anlatırken kullanılabilir.

そして: yeni bilgi veya devam eden anlatı

そして önceki düşünceye başka bir düşünce ekler. Bir anlatıda olaylar peş peşe geliyorsa “ardından” anlamı belirginleşir:

朝ごはんを食べました。そして学校に行きました。
Kahvaltı yaptım. Ardından okula gittim.

Ancak そして her zaman “ondan sonra” demek değildir:

この部屋は明るいです。そして静かです。
Bu oda aydınlık. Üstelik sessiz.

İkinci örnekte oda önce aydınlık olup sonra sessizleşmez. Aynı odaya ilişkin iki özellik eklenir. Türkçede burada “ve” veya bağlama göre “üstelik” doğal olabilir; そして tek başına güçlü bir şaşkınlık ya da vurgu bildirmek zorunda değildir.

それから: bir sonraki adım

それから özellikle “ondan sonra ne oldu?” sorusuna karşılık verir:

買い物をしました。それから映画を見ました。
Alışveriş yaptım. Sonra film izledim.

Kahvaltı ve okul örneğinde de それから kullanılabilir. そして ile それから arasında kesin bir duvar yoktur. İkisi de olay sırasını anlatabilir; それから sıradaki adımı daha açık biçimde öne çıkarır. そして ise sıralamanın yanında genel bilgi eklemek için de elverişlidir.

Başlangıç için “özellik ekliyorsam そして, günümün sonraki adımını anlatıyorsam それから” ayrımı işe yarar. Bu bir öğrenme kolaylığıdır; bütün gerçek kullanımları kapsayan katı bir kural değildir.

でも: beklenenin tersine gelen bilgi

でも, ilk cümleden doğabilecek beklentiyi ikinci cümlede değiştirir:

このかばんは高いです。でも便利です。
Bu çanta pahalı. Ama kullanışlı.

“Pahalı” bilgisi satın almamak için gerekçe olabilir; “kullanışlı” bilgisi buna karşı bir olumlu yön sunar. Aynı şekilde 疲れました。でも楽しかったです。 cümlelerinde yorgunluğa rağmen olumlu bir değerlendirme yapılır.

でも her zaman birini düzeltmek veya onunla tartışmak anlamına gelmez. Bir nesnenin iki yönünü, bir planın avantajıyla dezavantajını ya da kendi kararsızlığınızı gösterebilir. Türkçedeki “ama” gibi, ilişkinin anlaşılır olması gerekir.

だから: önce gerekçe, sonra sonuç

だから ile ilk cümle gerekçeyi, ikinci cümle bu gerekçeden çıkan sonucu veya kararı verir:

雨です。だから家にいます。
Yağmur yağıyor. Bu yüzden evdeyim.

Burada evde kalma kararı yağmurla açıklanır. Sıra önemlidir. Türkçedeki “çünkü” çoğunlukla önce söylenen sonucun gerekçesini sonradan verir: “Evdeyim, çünkü yağmur yağıyor.” Bu düzeni だから ile doğrudan kopyalamayın. だから için “Durum bu. Bu yüzden sonuç şu.” diye düşünün.

だから yalnızca doğada kendiliğinden oluşan sonuçlarla sınırlı değildir. “Vaktim yok. Bu yüzden taksiyle gideceğim.” gibi kişisel kararları da bağlayabilir. Fakat yalnızca iki olayın peş peşe olması yetmez: Kahvaltıdan sonra okula gitmeniz, mutlaka kahvaltı yaptığınız için okula gittiğiniz anlamına gelmez.

または: ikisini birlikte değil, seçenek olarak sunma

または alternatifleri bağlar. Alternatif, tercih edilebilecek başka bir seçenektir:

現金またはカードで払えます。
Nakit veya kartla ödeme yapabilirsiniz.

Bu örnekte または tamamlanmış iki cümleyi değil, iki ödeme yöntemini bağlar. Bu yönüyle diğer dört bağlaçtan farklı bir kullanım alanı vardır. Ayrı cümleler arasında da ikinci yolu tanıtabilir:

駅まで歩きます。または、バスで行きます。
İstasyona yürüyerek gideriz. Ya da otobüsle gideriz.

または yazılı duyurularda, açıklamalarda ve seçenek listelerinde özellikle kullanışlıdır. Günlük konuşmada seçenek sorarken çoğu zaman か veya それとも duyarsınız. Bunlar arasındaki farkı ileri kullanım bölümünde inceleyeceğiz.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki örneklerde önce Japonca cümleleri okuyup iki düşünce arasındaki ilişkiyi bulmaya çalışın. Ardından Türkçe karşılıkla kontrol edin. Çeviriler sözcük sözcük değil, bağlamdaki anlamı doğal Türkçeyle verir.

Japonca	Türkçe	Kullanım notu
朝ごはんを食べました。そして学校に行きました。	Kahvaltı yaptım. Ardından okula gittim.	Olaylar anlatı içinde sıralanıyor.
この部屋は明るいです。そして静かです。	Bu oda aydınlık. Ayrıca sessiz.	Aynı odaya ilişkin ikinci özellik ekleniyor.
駅の近くにスーパーがあります。そして銀行もあります。	İstasyonun yakınında bir süpermarket var. Ayrıca bir banka da var.	Yeni bir bilgi ekleniyor; zaman sırası yok.
疲れました。でも楽しかったです。	Yoruldum. Ama eğlenceliydi.	Olumsuz deneyimin yanına olumlu değerlendirme geliyor.
このかばんは高いです。でも便利です。	Bu çanta pahalı. Ama kullanışlı.	Fiyat ve kullanışlılık karşılaştırılıyor.
コーヒーは好きです。でも夜は飲みません。	Kahveyi severim. Ama geceleri içmem.	Genel tercih ile belirli bir alışkanlık karşı karşıya geliyor.
雨です。だから家にいます。	Yağmur yağıyor. Bu yüzden evdeyim.	Durumdan çıkan karar belirtiliyor.
明日は休みです。だから今日は早く寝ません。	Yarın tatil. Bu yüzden bugün erken yatmayacağım.	Sonuç, konuşanın kendi kararı.
時間がありません。だからタクシーで行きます。	Vaktim yok. Bu yüzden taksiyle gideceğim.	Gerekçe ulaşım tercihini açıklıyor.
買い物をしました。それから映画を見ました。	Alışveriş yaptım. Sonra film izledim.	İkinci etkinliğin daha sonra yapıldığı belirtiliyor.
まず手を洗います。それからごはんを食べます。	Önce ellerimi yıkayacağım. Sonra yemek yiyeceğim.	Planın adımları sıralanıyor.
現金またはカードで払えます。	Nakit veya kartla ödeme yapabilirsiniz.	Aynı cümlede iki seçenek sunuluyor.
電話またはメールで連絡してください。	Lütfen telefonla veya e-postayla iletişime geçin.	İletişim yöntemleri seçenek olarak veriliyor.
駅まで歩きます。または、バスで行きます。	İstasyona yürüyerek gideriz. Ya da otobüsle gideriz.	İkinci cümle alternatif bir plan getiriyor.

Örneklerde Japonca çoğu zaman “ben” veya “biz” demez. Özne, işi yapan veya hakkında konuşulan kişi ya da şeydir. Bağlamdan anlaşılıyorsa Japoncada özne belirtilmeyebilir. Türkçede de “Kahvaltı yaptım” derken “ben” demememiz benzer bir kolaylık sağlar; fakat Japoncada kişi Türkçedeki gibi fiil sonundan anlaşılmaz. Bu nedenle çevirideki “ben” veya “biz” bağlama göre değişebilir.

Sık yapılan hatalar

1. Her “ve” için そして kullanmak

• Yanlış: パンそして牛乳を買いました。
• Doğru: パンと牛乳を買いました。 — Ekmek ve süt aldım.
• Açıklama: Ekmek ile süt iki addır. Ad, bir kişiyi, nesneyi veya kavramı adlandıran sözcüktür. Bu örnekte adları と bağlar; そして aynı görevde kullanılmaz. İki ayrı eylemi anlatmak isterseniz パンを買いました。そして家に帰りました。 — “Ekmek aldım. Ardından eve döndüm.” diyebilirsiniz.

2. だから sözcüğünü “çünkü” gibi kullanıp sırayı ters kurmak

• Amaçlanan anlam için yanlış: 家にいます。だから雨です。
• Doğru: 雨です。だから家にいます。 — Yağmur yağıyor. Bu yüzden evdeyim.
• Açıklama: İlk biçim, evde olmayı yağmurun gerekçesiymiş gibi sunar. Cümlelerin yapısı kurulabilir, ancak istenen ilişki tersine dönmüştür. Türkçe cümleyi önce “Yağmur yağıyor, bu yüzden evdeyim” biçiminde düşünmek hatayı önler.

3. でも sözcüğünü doğrudan fiile eklemek

• Yanlış: 疲れましたでも楽しかったです。
• Doğru: 疲れました。でも楽しかったです。 — Yoruldum. Ama eğlenceliydi.
• Açıklama: Buradaki でも önceki fiilin eki değil, yeni cümleyi başlatan bağlaçtır. Yazıda cümle sınırını belirtin. Aynı düşünceleri tek cümlede birleştirmek için daha sonra öğreneceğiniz başka yapılar vardır.

4. Olay sırasına gereksiz neden-sonuç anlamı yüklemek

• Yalnızca sırayı anlatmak için uygun değil: 朝ごはんを食べました。だから学校に行きました。
• Doğru: 朝ごはんを食べました。それから学校に行きました。 — Kahvaltı yaptım. Sonra okula gittim.
• Açıklama: だから ilk olayı ikinci olayın gerekçesi yapar. Özel bir bağlamda bu ilişki kurulabilir, dolayısıyla örnek dilbilgisel olarak olanaksız değildir. Hata, yalnızca “sonra” demek isterken “bu yüzden” demektir.

5. İkisini birlikte alırken または kullanmak

• İkisini de aldığınızı söylemek için yanlış: パンまたは牛乳を買いました。
• Doğru: パンと牛乳を買いました。 — Ekmek ve süt aldım.
• Açıklama: または “veya”dır; ekmek ile sütü seçenek olarak sunar. Sözcüklerin yerini değiştirmeden bağlacı değiştirmek, anlattığınız olayı da değiştirir. Birini seçmek ile ikisini birden almak arasındaki farkı koruyun.

Kullanım notları

Nezaketi bağlaç tek başına belirlemez

でも günlük konuşmada çok doğaldır ve です・ます ile biten nazik cümlelerde de kullanılabilir. “でも kullanıyorsam mutlaka samimi konuşuyorum” diye düşünmeyin. Nezaket, cümlelerin bitişi, seçilen sözcükler, ses tonu ve durumun bütünüyle oluşur.

Bununla birlikte resmî bir açıklamada でも yerine しかし — “ancak” —, だから yerine ですから — “bu nedenle” — veya そのため — “bu nedenle” — uygun olabilir. Bu biçimler her bağlamda otomatik olarak birbirinin yerine geçmez. Özellikle だから ile bir talimat vermek bazen Türkçedeki “O yüzden bunu yap” gibi kesin veya ısrarcı duyulabilir; bağlacın kendisini kaba saymak yerine bütün ifadeyi değerlendirin.

Her cümleye bağlaç koymak gerekmez

Türkçede günlük anlatıda “sonra, sonra, sonra” demek nasıl tekrarlı duyuluyorsa Japoncada da her cümleyi そして veya それから ile başlatmak anlatıyı mekanikleştirebilir. Bağlantı zaten açıksa kısa cümleleri bağlaçsız da söyleyebilirsiniz. Bağlaç, özellikle yeni bir karşıtlığı, sonucu veya alternatif planı açıkça göstermek istediğinizde yararlıdır.

Öznenin değişmesine de dikkat edin. “Ben alışveriş yaptım. Sonra arkadaşım yemek yaptı.” gibi bir anlatıda ikinci kişinin kim olduğunu belirtmek gerekir. Bağlaç, tek başına kişinin aynı kaldığını veya değiştiğini söylemez.

Bir adım ötesi: ileri kullanımlar

Aşağıdaki ayrımları başlangıçta üretmek zorunda değilsiniz. İlk hedefiniz beş temel bağlaçla anlaşılır kısa anlatılar kurmak olsun. Bu bölüm, daha uzun metinlerde benzer biçimleri gördüğünüzde aralarındaki farkı tanımanıza yardımcı olur.

Ayrı cümlelerden tek cümleye geçiş

Japonca eylemleri bağlamak için sık sık て biçimini kullanır. Bu, fiilin başka bir eyleme bağlanmasını sağlayan özel biçimidir:

• 朝ごはんを食べました。それから学校に行きました。
  Kahvaltı yaptım. Sonra okula gittim.
• 朝ごはんを食べて、学校に行きました。
  Kahvaltı yapıp okula gittim.

İkinci örnek Türkçedeki “yapıp” anlatımına yakındır. Ancak て biçiminin bütün kullanımları yalnızca zaman sırası değildir; başka bağlamlarda farklı ilişkiler de kurar. Şimdilik burada iki eylemi tek cümlede bağladığını fark etmek yeterlidir.

Karşıtlık ve gerekçe için de tek cümlelik yapılar vardır:

• このかばんは高いですが、便利です。
  Bu çanta pahalı ama kullanışlı.
• 雨なので、家にいます。
  Yağmur yağdığı için evdeyim.

İlk örnekte が karşıtlığı cümle içinde bağlar. İkincide ので gerekçeyi sonuca bağlar. Bunları “でも veya だから sözcüğünü aradan kaldırıp başka bir sözcük koymak” gibi öğrenmeyin: Önceki kısmın biçimi de yapıya göre düzenlenir.

だから içindeki から ile tek başına から arasındaki fark

Aşağıdaki iki anlatımın anlamı yakındır, fakat kuruluşu farklıdır:

• 時間がありません。だからタクシーで行きます。
  Vaktim yok. Bu yüzden taksiyle gideceğim.
• 時間がありませんから、タクシーで行きます。
  Vaktim olmadığı için taksiyle gideceğim.

İlkinde だから ayrı bir cümleyi başlatır. İkincide から gerekçe bildiren kısmın sonuna gelir. Türkçedeki “bu yüzden” ile “olmadığı için” ayrımı bu farkı anlamaya yardımcı olur. Özellikle bir adı veya özelliği gerekçe yaparken gereken biçimler değişebildiğinden, bu yapıları kendi kurallarıyla öğrenmek gerekir.

または, か ve それとも

Seçenek bildirmenin her durumunda または en doğal seçim değildir:

• お茶かコーヒーを飲みます。
  Çay veya kahve içeceğim.
• お茶にしますか。それともコーヒーにしますか。
  Çay mı alırsınız, yoksa kahve mi?

İlk örnekte か iki içecek arasında “veya” ilişkisi kurar. İkinci örnekte それとも, bir soruda ikinci seçeneği tanıtır; Türkçedeki “yoksa”ya yakındır. または ise “telefon veya e-posta”, “nakit veya kart” gibi yazılı seçeneklerde elverişlidir. Günlük bir içecek sorusunu または ile kurmak anlaşılabilir, ancak daha resmî veya seçenek listesi okur gibi duyulabilir.

それから yalnızca zaman sırası değildir

それから konuşmada unutulan bir maddeyi eklerken “bir de” anlamına da gelebilir:

牛乳を買ってください。それから、卵もお願いします。
Lütfen süt alın. Bir de yumurta rica ediyorum.

Burada amaç mutlaka önce sütü, daha sonra yumurtayı almak değildir. Konuşan alışveriş listesine bir madde daha ekler. Dolayısıyla başlangıçtaki “それから = sonra” eşleştirmesi yararlıdır, fakat her örneği tek başına açıklamaz.

Her でも gördüğünüzde “ama” diye okumayın

この店は高いです。でもおいしいです。 — “Bu lokanta pahalı. Ama yemekleri lezzetli.” örneğindeki でも cümle başı bağlacıdır. 誰でも — “herkes” — gibi yapılarda görülen でも ise farklı bir görevdedir. Benzer şekilde fiillerle kurulan ても yapısı “-se bile” anlamı verebilir. Yazılışta benzer parçalar bulunması, hepsinin bu dersteki bağlaç olduğu anlamına gelmez; sözcüğün cümlede nerede durduğunu kontrol edin.

Çalışma önerileri

1. Aynı iki cümleyle ilişkiyi değiştirin. “Yağmur yağıyor” ve “Dışarı çıkıyorum” düşüncelerini でも ile; “Yağmur yağıyor” ve “Evde kalıyorum” düşüncelerini だから ile bağlayın. Ardından seçtiğiniz bağlacın neden uygun olduğunu Türkçe bir cümleyle açıklayın. Böylece yalnızca sözcüğü değil, kurduğu ilişkiyi öğrenirsiniz.

2. Gününüzü dört kısa cümleyle anlatın. İlk iki olay arasında それから kullanın. Sonra bir karşıtlık için でも veya bir kararın gerekçesi için だから ekleyin. Her cümleye bağlaç koymayın. İkinci turda yalnızca zaman sırası bildiren bir çifti そして ile yeniden söyleyin ve anlamın ne kadar değiştiğini düşünün.

3. Seçeneklerle birlikte alınanları ayırın. Bir alışveriş listesinde “ekmek ve süt”ü と ile yazın; ödeme seçeneklerinde “nakit veya kart”ı または ile yazın. Dinlediğiniz kısa konuşmalarda da そして ile それから örneklerini “zaman sırası” ve “bilgi ekleme” diye iki gruba ayırın. Sözcük ile işlev her zaman bire bir örtüşmediği için bu ayrım ezberden daha yararlıdır.

İlgili konular

• と・や・か ile sözcükleri bağlama — Cümleleri bağlamakla nesneleri veya seçenekleri sıralamak arasındaki farkı öğrenin.
• ます ile nazik anlatım — Bağlaçlardan önce ve sonra kurduğunuz cümlelerin nazik biçimini pekiştirin.
• て ile eylemleri bağlama — Ayrı cümlelerde anlattığınız olayları tek cümlede birleştirmeye geçin.
• ので・から ile gerekçe bildirme — だから ile kurduğunuz neden-sonuç ilişkisini cümle içi yapılarla karşılaştırın.