Almancada Akkusativ Alan Edatlar

Kısaca

Almancada durch, für, gegen, ohne ve um, yanlarındaki isim veya zamiri Akkusativ hâline getirir; bu, kelimenin cümledeki ilişkisini gösteren bir biçimdir. En görünür değişim der → den, ein → einen olur: für den Kurs “kurs için”, ohne einen Plan “plansız”. Bis çoğu zaman artikelsiz kullanılır; ardından başka bir edat gelirse hâli o edat belirler. Entlang ise isimden sonra geldiğinde Akkusativ alır: den Fluss entlang “nehir boyunca”.

Genel bakış

Bir hediye alırken kimin için olduğunu, yol tarifinde nereden geçileceğini, randevu konuşurken yaklaşık saati belirtmek gerekir. Almancada bu ilişkileri çoğunlukla edatlar kurar: isimlerle birlikte “için”, “karşı”, “içinden” gibi anlamlar veren kelimeler. Bu edat grubu A2 düzeyinde öğrenilir, fakat gündelik konuşmanın hemen her alanında karşınıza çıkar.

Türkçede “parktan”, “sana”, “duvarın etrafında” gibi ifadelerde ilişkiyi çoğu zaman kelimenin sonundaki ekler gösterir. Almancada ise edat genellikle isimden önce gelir ve artikel denen, ismin önünde duran der, die, das gibi kelimelerin biçimini etkiler. İsim bir varlığı, yeri veya kavramı adlandıran kelimedir; Park “park”, Zeit “zaman” gibi. Türkçede artikel bulunmadığından Almanca bir ismi öğrenirken artikelini de beraber öğrenmek önemlidir.

Buradaki temel nokta şudur: Almancadaki Akkusativ, her zaman Türkçenin “-ı/-i” belirtme hâline karşılık gelmez. Für dich “senin için”, durch den Park “parkın içinden” demektir. Türkçe çeviride farklı ekler görünse de Almanca biçim aynıdır. Bu yüzden önce Türkçe eki düşünüp Almanca hâli seçmek yerine, edatı tanıyıp onun istediği biçimi kullanın.

Yapı nasıl kurulur?

1. Edat, yanındaki kelimenin hâlini belirler

Hâl, bir ismin veya onun yerini tutan kelimenin cümledeki ilişkisine göre aldığı biçimdir. Almancadaki Akkusativ, edatsız bir cümlede sıklıkla doğrudan nesneyi gösterir; yani eylemin doğrudan etkilediği kişi veya şeyi. Ancak edatlı ifadelerde aynı biçim, nesne olduğu için değil, edat onu istediği için kullanılır.

• Ich sehe den Mann. — Adamı görüyorum.
• Das Geschenk ist für den Mann. — Hediye o adam için.

İlk cümlede görülen kişi den Mann; ikinci cümlede ise für edatına bağlı kişi den Mann olur. İki cümlede de aynı biçim vardır, ama Türkçe karşılıkları ve cümledeki görevleri farklıdır.

Başlangıç için şu kalıpları bir bütün olarak öğrenmek yeterlidir:

• durch + Akkusativ: durch den Park — parkın içinden
• für + Akkusativ: für einen Freund — bir arkadaş için
• gegen + Akkusativ: gegen die Wand — duvara karşı / duvara doğru; anlam bağlama bağlıdır
• ohne + Akkusativ: ohne das Handy — telefon olmadan
• um + Akkusativ: um den Tisch — masanın etrafında
• bis + çoğunlukla artikelsiz ifade: bis Freitag — cumaya kadar
• Akkusativ + entlang: den Weg entlang — yol boyunca

Bu grupta bis ve entlang için ayrıca yapı kontrolü gerekir. Onları diğer beş edatla bütünüyle aynı biçimde kullanmaya çalışmayın.

2. Artikellerde ne değişir?

Almancada dilbilgisel cinsiyet, isimlerin der, die, das gruplarına ayrılmasıdır; kişinin veya nesnenin gerçek cinsiyetiyle her zaman ilgili değildir. Akkusativde temel artikel değişimi, tekil der grubunda görülür. Tekil bir varlığı, çoğul birden fazla varlığı ifade eder.

İsim grubu	Temel biçim	Akkusativ	Edatla kullanım	Türkçesi
Tekil, der grubu	der Park	den Park	durch den Park	parkın içinden
Tekil, die grubu	die Stadt	die Stadt	durch die Stadt	şehrin içinden
Tekil, das grubu	das Dorf	das Dorf	durch das Dorf	köyün içinden
Çoğul	die Straßen	die Straßen	durch die Straßen	sokaklardan geçerek

Belirsiz artikel, yani belirli bir varlığı değil “bir” varlığı anlatan ein/eine, aynı ayrımı izler:

İsim grubu	Temel biçim	Akkusativli ifade	Türkçesi
Tekil, der grubu	ein Freund	für einen Freund	bir arkadaş için
Tekil, die grubu	eine Freundin	für eine Freundin	bir kadın arkadaş için
Tekil, das grubu	ein Kind	für ein Kind	bir çocuk için

Mein “benim”, dein “senin” gibi sahiplik bildiren kelimeler ve kein “hiçbir / bir … değil” de bu örüntüyü izler:

• für meinen Bruder — erkek kardeşim için
• ohne deine Tasche — çantan olmadan
• gegen unser Team — takımımıza karşı
• ohne einen Schlüssel — bir anahtar olmadan

Die ve das grubunda artikelin değişmemesi, Akkusativ olmadığı anlamına gelmez. Ohne die Tasche ifadesinde hâl yine Akkusativdir; yalnızca görünür biçim aynı kalır.

3. Kişi zamirleri

Zamir, ismi tekrar etmek yerine kullanılan kelimedir; “ben”, “sen”, “o” gibi. Bu edatlardan sonra Almanca kişi zamirlerinin Akkusativ biçimleri gerekir. Buradaki temel biçim, özne olarak, yani cümlede eylemi yapan veya hakkında bilgi verilen kişi için kullanılan biçimdir.

Temel biçim	Akkusativ	Türkçe karşılığı	Edatla örnek	Türkçesi
ich	mich	ben / beni	für mich	benim için
du	dich	sen / seni	ohne dich	sensiz
er	ihn	o / onu	gegen ihn	ona karşı
sie	sie	o / onu	für sie	onun için
es	es	o / onu	ohne es	o olmadan
wir	uns	biz / bizi	für uns	bizim için
ihr	euch	siz / sizi	ohne euch	siz olmadan
sie	sie	onlar / onları	gegen sie	onlara karşı
Sie	Sie	siz / sizi, resmî hitap	für Sie	sizin için

Er, sie, es sırasıyla tekilde der, die, das grubundaki isimlerin yerini tutabilir. Türkçedeki “o” bu ayrımı göstermediği için zamiri seçerken yerine geçtiği Almanca isme bakmak gerekir. Resmî hitap olan Sie, Akkusativde de büyük harfle yazılır.

4. Hangi edat hangi anlamda kullanılır?

Durch: içinden, arasından geçerek. Bir yerin içinden geçen yolu anlatır: durch den Tunnel “tünelin içinden”. Yalnızca bir yere varmayı değil, oradan geçişi vurgular. Wir fahren durch die Stadt “Şehrin içinden geçerek gidiyoruz” demektir.

Für: için. Bir şeyin kime yönelik olduğunu veya amacını belirtir: für meine Mutter “annem için”, für den Deutschkurs “Almanca kursu için”. Süreyi de gösterebilir: für eine Woche “bir haftalığına”. Türkçede “için” kelimesinin bulunduğu her cümle otomatik olarak für ile kurulmaz; ancak hediye, hedef kişi ve bir iş için ayrılan şeylerde bu karşılık çok kullanışlıdır.

Gegen: karşı; yaklaşık. Karşıtlıkta gegen den Plan “plana karşı”, temas veya çarpmada gegen die Tür “kapıya” kullanılır. Saatlerde gegen acht Uhr “saat sekiz civarında” demektir. Bu son kullanımda bir karşıtlık yoktur.

Ohne: olmadan, -sız/-siz. Ohne dich “sensiz”, ohne Zucker “şekersiz” olur. Zucker gibi bir madde genel olarak kastediliyorsa artikel kullanılmayabilir. Belirli bir şeyden söz ediliyorsa artikel korunur: ohne den Schlüssel “o anahtar olmadan”.

Um: etrafında; saatinde. Um den See “gölün etrafında” bir çevreyi, um acht Uhr “saat sekizde” belirli bir saati anlatır. Zaman anlamında um ile gegen ayrımını koruyun: biri belirli saat, diğeri yaklaşık saattir.

Bis: -e kadar. Bir zamanın veya yolun bitiş sınırını gösterir: bis morgen “yarına kadar”, bis Berlin “Berlin'e kadar”. Çoğu sık kullanılan örnekte artikel olmadığı için hâl değişimini gözle göremezsiniz. Artikelli yer ifadeleri genellikle ikinci bir edatla kurulur: bis zum Bahnhof “istasyona kadar”. Bu yapının ayrıntıları aşağıdadır.

Entlang: boyunca. Başlangıçta isimden sonraki kalıbı öğrenin: die Straße entlang “cadde boyunca”, den Fluss entlang “nehir boyunca”. Türkçedeki “yol boyunca” dizilişine benzemesi hatırlamayı kolaylaştırır. Almancada da burada entlang, isim grubundan sonra gelir.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki cümlelerde edatın anlamına ve yanındaki biçime birlikte bakın. Türkçe çeviride aynı Almanca hâlin farklı eklerle karşılandığına dikkat edin.

Almanca	Türkçe	Açıklama
Das ist für dich.	Bu senin için.	Kişi zamiri: dich.
Er geht durch den Park.	Parkın içinden yürüyerek geçiyor.	der Park → den Park.
Ohne dich ist es langweilig.	Sensiz sıkıcı oluyor.	ohne sonrasında dich kullanılır.
Wir fahren durch einen langen Tunnel.	Uzun bir tünelin içinden geçiyoruz.	ein Tunnel → einen langen Tunnel.
Ich habe eine kleine Überraschung für meine Schwester.	Kız kardeşim için küçük bir sürprizim var.	Hedef kişi; meine biçimi değişmez.
Das Zimmer ist für drei Nächte reserviert.	Oda üç geceliğine ayrılmış.	für bir süreyi de ifade eder.
Unser Team spielt gegen den Tabellenführer.	Takımımız lig liderine karşı oynuyor.	Rakip, gegen ile belirtilir.
Der Ball fliegt gegen die Scheibe.	Top cama çarpıyor.	gegen temas veya çarpma anlatır.
Ich komme gegen neun Uhr.	Saat dokuz civarında geliyorum.	Saat yaklaşık olarak verilir.
Ich trinke meinen Kaffee ohne Zucker.	Kahvemi şekersiz içiyorum.	Genel madde adı artikelsizdir.
Die Kinder sitzen um den Tisch.	Çocuklar masanın etrafında oturuyor.	Hareket olmasa da Akkusativ kullanılır.
Der Kurs beginnt um halb sieben.	Kurs altı buçukta başlıyor.	Almancada halb sieben, yediye yarım saat kala demektir.
Ich bleibe bis Freitag in Ankara.	Cumaya kadar Ankara'da kalıyorum.	bis bitiş zamanını gösterir.
Der Bus fährt bis zum Bahnhof.	Otobüs istasyona kadar gidiyor.	zum, zu dem birleşimidir; burada Dativ vardır.
Wir gehen den Fluss entlang.	Nehir boyunca yürüyoruz.	İsimden sonraki entlang, Akkusativ alır.

Sık yapılan hatalar

1. Der grubunda artikeli değiştirmemek

• Yanlış: Das Geschenk ist für der Lehrer.
• Doğru: Das Geschenk ist für den Lehrer. — Hediye öğretmen için.
• Neden? Für Akkusativ ister. Der Lehrer bu nedenle den Lehrer olur. Türkçede “öğretmen için” ifadesinde belirgin bir hâl eki olmaması, Almancada artikelin değişmeyeceği anlamına gelmez.

2. Türkçedeki “bana” biçiminden hareketle mir kullanmak

• Yanlış: Das ist für mir.
• Doğru: Das ist für mich. — Bu benim için.
• Neden? Almancada mir, Dativ biçimidir; bu da başka bir isim hâlidir ve sıkça “kime?” ilişkisiyle kullanılır. Ancak für bu hâli değil Akkusativ ister. Aynı şekilde “sana karşı” için gegen dir değil, gegen dich denir.

3. Hâli hareket olup olmamasına göre seçmek

• Yanlış: Die Kinder sitzen um dem Tisch.
• Doğru: Die Kinder sitzen um den Tisch. — Çocuklar masanın etrafında oturuyor.
• Neden? Um Akkusativ ister; oturma, bekleme veya hareket etme bunu değiştirmez. “Hareket varsa Akkusativ” biçimindeki kısa ezber, bütün edatlar için geçerli değildir. Bazı başka edatlarda yer ve yön ayrımı önemlidir; bu grupta öncelikle edatın kuralı geçerlidir.

4. Bis ile artikelli bir yer ifadesini gelişigüzel birleştirmek

• Yanlış: Ich fahre bis den Bahnhof.
• Doğru: Ich fahre bis zum Bahnhof. — İstasyona kadar gidiyorum.
• Neden? Bu tür bir varış noktası genellikle bis zu ile kurulur. Zu Dativ istediği için zu dem Bahnhof, kısaltılmış biçimiyle zum Bahnhof, kullanılır. Buna karşılık bis Berlin doğru ve doğal bir yapıdır.

5. Entlang sözcüğünü öne alıp aynı kuralı uygulamak

• Yanlış: Wir gehen entlang den Fluss.
• Doğru: Wir gehen den Fluss entlang. — Nehir boyunca yürüyoruz.
• Neden? Akkusativ için başlangıçta güvenilir yapı, entlang sözcüğünü isimden sonra koymaktır. Sözcük öne geldiğinde farklı hâl kullanımları vardır; bu yüzden yerini değiştirmek yalnızca kelime sırasını değiştirmez.

6. Yaklaşık saati belirli saat gibi ifade etmek

• Yanlış: Ich komme um acht Uhr. — “Sekiz civarında geliyorum” demek istenirken.
• Doğru: Ich komme gegen acht Uhr. — Sekiz civarında geliyorum.
• Neden? İlk cümle dilbilgisi bakımından doğrudur, fakat verilen anlamı karşılamaz: um acht Uhr “saat sekizde” demektir. Hata artikelde değil, edatın seçimindedir.

Kullanımla ilgili notlar

Artikelsiz kullanım ile artikelin unutulması farklıdır

Ohne Geld “parasız”, ohne Zeitdruck “zaman baskısı olmadan”, für Kinder “çocuklar için” gibi ifadeler doğaldır. Genel bir madde, soyut kavram veya belirsiz çoğul anlatıldığı için artikel kullanılmaz. Ancak belirli bir şeyden söz ederken artikeli kendiliğinden kaldırmayın:

• Wir reisen ohne Gepäck. — Bagajsız seyahat ediyoruz.
• Wir reisen ohne den großen Koffer. — Büyük valiz olmadan seyahat ediyoruz.

İlk cümlede genel olarak bagaj yoktur; ikinci cümlede belirli büyük valiz götürülmüyordur. Türkçede artikel bulunmadığı için iki kullanım arasındaki farkı bağlamdan çıkarmaya alışmak gerekir.

Konuşma dilindeki kısaltmalar

Für das sık sık fürs, um das ise ums olarak birleşir:

• Danke fürs Essen! — Yemek için teşekkürler!
• Wir gehen ums Haus. — Evin etrafında yürüyoruz.

Burada das kaybolmuş gibi görünse de yapı hâlâ Akkusativdir. Fürs ve ums yerleşik birleşimlerdir; yalnızca özensiz konuşmaya ait sayılmazlar. Başlangıçta açık biçimleri tanımak, duyduğunuz kısaltmaları çözmenize yardımcı olur.

Türkçedeki karşılık her zaman tek kelime değildir

Gegen yalnızca “karşı” diye, durch yalnızca “içinden” diye ezberlenirse bazı cümleler anlaşılmaz. Örneğin ein Mittel gegen Kopfschmerzen “baş ağrısına karşı bir ilaç”, daha doğal Türkçeyle “baş ağrısı ilacı”dır. Gegen acht Uhr ise “sekize karşı” değil “sekiz civarında” demektir. Her edat için bir temel anlam öğrenin, ardından onu en sık kullanıldığı iki veya üç kalıpla genişletin.

Temelin ötesi: daha ileri kullanımlar

Bu bölümdeki ayrıntıları A2 düzeyinde hemen üretmek zorunda değilsiniz. Önce beş temel edatın Akkusativ istediğini, bis ile ikinci edatı ve entlang sözcüğünün konumunu öğrenin. Aşağıdaki ayrımlar, okurken ve dinlerken karşınıza çıkan daha karmaşık örnekleri anlamak içindir.

Bis sonrasında gelen ikinci edat belirleyicidir

Bis bir sınır çizer; fakat yanına başka bir edat geldiğinde onun istediği hâl korunur:

• Wir fahren bis zum Flughafen. — Havalimanına kadar gidiyoruz.
• Sie läuft bis an den Strand. — Sahile kadar koşuyor.
• Das Wasser reicht ihm bis über die Knie. — Su, dizlerinin üstüne kadar geliyor.

İlk örnekte zu Dativ ister; dem Flughafen bu nedenle doğrudur. İkinci örnekte an, varılan sınırı gösterdiğinden Akkusativle kullanılır. Üçüncü örnekte über die Knie, ulaşılan üst sınırı belirtir. Dolayısıyla her bis gördüğünüzde arkasındaki artikeli Akkusative çevirmeyin: Önce başka bir edat var mı diye bakın.

Zaman ifadelerinde de bis nächsten Montag “gelecek pazartesiye kadar” gibi, Akkusativ biçiminin sıfat ekinde görüldüğü yapılar vardır. Sıfat, bir ismin özelliğini anlatan kelimedir; burada nächsten “gelecek” anlamındadır. Süre anlatan für eine Woche ile bitiş sınırı anlatan bis Freitag aynı soruya cevap vermez: ilki “ne kadar süreliğine?”, ikincisi “ne zamana kadar?” sorusunu karşılar.

Entlang önde kullanıldığında farklı hâller görülebilir

İsimden sonra gelen kullanım, öğrenilecek temel kalıptır:

• Sie spazieren den Fluss entlang. — Nehir boyunca geziniyorlar.

Entlang isimden önce geldiğinde özellikle yazı dilinde Genitiv, yani çoğu zaman aitlik ilişkisini gösteren bir başka hâl kullanılır:

• Entlang des Flusses stehen alte Häuser. — Nehir boyunca eski evler var.

Öndeki kullanımda Dativli entlang dem Fluss biçimiyle de karşılaşabilirsiniz. Bu çeşitlilik, entlang sözcüğünün her konumda aynı hâli istediği şeklindeki genellemenin doğru olmadığını gösterir. Kendi cümlelerinizi kurarken başlangıçta den Fluss entlang kalıbını tercih etmek işi kolaylaştırır.

Sıfatlar ve bazı isimler de değişir

Artikel değişiminin yanında sıfatın sonuna da ek gelebilir:

• für den neuen Kollegen — yeni iş arkadaşı için
• ohne einen gültigen Ausweis — geçerli bir kimlik belgesi olmadan
• durch kaltes Wasser — soğuk suyun içinden

İlk iki örnekte sıfat -en alır. Üçüncü örnekte artikel olmadığı için kalt kelimesi kaltes olur. Sıfatların bütün eklerini bu edatlarla birlikte bir anda ezberlemek gerekmez; fakat yalnızca artikelin değişebileceğini düşünmek de eksik kalır.

Ayrıca der Kollege “iş arkadaşı”, der Student “öğrenci”, der Mensch “insan” gibi bazı der grubu isimler, Akkusativde kendileri de -n/-en alır. Buna zayıf isim çekimi, yani belirli isimlerin hâle göre ek alması denir:

• für den Studenten — öğrenci için
• ohne meinen Kollegen — iş arkadaşım olmadan

Burada Studenten ve Kollegen mutlaka çoğul değildir; verilen ifadelerde tek bir kişi kastedilir.

Somut anlamdan soyut anlama geçiş

Durch bir yolun yanı sıra bir sebebi veya sonuca ulaşma aracını da gösterebilir:

• Durch regelmäßiges Üben wird sie sicherer. — Düzenli çalışarak kendine daha çok güveniyor.

Für bir görüşü desteklemeyi, gegen ise ona karşı çıkmayı anlatabilir:

• Ich bin für den Vorschlag. — Öneriyi destekliyorum.
• Ich bin gegen den Vorschlag. — Öneriye karşıyım.

Um ölçü farkını da belirtir:

• Der Preis ist um zehn Euro gestiegen. — Fiyat on avro arttı.

Bu kullanımda um zehn Euro yeni fiyatı değil artış miktarını anlatır. Türkçede “fiyat … avroya çıktı” ile “fiyat … avro arttı” ayrımını nasıl yapıyorsak Almancada da bu ayrımı korumak gerekir.

Bazı fiiller belirli edatlarla birlikte öğrenilir

Fiil, eylemi veya durumu bildiren kelimedir; “gitmek”, “beklemek”, “olmak” gibi. Bazı Almanca fiiller belirli bir edatla kalıplaşır. Böyle durumlarda edatın somut anlamını tek başına çevirmek yanıltıcı olabilir:

• Ich warte auf den Bus. — Otobüsü bekliyorum.
• Ich bitte dich um Hilfe. — Senden yardım istiyorum.
• Sie sorgt für ihre Kinder. — Çocuklarına bakıyor.

İlk örnekte auf, bu makaledeki sürekli Akkusativ alan beş edattan biri değildir; burada Akkusativ seçimi warten auf kalıbıyla ilgilidir. İkinci ve üçüncü örnekte ise um ve für yine Akkusativle kullanılır. Fiil-edat kalıplarını, Türkçedeki eklerden hareketle yeniden kurmak yerine örnek cümleyle birlikte öğrenin.

Şeyler hakkında konuşurken dafür, dagegen, dadurch

Bir kişi yerine bir konu veya durumdan söz ederken da- ile kurulan birleşimlerle karşılaşabilirsiniz:

• Ich bin dafür. — Ben bunu destekliyorum.
• Ich bin dagegen. — Ben buna karşıyım.
• Dadurch sparen wir Zeit. — Bu sayede zaman kazanıyoruz.
• Wir sprechen darüber. — Bunun hakkında konuşuyoruz.

Son örnek başka bir edatla kurulsa da aynı tür birleşimi gösterir. Bu kelimeler bir önceki cümlede belirtilen şeyi yeniden söylemeyi önler. Kişiler içinse normal edat ve zamir yapısını koruyun: für ihn “onun için”, gegen sie “ona/onlara karşı”. Başlangıçta dafür ile für ihn arasındaki “durum mu, kişi mi?” ayrımını fark etmek yeterlidir.

Çalışma önerileri

1. Önce der grubuyla kısa bir değişim çalışması yapın. Der Park, der Tisch, der Schlüssel, der Freund kelimelerini kullanarak durch den Park, um den Tisch, ohne den Schlüssel, für den Freund ifadelerini yazın. Sonra artikeli ein veya mein ile değiştirin. Böylece asıl zorlanan biçimleri çalışmış olursunuz; hep die grubuyla çalışmak değişimi gizler.

2. Aynı durumu iki edatla anlatıp anlamı karşılaştırın. Bir buluşma için um acht Uhr “sekizde” ve gegen acht Uhr “sekiz civarında”; bir yürüyüş için durch den Park “parkın içinden” ve um den Park “parkın etrafında” cümlelerini kurun. Çalışmayı sadece doğru artikel bulma alıştırmasına dönüştürmeyin: edat, anlatmak istediğiniz duruma da uymalıdır.

3. Günlük bir planı beş kısa cümleyle yazın. Kime hediye alacağınızı für, ne olmadan çıkmayacağınızı ohne, hangi yoldan geçeceğinizi durch, ne zamana kadar kalacağınızı bis, neresi boyunca yürüyeceğinizi entlang ile anlatın. Kontrol ederken üç soru sorun: “Doğru edatı seçtim mi?”, “Artikel veya zamir doğru mu?”, “Bis ya da entlang için özel yapıyı korudum mu?”

İlgili konular

• Önce gözden geçirin: Akkusativ hâlinde artikeller — der → den ve ein → einen değişimlerinin temeli; burada öğrenilen edatlarla doğru isim grupları kurmayı kolaylaştırır.