Czas i Data po Wlosku

Przeglad

Umiejetnosc podawania godziny i wyrażania dat to jedna z najbardziej praktycznych umiejetnosci, ktore zdobywasz jako poczatkujacy uczeń jezyka wloskiego. Niezaleznie od tego, czy umawiasz sie na spotkanie, pytasz o godzine odjazdu pociagu czy chcesz zapisac date — te wyrażenia sa potrzebne na co dzien. Na poziomie A1 nauczysz sie pytac o godzine i ja podawac, poznasz dni tygodnia, miesiace i wloski sposob wyrażania dat.

Jezyk wloski ma kilka ciekawych szczegolnosci w tym temacie. Godziny wyrażane sa z żeńskim rodzajnikiem okreslonym w liczbie mnogiej le, ponieważ domyslnie odnosi sie on do slowa ore (godziny). Przy godzinie pierwszej uzywana jest liczba pojedyncza: e l'una (jest pierwsza). Innym interesujacym elementem jest uzycie rodzajnika okreslonego z dniami tygodnia dla wyrażenia nawyku: il lunedi oznacza "w poniedzialki" (regularnie), podczas gdy lunedi bez rodzajnika oznacza "w najblizszy poniedzialek".

Jesli opanowales juz wloskie liczebniki glowne, ten temat bedzie naturalnym kolejnym krokiem. Struktury sa przejrzyste i przy odrobinie cwiczenia szybko stana sie automatyczne.

Jak to dziala

Podawanie godziny

Aby zapytac o godzine, uzywasz:

• Che ore sono? — Ktora jest godzina?
• Che ora e? — Ktora jest godzina? (wariant)

Odpowiedz zalezy od godziny:

Czas	Wloski	Polski	Uwaga
1:00	E l'una.	Jest pierwsza.	Liczba pojedyncza: e + rodzajnik l'
2:00	Sono le due.	Jest druga.	Liczba mnoga: sono le + liczba
3:00	Sono le tre.	Jest trzecia.
12:00	Sono le dodici. / E mezzogiorno.	Jest dwunasta. / Jest poludnie.
00:00	Sono le zero. / E mezzanotte.	Jest polnoc.

Minuty dodaje sie za pomoca e (i):

Czas	Wloski	Polski
3:15	Sono le tre e un quarto.	Jest kwadrans po trzeciej.
3:30	Sono le tre e mezza.	Jest wiol trzecia trzydziesci.
3:45	Sono le quattro meno un quarto.	Jest za kwadrans czwarta.
3:10	Sono le tre e dieci.	Jest dziesiec po trzeciej.
3:50	Sono le quattro meno dieci.	Jest za dziesiec czwarta.

Wazne terminy:

• e mezza (i pol) — dla polowy godziny.
• meno (minus) — dla minut przed kolejna godzina.
• un quarto (kwadrans) — dla 15 minut.

Dni tygodnia

Dni tygodnia we wloskim pisze sie mala litera. Wszystkie sa rodzaju meskiego, z wyjatkiem domenica (niedziela), ktora jest rodzaju żeńskiego.

Wloski	Polski
lunedi	poniedzialek
martedi	wtorek
mercoledi	sroda
giovedi	czwartek
venerdi	piatek
sabato	sobota
domenica	niedziela

Zasada z rodzajnikiem okreslonym:

• lunedi (bez rodzajnika) = w najblizszy poniedzialek
• il lunedi (z rodzajnikiem) = w poniedzialki (nawyk)

Przyklad: Il sabato gioco a calcio. — W soboty gram w pilke nożna.

Miesiace

Miesiace rowniez pisze sie mala litera we wloskim.

Wloski	Polski
gennaio	styczen
febbraio	luty
marzo	marzec
aprile	kwiecien
maggio	maj
giugno	czerwiec
luglio	lipiec
agosto	sierpien
settembre	wrzesien
ottobre	pazdziernik
novembre	listopad
dicembre	grudzien

Format daty

We wloskim daty podaje sie w kolejnosci dzien + miesiac + rok:

• il 15 agosto — 15 sierpnia
• il 3 marzo 2024 — 3 marca 2024

Zasady:

1. Przed liczba stoi rodzajnik okreslony il.
2. Dzien wyrażany jest liczebnikiem glownym (nie porzadkowym), z wyjatkiem pierwszego dnia miesiaca: il primo gennaio (pierwszy stycznia).
3. Aby zapytac o date: Che giorno e oggi? (Jaki dzien jest dzisiaj?) lub Quanti ne abbiamo oggi? (Ktorego dzis mamy?)

Przyklady w kontekscie

Wloski	Polski	Uwaga
Che ore sono? — Sono le tre e mezza.	Ktora jest godzina? — Jest trzecia trzydziesci.	Pol godziny
E l'una e un quarto.	Jest kwadrans po pierwszej.	Liczba pojedyncza + kwadrans
A che ora parti?	O ktorej wyjeżdżasz?	Pytanie o czas czynnosci
Il treno arriva alle sette e venti.	Pociag przyjeżdża o siodmej dwadziescia.	Czas z minutami
Il lunedi ho lezione di italiano.	W poniedzialki mam lekcje wloskiego.	Rodzajnik = nawyk
Ci vediamo venerdi.	Widzimy sie w piatek.	Bez rodzajnika = najblizszy raz
Il mio compleanno e il 15 agosto.	Moje urodziny sa 15 sierpnia.	Data z rodzajnikiem
Oggi e il primo aprile.	Dzisiaj jest pierwszy kwietnia.	Liczebnik porzadkowy dla dnia 1
Sono le dodici. E ora di pranzo.	Jest dwunasta. Pora na obiad.	Poludnie
Sono le dieci meno un quarto.	Jest za kwadrans dziesiata.	9:45
In Italia la scuola inizia a settembre.	We Wloszech szkola zaczyna sie we wrzesniu.	Miesiac bez rodzajnika
La domenica andiamo al mare.	W niedziele jedzimy nad morze.	Rodzajnik + dzien żeński

Czeste bledy

Uzycie "sono" przy godzinie pierwszej

• Ble: Sono l'una.
• Dobrze: E l'una.
• Dlaczego: Godzina pierwsza jest w liczbie pojedynczej, wiec uzywamy e (jest). Od godziny drugiej uzywamy liczby mnogiej: sono le due.

Zapominanie rodzajnika przy nawykach

• Ble: Lunedi vado in palestra. (majac na mysli: w kazdy poniedzialek)
• Dobrze: Il lunedi vado in palestra.
• Dlaczego: Bez rodzajnika lunedi odnosi sie do najblizszego poniedzialku. Z rodzajnikiem il wskazujesz regularny nawyk.

Uzycie liczebnikow porzadkowych w datach

• Ble: il quinto maggio (piaty maja)
• Dobrze: il cinque maggio
• Dlaczego: We wloskim daty wyrażane sa liczebnikami glownymi. Jedynym wyjatkiem jest pierwszy dzien miesiaca: il primo maggio.

Mylenie "mezza" z "mezzo"

• Ble: Sono le tre e mezzo.
• Dobrze: Sono le tre e mezza.
• Dlaczego: Slowo mezza odnosi sie do ora (godzina), ktore jest rodzaju żeńskiego. Dlatego uzywamy formy żeńskiej mezza, a nie mezzo.

Zapominanie "alle" przy podawaniu godziny wydarzenia

• Ble: Il film inizia le otto.
• Dobrze: Il film inizia alle otto.
• Dlaczego: Aby powiedziec "o" (godzinie wydarzenia), uzywamy przyimka z rodzajnikiem alle (a + le). Dla godziny pierwszej: all'una.

Wskazowki do cwiczen

1. Podawaj godzine po wlosku za kazdym razem, gdy patrzysz na zegarek. Zacznij od pelnych godzin, a nastepnie dodawaj minuty. Codzienne powlarzanie sprawia, ze wyrażanie czasu staje sie automatyczne.

2. Stworz tygodniowy harmonogram po wlosku. Zapisz swoje stale zajecia z dniami tygodnia i rodzajnikiem: Il lunedi studio italiano, il martedi vado in palestra, il mercoledi... W ten sposob cwiczysz jednoczesnie dni tygodnia i zasade z rodzajnikiem.

3. Zapisuj wazne daty po wlosku. Urodziny, swieta i spotkania: il 25 dicembre, il primo gennaio, il 14 febbraio. Dzieki temu utrwalisz format daty i zapamiętasz wyjatek z primo.

Powiazane pojecia

• Wymagane: Liczebniki glowne — potrzebne do wyrażania godziny i dnia miesiaca
• Powiazane: Liczebniki porzadkowe — uzywane dla pierwszego dnia miesiaca (il primo)
• Powiazane: Rodzajniki okreslone — niezbedne do wyrażania godziny (le, l') i nawykow z dniami tygodnia (il lunedi)