Molto, troppo, poco i tanto po włosku

W skrócie

Włoskie molto, troppo, poco i tanto odmieniają się, gdy określają rzeczownik: molti amici, poca acqua, troppe domande. Gdy określają czasownik, przymiotnik albo inny przysłówek, pozostają niezmienne: lavoro molto, molto interessante, troppo lentamente. Najprostszy test brzmi więc: czy dane słowo mówi o liczbie lub ilości rzeczy, czy o nasileniu czynności lub cechy?

Omówienie

Te cztery słowa pojawiają się w codziennym włoskim bez przerwy. Pozwalają powiedzieć „dużo”, „bardzo”, „za dużo”, „mało” albo „tyle”. Trudność polega na tym, że każde z nich może pełnić dwie role. Jako przymiotnik, czyli słowo opisujące rzeczownik (nazwę osoby, rzeczy, miejsca lub zjawiska), dopasowuje końcówkę do rodzaju i liczby tego rzeczownika. Jako przysłówek, czyli słowo określające czynność lub stopień cechy, nie zmienia formy.

To zagadnienie wprowadza się już na poziomie A1, bo jest potrzebne przy zakupach, zamawianiu jedzenia, opisie pracy, czasu i codziennych potrzeb. Polska intuicja częściowo pomaga: rozróżniamy przecież „wiele książek” i „bardzo ciekawy”. Nie podpowiada jednak włoskich końcówek. Po polsku forma „dużo” pozostaje taka sama w wyrażeniach „dużo czasu” i „dużo pytań”, natomiast po włosku trzeba wybrać molto tempo albo molte domande.

Znaczenia są podobne, lecz nie identyczne. Molto i tanto oznaczają dużą ilość lub wysokie natężenie, poco — małą ilość lub niskie natężenie, a troppo — ilość nadmierną, większą niż potrzeba lub norma. To ostatnie słowo nie jest więc zwykłym mocniejszym odpowiednikiem molto.

Jak to działa

Cztery odmienne formy przed rzeczownikiem

Gdy słowo określa rzeczownik, zachowuje się jak zwykły włoski przymiotnik. Zgadza się z nim w rodzaju (męskim lub żeńskim) i liczbie (pojedynczej lub mnogiej).

Znaczenie	Męski lp.	Żeński lp.	Męski lm.	Żeński lm.
dużo, wiele	molto	molta	molti	molte
za dużo, zbyt wiele	troppo	troppa	troppi	troppe
mało, niewiele	poco	poca	pochi	poche
dużo, tyle	tanto	tanta	tanti	tante

W liczbie pojedynczej zwykle chodzi o rzecz, której nie liczymy sztuka po sztuce:

• molto tempo — dużo czasu,
• molta pazienza — dużo cierpliwości,
• troppo rumore — za dużo hałasu,
• poca acqua — mało wody.

W liczbie mnogiej mówimy najczęściej o rzeczach policzalnych:

• molti amici — wielu przyjaciół,
• troppe e-mail — zbyt wiele wiadomości,
• pochi minuti — kilka minut, mało minut,
• tante persone — wiele osób.

Warto patrzeć na włoski rzeczownik, a nie na polskie tłumaczenie. Problema jest rodzaju męskiego, więc poprawnie powiemy troppi problemi. Mano jest rodzaju żeńskiego, dlatego występuje forma molte mani.

Zwykle bez rodzajnika

Przed rzeczownikiem te słowa same wyrażają ilość i zazwyczaj nie łączą się z rodzajnikiem:

• Ho molti libri. — Mam wiele książek.
• Bevi poca acqua. — Pijesz mało wody.
• Ci sono troppe macchine. — Jest za dużo samochodów.

Nie należy automatycznie dodawać un, una, il, la między określeniem ilości a rzeczownikiem. Konstrukcje z rodzajnikiem są możliwe w szczególnym znaczeniu, na przykład i molti problemi del progetto („liczne problemy tego projektu”), ale nie stanowią podstawowego wzorca A1.

Niezmienna forma przy czasowniku

Kiedy słowo informuje, w jakim stopniu wykonuje się czynność, jest przysłówkiem i ma zawsze formę molto, troppo, poco lub tanto:

• Studio molto. — Dużo się uczę.
• Lavoriamo troppo. — Pracujemy za dużo.
• Dormono poco. — Mało śpią.
• Viaggiate tanto. — Dużo podróżujecie.

Liczba i rodzaj wykonawcy czynności niczego tu nie zmieniają. Zarówno kobieta, jak i kilka osób powiedzą odpowiednio Lavoro molto i Lavoriamo molto, nigdy molta ani molti.

Niezmienna forma przed przymiotnikiem lub przysłówkiem

Te same słowa mogą wzmacniać albo osłabiać cechę. Również wtedy są niezmienne:

• una città molto bella — bardzo piękne miasto,
• due esercizi troppo difficili — dwa zbyt trudne ćwiczenia,
• una risposta poco chiara — mało jasna odpowiedź,
• Parla molto lentamente. — Mówi bardzo wolno.

To ważne: w una città molto bella do rzeczownika dopasowuje się bella, ale nie molto. Słowo molto określa tu stopień piękna, a nie ilość miast.

Jak szybko rozpoznać właściwą rolę

Można zastosować prosty test:

1. Znajdź słowo stojące obok.
2. Jeśli jest to rzeczownik, dobierz końcówkę: molta fame, pochi soldi.
3. Jeśli jest to czasownik, przymiotnik lub przysłówek, zostaw formę podstawową: mangia poco, troppo caro, molto bene.

Porównaj pary:

Określenie rzeczownika — odmiana	Określenie czynności lub cechy — bez odmiany
molte ragazze — wiele dziewczyn	Le ragazze studiano molto. — Dziewczyny dużo się uczą.
troppa pasta — za dużo makaronu	La pasta è troppo salata. — Makaron jest zbyt słony.
pochi esercizi — mało ćwiczeń	Gli esercizi sono poco utili. — Ćwiczenia są mało przydatne.
tante auto — wiele samochodów	Le auto costano tanto. — Samochody dużo kosztują.

Różnica znaczeniowa: molto, tanto, troppo i poco

Molto jest neutralnym i bardzo częstym odpowiednikiem „dużo” lub „bardzo”. Tanto często znaczy „dużo”, ale bywa bardziej ekspresywne; może też znaczyć „tyle”, zwłaszcza w zestawieniu z quanto: tanto quanto te — „tyle co ty”.

Troppo zawiera ocenę: granica została przekroczona. Il caffè è molto caldo znaczy, że kawa jest bardzo gorąca; Il caffè è troppo caldo — że jest za gorąca, na przykład nie da się jej jeszcze wypić.

Poco wskazuje niewielką ilość lub słabe natężenie i często brzmi negatywnie: Ho poco tempo sugeruje, że czasu może nie wystarczyć. Neutralniejsze „trochę” często wyraża się przez un po’ di: Ho un po’ di tempo — „Mam trochę czasu”. Apostrof w po’ jest obowiązkowy.

Przykłady w kontekście

Włoski	Polski	Wskazówka
Ho molti amici a Milano.	Mam wielu przyjaciół w Mediolanie.	Molti zgadza się z męskim rzeczownikiem w liczbie mnogiej.
C’è poca acqua nella bottiglia.	W butelce jest mało wody.	Acqua jest rodzaju żeńskiego i występuje tu w liczbie pojedynczej.
Abbiamo tante cose da fare.	Mamy dużo rzeczy do zrobienia.	Tante określa żeńską liczbę mnogą cose.
Hai comprato troppo pane.	Kupiłeś za dużo chleba.	Pane jest rodzaju męskiego.
Ci sono troppe persone qui.	Jest tu zbyt wiele osób.	Liczba mnoga persone wymaga formy troppe.
Oggi lavoro molto.	Dziś dużo pracuję.	Przy czasowniku lavoro forma pozostaje niezmienna.
I bambini dormono poco.	Dzieci mało śpią.	Poco określa czynność, nie dzieci.
Maria viaggia tanto per lavoro.	Maria dużo podróżuje służbowo.	Tanto jest przysłówkiem przy viaggia.
Questo film è molto interessante.	Ten film jest bardzo interesujący.	Molto wzmacnia przymiotnik interessante.
Queste scarpe sono troppo care.	Te buty są za drogie.	Odmienia się care, ale nie przysłówek troppo.
La spiegazione è poco chiara.	Wyjaśnienie jest mało jasne.	Poco osłabia cechę wyrażoną przez chiara.
Parli troppo velocemente.	Mówisz zbyt szybko.	Troppo określa przysłówek velocemente.
Non mangio molto la sera.	Wieczorem nie jem dużo.	Non molto łagodzi wypowiedź: „niezbyt dużo”.
Vorrei un po’ di latte.	Poproszę trochę mleka.	Un po’ di brzmi neutralniej niż poco latte.

Częste błędy

Brak zgody z rzeczownikiem

• Błędnie: Ho molto amici.
• Poprawnie: Ho molti amici.
• Dlaczego: Amici to męska liczba mnoga, dlatego określający ten rzeczownik przymiotnik ilościowy również przyjmuje liczbę mnogą: molti.

Odmienianie przysłówka

• Błędnie: Le case sono molte belle.
• Poprawnie: Le case sono molto belle.
• Dlaczego: Molto odpowiada tu na pytanie „jak piękne?”, a nie „ile domów?”. Jest przysłówkiem i się nie odmienia. Końcówkę mnogą ma tylko belle.

Używanie troppo w znaczeniu „bardzo”

• Błędnie: Il ristorante è troppo buono! — jeśli chcemy jedynie pochwalić restaurację.
• Poprawnie: Il ristorante è molto buono!
• Dlaczego: W podstawowym, neutralnym znaczeniu troppo sygnalizuje nadmiar: „zbyt”. W mowie potocznej można usłyszeć pochwalne troppo bello!, ale początkujący bezpieczniej wyrazi zwykłe „bardzo” przez molto.

Dodawanie di bez potrzeby

• Błędnie: Ho molti di libri.
• Poprawnie: Ho molti libri.
• Dlaczego: Przed rzeczownikiem molto łączy się z nim bezpośrednio. Przyimek di pojawia się w innych konstrukcjach, na przykład molti dei miei libri — „wiele z moich książek”.

Mylenie poco z un po’ di

• Niezgodnie z intencją: Ho poco tempo. — gdy chcemy powiedzieć neutralnie, że mamy trochę czasu.
• Lepiej: Ho un po’ di tempo.
• Dlaczego: Poco tempo często sugeruje niedobór: „mam mało czasu”. Un po’ di tempo przedstawia niewielką ilość bardziej neutralnie.

Kierowanie się polską końcówką

• Błędnie: molte problemi
• Poprawnie: molti problemi
• Dlaczego: Włoskie problema i jego liczba mnoga problemi są rodzaju męskiego. O formie decyduje rodzaj włoskiego rzeczownika, nie jego końcówka ani rodzaj polskiego odpowiednika.

Uwagi o użyciu

W języku codziennym molto jest najbardziej neutralne. Tanto często wnosi więcej emocji: Mi piace tanto może znaczyć „Bardzo mi się podoba” i brzmieć cieplej niż Mi piace molto. W pożegnaniu Grazie tante znaczy zwykle „Wielkie dzięki”, lecz przy ironicznym tonie może wyrażać niezadowolenie — tak jak polskie „no, wielkie dzięki”.

W pytaniach molto i tanto są możliwe, ale często wystarcza sama konstrukcja: Lavori molto? — „Dużo pracujesz?”. O ilość można też pytać odmiennym quanto: Quanto tempo hai?, Quante persone vengono? Odpowiedź może używać omawianych słów: Poco tempo, Molte persone.

Przeczenie zmienia odcień wypowiedzi. Non è molto caro oznacza „To nie jest bardzo drogie” i brzmi łagodniej niż È poco caro, które jest rzadsze i podkreśla niski stopień cechy. Z kolei non troppo znaczy „nie za bardzo, nie nadmiernie”: Non parlare troppo velocemente — „Nie mów zbyt szybko”.

W swobodnej rozmowie można spotkać parecchio/parecchia/parecchi/parecchie w znaczeniu „sporo” oraz nieodmienne przysłówkowe parecchio: Ho parecchi impegni, Lavoro parecchio. Nie trzeba go od razu aktywnie używać, ale warto rozpoznawać.

Dalej niż poziom podstawowy

Poniższe konstrukcje nie są konieczne na początku nauki, lecz pokazują, jak ta sama zasada działa w bardziej złożonych zdaniach.

Samodzielne użycie. Formy odmienne mogą zastępować rzeczownik, gdy wiadomo, o czym mowa: Hai delle domande? — Sì, ne ho molte. („Masz pytania? — Tak, mam ich wiele”). Zaimek ne zastępuje tutaj wcześniej wspomniane „pytania”, a molte nadal zgadza się z domyślnym domande. Podobnie Molti non sono d’accordo znaczy „Wielu [ludzi] się nie zgadza”.

Część określonego zbioru. Gdy chodzi o „wielu z”, „niewielu z” albo „zbyt wielu z”, pojawia się di połączone z rodzajnikiem: molti dei partecipanti, poche delle mie colleghe, troppi di loro. To inna konstrukcja niż proste molti partecipanti.

Wzmacnianie porównania. Niezmienne molto i poco mogą określać wyrażenia porównawcze: molto più facile — „o wiele łatwiejsze”, molto meno costoso — „o wiele tańsze”, poco più grande — „niewiele większe”. Także tutaj nie dopasowuje się ich do rzeczownika.

Skutek z che. Wzorce tanto... che i così... che wprowadzają skutek: Era tanto stanco che si è addormentato subito — „Był tak zmęczony, że od razu zasnął”. Natomiast troppo... per wyraża przeszkodę spowodowaną nadmiarem: È troppo tardi per telefonare — „Jest za późno, żeby dzwonić”.

Pozycja dla podkreślenia. Określenia ilości zwykle stoją przed rzeczownikiem, ale mogą pojawić się po nim jako orzecznik (cecha przypisana przez czasownik): I problemi sono molti — „Problemów jest wiele”. Nadal się wtedy odmieniają, ponieważ odnoszą się do rzeczownika problemi.

Jak ćwiczyć

1. Twórz pary zdań. Weź jeden rzeczownik i czasownik, na przykład lavoro: Ho molto lavoro oraz Lavoro molto. Głośno nazwij różnicę: w pierwszym zdaniu molto określa rzeczownik, w drugim — czynność.
2. Ćwicz cztery pola. Dla każdego słowa ułóż po jednym połączeniu w rodzaju męskim i żeńskim oraz w liczbie pojedynczej i mnogiej: poco tempo, poca luce, pochi giorni, poche ore. To skuteczniejsze niż uczenie się samej tabeli.
3. Słuchaj znaczenia, nie tylko końcówki. Przy troppo pytaj: „Czy czegoś jest więcej, niż trzeba?”. Przy poco porównuj poco z neutralnym un po’ di. Dzięki temu nauczysz się nie tylko poprawnej formy, lecz także właściwego odcienia wypowiedzi.

Powiązane zagadnienia

• Podstawa: Regularne przymiotniki — wyjaśniają zgodę rodzaju i liczby widoczną w formach molto, molta, molti, molte.
• Warto poznać: Pytania o ilość i wybór — wprowadzenie do form quanto, quanta, quanti, quante.
• Następny krok: Rodzajniki cząstkowe — sposób mówienia o nieokreślonej ilości za pomocą del, della, dei, degli, delle.
• Następny krok: Cząstkowe ne — zastępowanie wcześniej wspomnianej rzeczy przy podawaniu ilości, na przykład ne ho molti.
• Rozwinięcie: Stopniowanie wyższe — konstrukcje takie jak molto più facile i molto meno caro.