Fransızcada à ve de birleşmeleri: au, aux, du, des

Kısaca

Fransızcada à + le → au, à + les → aux, de + le → du, de + les → des olur; bunlar isteğe bağlı kısaltmalar değil, zorunlu birleşmelerdir. La ve l’ ile böyle bir birleşme yapılmaz: à la gare “gara”, à l’école “okula”, de la gare “gardan”, de l’école “okuldan”. Örneğin Je vais au cinéma. “Sinemaya gidiyorum.” cümlesindeki au, hem à hem de le görevini taşır.

Genel bakış

Türkçede “okula”, “okuldan”, “öğretmenin” derken sözcüğün sonuna ek getiririz. Fransızcada benzer ilişkiler çoğunlukla ismin önündeki sözcüklerle kurulur. Burada isim, bir kişiyi, yeri, nesneyi veya kavramı adlandıran sözcüktür; edat ise sözcükler arasında yönelme, kaynak veya ilişki gibi bağlar kuran sözcüktür. Bu yazının konusu olan à ve de, bu tür edatlardır.

Fransızcada ismin önünde ayrıca belirli tanımlık bulunabilir: Konuşulan kişinin ya da şeyin belli olduğunu gösteren le, la, l’, les gibi küçük sözcükler. Türkçede bunların her birine karşılık gelen ayrı bir sözcük yoktur. Bu nedenle Fransızca bir ifadeyi yalnızca Türkçe anlamından hareketle kurmak, tanımlığı unutmaya yol açabilir. Le professeur “öğretmen” iken le livre du professeur “öğretmenin kitabı” olur; du, de + le birleşmesidir.

Bu birleşmeler A1 düzeyinde öğrenilir çünkü yol tarifinde, alışverişte, günlük planlarda ve insanlardan söz ederken sürekli karşımıza çıkar. Önce dört birleşmeyi ve la / l’ ile birleşme yapılmadığını öğrenmek yeterlidir. Aynı yazılışa sahip başka sözcükler ve özel durumlar ise aşağıdaki ileri bölümde ele alınmaktadır.

Kural nasıl işler?

Dört zorunlu birleşme

À veya de edatından hemen sonra le ya da les tanımlığı geliyorsa iki parça ayrı yazılmaz. Birleşmiş biçim, iki sözcüğün görevini birlikte taşır.

Başlangıçtaki parçalar	Kullanılan biçim	Açıklama
à + le	au	Tekil eril tanımlıkla birleşir.
à + les	aux	Çoğul tanımlıkla birleşir.
de + le	du	Tekil eril tanımlıkla birleşir.
de + les	des	Çoğul tanımlıkla birleşir.
à + la	à la	İki sözcük ayrı kalır.
de + la	de la	İki sözcük ayrı kalır.
à + l’	à l’	Birleşme yapılmaz.
de + l’	de l’	Birleşme yapılmaz.

Tekil, bir kişiyi veya şeyi; çoğul, birden fazlasını anlatır. Eril ve dişil ise Fransızcada isimlerin iki dilbilgisel grubudur; cansız şeylerde biyolojik cinsiyet belirtmez. Örneğin le musée “müze” eril, la gare “gar” dişildir. Bu yüzden sözcükleri tanımlıklarıyla birlikte öğrenmek, doğru birleşmeyi seçmeyi kolaylaştırır.

Önce doğru tanımlığı bulun

Birleşmiş biçimi seçmek için şu sırayı izleyin:

1. İsmi tanımlığıyla hatırlayın: le cinéma “sinema”, la gare “gar”, l’école “okul”, les enfants “çocuklar”.
2. Cümlenin à mı, de mi gerektirdiğini belirleyin.
3. Le veya les varsa birleştirin; la veya l’ varsa ayrı bırakın.

Örneğin aller “gitmek” ile bir yere yönelirken burada à kullanılır:

• Je vais au cinéma. — Sinemaya gidiyorum. Temel parçalar à + le cinéma.
• Je vais à la gare. — Gara gidiyorum. À + la gare ayrı kalır.
• Je vais à l’école. — Okula gidiyorum. À + l’école ayrı kalır.

Bir yerden dönmek için kullanılan revenir de yapısında ise aynı yerler farklı biçimler alır:

• Je reviens du cinéma. — Sinemadan dönüyorum.
• Je reviens de la gare. — Gardan dönüyorum.
• Je reviens de l’école. — Okuldan dönüyorum.

Buradaki değişikliği “gidince au, dönünce du” diye ezberlemek yararlı bir başlangıç olabilir. Ancak bu yalnızca bu örnekler için bir ipucudur; à ve de sadece hareket bildirmez.

À ve de anlamı tek başına belirlemez

Türkçe karşılık cümlenin tamamına bağlıdır. À, bir yere yönelmeyi gösterebildiği gibi birine hitap etmeyi veya bir şeyin birine ait olmasını da gösterebilir. De ise kaynak, aitlik ya da konuşulan konu gibi ilişkiler kurabilir.

• Il parle au professeur. — Öğretmenle konuşuyor.
• Ce sac est au professeur. — Bu çanta öğretmene ait.
• C’est le sac du professeur. — Bu, öğretmenin çantası.
• Nous parlons du film. — Film hakkında konuşuyoruz.

Özellikle son iki örnekte du, “-den” diye çevrilmez. Birleşme kuralı aynı kalır; Türkçe karşılık değişir. Bu nedenle bir fiili, yani yapılan işi veya durumu bildiren sözcüğü, gerektiğinde edatıyla öğrenin: parler à quelqu’un “biriyle konuşmak”, parler de quelque chose “bir şey hakkında konuşmak”.

L’ neden farklıdır?

Le ve la, ünlü sesle başlayan birçok sözcüğün önünde l’ olur. Buna ünlü düşmesi, yani tanımlığın sonundaki ünlünün düşerek kesme işaretiyle gösterilmesi denir. Örneğin l’hôtel “otel” eril olduğu hâlde à l’hôtel “otelde/otele” ve de l’hôtel “otelden/otelin” biçimlerini alır. Burada au veya du kullanılmaz; çünkü edattan sonra artık le değil, l’ vardır.

Dolayısıyla “eril isim gördüğümde mutlaka au veya du seçerim” yaklaşımı yanlıştır. Belirleyici olan yalnızca ismin grubu değil, o ifadede kullanılan tanımlıktır.

Çoğulda ise tanımlık les olduğu için ünlüyle başlayan sözcüklerde de birleşme yapılır: aux écoles “okullara”, des écoles “okullardan/okulların”. Tekildeki l’ davranışını çoğula taşımayın.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki cümlelerde hem birleşmiş hem de ayrı kalan biçimler yer alıyor. Türkçedeki ekin her zaman aynı olmadığına dikkat edin.

Fransızca	Türkçe	Açıklama
Je vais au cinéma.	Sinemaya gidiyorum.	Yönelme: à + le.
Il parle aux enfants.	Çocuklarla konuşuyor.	Konuşmanın yöneldiği kişiler: à + les.
C’est le livre du professeur.	Bu, öğretmenin kitabı.	Aitlik: de + le.
Je reviens de la gare.	Gardan dönüyorum.	De la ayrı kalır.
Nous déjeunons au restaurant.	Öğle yemeğini restoranda yiyoruz.	Yer bildirir; au her zaman yönelme değildir.
Elle téléphone aux clients.	Müşterileri telefonla arıyor.	Türkçe karşılık farklı kurulsa da Fransızcada à gerekir.
Tu reviens du marché ?	Pazardan mı dönüyorsun?	Çıkış yeri: de + le.
Les clés des voisins sont ici.	Komşuların anahtarları burada.	Aitlik: de + les.
Nous attendons à la sortie.	Çıkışta bekliyoruz.	Dişil tekilde à la.
Il travaille à l’hôpital.	Hastanede çalışıyor.	L’ önünde birleşme yoktur.
Je parle de l’exposition.	Sergi hakkında konuşuyorum.	Konu bildirir; de l’ ayrı kalır.
Elle revient des toilettes.	Tuvaletten dönüyor.	Fransızcada bu kullanımda isim çoğuldur.
C’est la fin du cours.	Bu, dersin sonu.	İki isim arasındaki ilişki: de + le.
Le bureau est à côté de la cuisine.	Çalışma odası mutfağın yanında.	De la, daha uzun bir ifadenin içinde de değişmez.

Sık yapılan hatalar

1. Le ve les ile birleşmeyi unutmak

• Yanlış: Je vais à le cinéma.
• Doğru: Je vais au cinéma. — Sinemaya gidiyorum.
• Neden? À + le ayrı bırakılamaz. Aynı nedenle le livre de le professeur yerine le livre du professeur “öğretmenin kitabı” denir.

Bu, hızlı konuşmaya özgü bir seçenek değildir. Özenli yazıda da günlük konuşmada da birleşmiş biçim gerekir.

2. La ile de birleşme yapmaya çalışmak

• Yanlış: Je reviens du gare.
• Doğru: Je reviens de la gare. — Gardan dönüyorum.
• Neden? Sözcük la gare biçiminde öğrenilir. Du, de + la yerine geçmez; yalnızca de + le birleşmesidir.

Türkçede “gar” sözcüğünün dilbilgisel cinsiyeti bulunmadığından bu ayrım sezgisel gelmeyebilir. Çözüm, ismi tanımlıktan bağımsız ezberlememektir.

3. Eril olduğu için l’ yerine du kullanmak

• Yanlış: La porte du hôtel est ouverte.
• Doğru: La porte de l’hôtel est ouverte. — Otelin kapısı açık.
• Neden? Doğru temel biçim l’hôtel olduğu için de l’hôtel kullanılır. İsmin eril olması tek başına du seçmek için yeterli değildir.

4. Çoğulda au kullanmak

• Yanlış: Il parle au enfants.
• Doğru: Il parle aux enfants. — Çocuklarla konuşuyor.
• Neden? Les enfants çoğuldur; à + les → aux olur. Au ile aux çoğu bağlamda aynı duyulduğu için bu hata özellikle yazarken ortaya çıkar.

5. Birleşmeden sonra tanımlığı tekrar eklemek

• Yanlış: C’est le livre du le professeur.
• Doğru: C’est le livre du professeur. — Bu, öğretmenin kitabı.
• Neden? Du zaten de + le içerir. Sonrasına yeniden le eklemek aynı tanımlığı iki kez kullanmak olur.

6. Türkçedeki eke bakıp edatı seçmek

• Yanlış: Je téléphone du médecin.
• Doğru: Je téléphone au médecin. — Doktoru telefonla arıyorum.
• Neden? Fransızcada téléphoner à yapısı kullanılır. Türkçede “doktoru” dediğimiz için Fransızcada edat olmayacağını düşünemeyiz; au seçimi Fransızca yapıya bağlıdır.

Kullanım notları

Yazı diliyle konuşma dili arasında tercih yoktur

Au, aux, du, des hem resmî hem de gündelik dilin normal biçimleridir. Daha resmî görünmek için à le veya de les yazılmaz. Bunlar birer üslup tercihi değil, dilbilgisi kuralıdır.

Au ve aux, tek başına söylendiklerinde aynı duyulur. Ancak liaison, yani uygun bir bağlamda sözcük sonundaki normalde duyulmayan ünsüzün sonraki ünlüye bağlanarak okunması, ayrımı duyurabilir: aux enfants “çocuklara/çocuklarla” ifadesinde z sesi duyulur. Des amis “arkadaşlar/bazı arkadaşlar” ifadesinde de benzer bağlantı vardır. Yazarken yine de sese değil, ismin tekil mi çoğul mu olduğuna bakın.

Kural başka tanımlıkların yerini almaz

Bu dört birleşme yalnızca le ve les belirli tanımlıklarıyla ilgilidir. Un “bir”, une “bir”, mon “benim” gibi başka sözcükler otomatik olarak au veya du biçimine dönüşmez:

• Je parle à un voisin. — Bir komşuyla konuşuyorum.
• Je parle à mon voisin. — Komşumla konuşuyorum.
• C’est le vélo de mon frère. — Bu, erkek kardeşimin bisikleti.

Burada belirli tanımlık yoktur; dolayısıyla onunla yapılacak bir birleşme de yoktur. Ancak de, ünlüyle başlayan sözcükten önce başka bir kuralla d’ olabilir: le vélo d’un voisin “bir komşunun bisikleti”. Bu, du birleşmesinden farklıdır.

İsimden önce başka bir sözcük bulunabilir

Tanımlıkla isim arasına sıfat, yani ismin niteliğini anlatan bir sözcük girmesi birleşmeyi engellemez:

• Nous allons au petit marché. — Küçük pazara gidiyoruz.
• C’est la porte du grand jardin. — Bu, büyük bahçenin kapısı.

İlk örnekte à ile le, ikinci örnekte de ile le yine yan yanadır. İsmin hemen ardından gelmesi şart değildir.

Temelin ötesi: ileride karşılaşacağınız ayrımlar

Bu bölümdeki ayrıntıların hepsini başlangıçta uygulamanız gerekmez. Ama bunları tanımak, okuduğunuz metinlerde “kural bozulmuş” gibi görünen yerleri anlamanızı sağlar.

Aynı du ve des, farklı görevler

Her du, de + le birleşmesi; her des de de + les birleşmesi olarak açıklanmaz. Du, ayrıca kısmi tanımlık olarak, yani miktarı belirtilmeyen bir maddeden söz etmek için kullanılır. Des ise çoğul belirsiz tanımlık olarak, yani belli olmayan birkaç kişi veya şeyden söz etmek için kullanılabilir.

Fransızca	Türkçe	Ayrım
Je reviens du café.	Kafeden dönüyorum.	Du, yer bildiren de + le birleşmesidir.
Je bois du café.	Kahve içiyorum.	Du, miktarı belirtilmemiş kahveyi gösterir.
Je parle des voisins.	Komşulardan söz ediyorum.	Bilinen komşular: de + les.
Des voisins arrivent.	Bazı komşular geliyor.	Des, belirsiz çoğulu gösterir.

Bu ayrım özellikle olumsuz cümlelerde, yani bir işin olmadığını veya yapılmadığını söyleyen yapılarda önem kazanır. Miktar bildiren tanımlık değişebilir: Je ne bois pas de café. “Kahve içmiyorum.” Buna karşılık Je ne parle pas des voisins. “Komşulardan söz etmiyorum.” cümlesinde des kalır; çünkü parler de yapısındaki de ile belirli les voisins birleşmiştir. “Olumsuzda her du/des, de olur” diye bir kural yoktur.

Le ve les her zaman tanımlık değildir

Zamir, bir kişinin veya şeyin adını tekrar etmek yerine kullanılan sözcüktür. Le ve les, bazı cümlelerde tanımlık değil, “onu/onları” anlamında zamirdir. Bu durumda à veya de ile birleşmezler:

• Je commence à le comprendre. — Onu anlamaya başlıyorum.
• J’essaie de les aider. — Onlara yardım etmeye çalışıyorum.

Burada le, comprendre “anlamak” fiiliyle; les, aider “yardım etmek” fiiliyle bağlantılıdır. Bir ismin başında duran tanımlık olmadıkları için au ya da des yapılmazlar. Demek ki “yazıda yan yana à le gördüysem mutlaka yanlıştır” demek de doğru değildir; önce le sözcüğünün görevini belirlemek gerekir.

H harfi tek başına karar vermeye yetmez

Fransızcada bazı h ile başlayan sözcükler ünlüyle başlıyormuş gibi davranır: l’hôtel “otel”, à l’hôtel “otelde”. Bazıları ise tanımlıktaki ünlünün düşmesini engeller: le héros “kahraman”, du héros “kahramanın”.

İkinci tür geleneksel olarak h aspiré diye adlandırılır; bu ad, Türkçedeki gibi belirgin bir h sesi çıkarmanız gerektiği anlamına gelmez. Buradaki önemli nokta, le tanımlığının korunmasıdır. Yeni bir sözcüğü sözlükten tanımlığıyla öğrenmek en güvenilir yoldur.

Yer adlarında ve eser adlarında dikkat

Le veya les içeren bazı yer adlarında da normal birleşme görülür: au Havre “Le Havre’a”, du Havre “Le Havre’dan”, aux États-Unis “Amerika Birleşik Devletleri’ne”. Ancak bütün şehir ve ülke adları aynı edatı kullanmaz. À Paris “Paris’e/Paris’te” ifadesinde tanımlık yoktur; sırf bir yerden söz ediliyor diye au eklenmez. Yer adının hangi edatı istediğini ayrıca öğrenmek gerekir.

Eser başlıklarında ise başlığın biçimini korumak için birleşmesiz kullanımlarla karşılaşılabilir. Örneğin l’auteur de « Le Petit Prince » “Küçük Prens’in yazarı” ifadesinde tırnak içindeki başlık olduğu gibi bırakılmıştır. Bu, günlük isim gruplarındaki zorunlu birleşmeyi isteğe bağlı hâle getirmez; bir başlığı aynen aktarmaya ilişkin yazım tercihidir. Başlangıçta bu ayrıntıdan çok au cinéma, du professeur gibi normal kalıpları sağlamlaştırın.

Alıştırma önerileri

1. Aynı ismi gidiş ve dönüşle çalışın

Dört isim seçin: le musée “müze”, la bibliothèque “kütüphane”, l’école “okul”, les magasins “mağazalar”. Her biriyle bir gidiş, bir dönüş cümlesi yazın. Örneğin Je vais au musée. “Müzeye gidiyorum.” ve Je reviens du musée. “Müzeden dönüyorum.” Böylece yalnızca birleşmiş biçimi değil, à / de ayrımını da çalışırsınız.

2. Birleşmiş biçimi parçalarına ayırın

Bir metindeki au, aux, du, des biçimlerini işaretleyin. Önce her birinin à + le, à + les, de + le, de + les karşılıklarından hangisine uyduğunu düşünün. Ardından anlamı kontrol edin: “Burada bir yerden dönme, aitlik veya konu ilişkisi mi var; yoksa miktar ya da belirsiz çoğul mu?” Her du ve des için aynı açıklamayı zorlamayın.

3. Kısa bir boşluk doldurma yapın

Önce isimlerin tanımlıklarını düşünerek boşlukları tamamlayın:

• Je vais ___ marché. — Pazara gidiyorum.
• Elle parle ___ enfants. — Çocuklarla konuşuyor.
• C’est la clé ___ bureau. — Bu, büronun anahtarı.
• Nous revenons ___ piscine. — Havuzdan dönüyoruz.
• Il travaille ___ hôtel. — Otelde çalışıyor.

Yanıtlar: au, aux, du, de la, à l’. Temel biçimler sırasıyla le marché, les enfants, le bureau, la piscine, l’hôtel. Yanıtı yanlış verdiğinizde yalnızca boşluğu düzeltmeyin; ismi tanımlığıyla yeniden söyleyin.

İlgili konular

• Önce öğrenin: Belirli tanımlıklar: le, la, l’, les — Birleşmenin hangi tanımlıkla yapılacağını anlamanın temelidir.