Przymiotniki nieokreślone w języku włoskim

W skrócie

Włoskie qualche, alcuni/e, ogni, tutto/a/i/e, altro/a/i/e i certo/a/i/e określają ilość albo tożsamość osoby czy rzeczy bez podawania jej dokładnie. Najważniejsza zasada na początek: po qualche i ogni stoi rzeczownik w liczbie pojedynczej, choć qualche często oznacza kilka sztuk. Z kolei tutto odmienia się i przed rzeczownikiem zazwyczaj wymaga rodzajnika określonego: tutti i libri — „wszystkie książki”.

Omówienie

Przymiotnik nieokreślony (aggettivo indefinito) to wyraz stojący przy rzeczowniku, który wskazuje ilość lub wybór w sposób ogólny: „jakiś”, „kilka”, „każdy”, „cały”, „inny”, „pewien”. Rzeczownik to po prostu nazwa osoby, rzeczy, miejsca lub pojęcia, na przykład studente, libro, città albo idea. Takie określenia są potrzebne w codziennych zdaniach: gdy mówi się o kilku pytaniach, każdym dniu, całym tygodniu czy innej możliwości.

Temat pojawia się na poziomie A2, ale opiera się na wcześniejszej umiejętności uzgadniania przymiotnika z rzeczownikiem. Uzgodnienie oznacza, że forma wyrazu pasuje do rodzaju — męskiego lub żeńskiego — i liczby rzeczownika. Nie wszystkie omawiane słowa zachowują się jednak tak samo: qualche i ogni są nieodmienne, natomiast tutto, altro i certo mają po cztery podstawowe formy.

Dla osoby polskojęzycznej szczególnie myląca bywa liczba rzeczownika. Po polsku mówimy „kilka pytań”, używając liczby mnogiej, lecz po włosku konstrukcja qualche domanda ma rzeczownik w liczbie pojedynczej. Inna ważna różnica dotyczy rodzajnika: polski go nie ma, ale we włoskim w wyrażeniu „wszyscy studenci” trzeba powiedzieć tutti gli studenti.

Jak to działa

Najważniejsze formy

Określenie	Formy	Zwykłe znaczenie	Konstrukcja podstawowa
qualche	jedna forma	jakiś, kilka	qualche + rzeczownik w liczbie pojedynczej
alcuni/e	alcuni, alcune	niektórzy, niektóre; kilka	forma mnoga + rzeczownik w liczbie mnogiej
ogni	jedna forma	każdy, każda	ogni + rzeczownik w liczbie pojedynczej
tutto	tutto, tutta, tutti, tutte	cały, cała; wszyscy, wszystkie	forma odmieniona + zwykle rodzajnik określony + rzeczownik
altro	altro, altra, altri, altre	inny, kolejny	często rodzajnik + forma odmieniona + rzeczownik
certo	certo, certa, certi, certe	pewien; niektórzy	forma odmieniona + rzeczownik

Qualche: „jakiś” lub „kilka”, ale gramatycznie liczba pojedyncza

Qualche nie zmienia formy ze względu na rodzaj. Łączy się bezpośrednio z rzeczownikiem w liczbie pojedynczej i bez rodzajnika:

• qualche giorno — kilka dni, jakiś dzień;
• qualche domanda — kilka pytań;
• qualche problema — kilka problemów;
• qualche idea — jakiś pomysł, kilka pomysłów.

Mimo pojedynczej formy rzeczownika całe wyrażenie może odnosić się do więcej niż jednej rzeczy. Dlatego mówi się Ho qualche domanda, dosłownie z formą domanda, ale po polsku naturalnie: „Mam kilka pytań”. Czasownik zwykle pozostaje jednak w liczbie pojedynczej, gdy takie wyrażenie jest podmiotem zdania: Qualche studente è assente — „Kilku uczniów jest nieobecnych”. Podmiot to osoba lub rzecz, o której mówi zdanie i która zwykle wykonuje daną czynność.

Alcuni i alcune: wyraźna liczba mnoga

Alcuni łączy się z rzeczownikiem rodzaju męskiego w liczbie mnogiej, a alcune — rodzaju żeńskiego w liczbie mnogiej:

• alcuni studenti — niektórzy uczniowie;
• alcuni giorni — kilka dni;
• alcune persone — niektóre osoby;
• alcune domande — kilka pytań.

Przed tymi formami nie stawia się zwykle rodzajnika. W przeciwieństwie do qualche rzeczownik i czasownik mają formę mnogą: Alcuni studenti sono assenti. Qualche często brzmi swobodnie i podkreśla niewielką, nieokreśloną liczbę; alcuni/e łatwiej wskazuje część większej grupy, czyli „niektórzy, niektóre”. W wielu zdaniach oba warianty są jednak możliwe: qualche amico oraz alcuni amici.

W liczbie pojedynczej występują też formy alcun, alcuno, alcuna, najczęściej w zdaniach przeczących i w staranniejszym stylu: Non ho alcun dubbio — „Nie mam żadnych wątpliwości”. Ich dobór przypomina dobór rodzajników un/uno/una: alcun problema, ale alcuno studente i alcuna difficoltà.

Ogni: „każdy” z liczbą pojedynczą

Ogni jest nieodmienne i zawsze poprzedza rzeczownik w liczbie pojedynczej, bez rodzajnika:

• ogni giorno — każdego dnia;
• ogni settimana — co tydzień, każdego tygodnia;
• ogni studente — każdy uczeń;
• ogni persona — każda osoba.

Jeżeli wyrażenie z ogni jest podmiotem, czasownik także ma liczbę pojedynczą: Ogni studente riceve un libro — „Każdy uczeń dostaje książkę”. To przypomina polskie „każdy”, ale po włosku jedna forma ogni obsługuje oba rodzaje.

Tutto: „cały” albo „wszyscy” wraz z rodzajnikiem

Tutto uzgadnia się z rzeczownikiem:

Rodzaj i liczba	Forma	Przykład	Znaczenie
męski, pojedyncza	tutto	tutto il giorno	cały dzień
żeński, pojedyncza	tutta	tutta la settimana	cały tydzień
męski, mnoga	tutti	tutti i libri	wszystkie książki
żeński, mnoga	tutte	tutte le domande	wszystkie pytania

Schemat to zwykle tutto + rodzajnik określony + rzeczownik. Rodzajnik określony to włoskie il, lo, la, i, gli, le — element wskazujący na konkretną lub znaną grupę. Jego forma nadal zależy od rzeczownika: tutti gli studenti, tutti i giorni, tutte le persone. W połączeniu z określeniem dzierżawczym rodzajnik również zostaje: tutti i miei amici — „wszyscy moi przyjaciele”.

W liczbie pojedynczej tutto/tutta zwykle znaczy „cały/cała”, a w mnogiej tutti/tutte — „wszyscy/wszystkie”. Warto zapamiętywać całe grupy wyrazów, nie samo tutto.

Altro: „inny”, „kolejny” lub „jeszcze jeden”

Altro ma formy altro, altra, altri, altre. Często poprzedza je rodzajnik:

• un altro caffè — jeszcze jedna kawa;
• un'altra domanda — kolejne pytanie;
• gli altri studenti — pozostali uczniowie;
• le altre possibilità — inne możliwości.

Przed żeńską formą zaczynającą się samogłoską rodzajnik una traci końcowe a i otrzymuje apostrof: un'altra, nie una altra. Znaczenie zależy od rodzajnika. Un altro libro to „inna książka” albo „jeszcze jedna książka”, natomiast l'altro libro to określona „druga książka” lub „ta pozostała książka”. Bez rodzajnika spotyka się między innymi połączenia ilościowe: due altri giorni — „jeszcze dwa dni”.

Certo: „pewien”, a czasem „pewny”

Przed rzeczownikiem certo/a/i/e często przedstawia osobę lub rzecz niezupełnie określoną:

• una certa persona — pewna osoba;
• un certo problema — pewien problem;
• certi giorni — w niektóre dni;
• certe abitudini — pewne nawyki.

W liczbie pojedynczej często występuje rodzajnik nieokreślony un/una: un certo punto, una certa età. W liczbie mnogiej certi/certe zwykle stoi bez rodzajnika. Położenie zmienia znaczenie: una notizia certa to „pewna, potwierdzona wiadomość”, natomiast una certa notizia może oznaczać „pewna bliżej nieokreślona wiadomość”.

Przykłady w kontekście

Włoski	Polski	Wskazówka
Ho qualche domanda.	Mam kilka pytań.	Po qualche występuje liczba pojedyncza.
Possiamo aspettare qualche minuto.	Możemy poczekać kilka minut.	Minuto pozostaje w liczbie pojedynczej.
Qualche studente è già arrivato.	Kilku uczniów już przyszło.	Orzeczenie ma liczbę pojedynczą: è.
Alcuni studenti sono assenti.	Niektórzy uczniowie są nieobecni.	Rzeczownik i czasownik są w liczbie mnogiej.
Ho invitato alcune colleghe a cena.	Zaprosiłem kilka koleżanek z pracy na kolację.	Żeńska forma mnoga alcune.
Ogni giorno studio italiano.	Codziennie uczę się włoskiego.	Bez rodzajnika, rzeczownik w liczbie pojedynczej.
Ogni partecipante riceve una copia.	Każdy uczestnik otrzymuje egzemplarz.	Czasownik riceve ma liczbę pojedynczą.
Ho letto tutti i libri.	Przeczytałem wszystkie książki.	Tutti wymaga tu rodzajnika i.
Abbiamo lavorato tutta la notte.	Pracowaliśmy całą noc.	Forma żeńska pojedyncza z la.
Conosce tutti i miei amici.	Zna wszystkich moich przyjaciół.	Rodzajnik stoi przed określeniem dzierżawczym.
Vorrei un altro bicchiere d'acqua.	Poproszę jeszcze jedną szklankę wody.	Un altro może znaczyć „jeszcze jeden”.
C'è un'altra soluzione.	Jest inne rozwiązanie.	Apostrof w un'altra.
Gli altri ospiti arrivano domani.	Pozostali goście przyjeżdżają jutro.	Rodzajnik określony wskazuje resztę znanej grupy.
Una certa signora ha telefonato.	Dzwoniła pewna pani.	Osoba jest celowo bliżej nieokreślona.
Certi film fanno riflettere.	Niektóre filmy skłaniają do refleksji.	Certi ma ogólne znaczenie „niektóre”.
Non ho alcun dubbio.	Nie mam żadnych wątpliwości.	Pojedyncze alcun jest typowe po przeczeniu.

Częste błędy

Liczba mnoga po qualche

• Błędnie: Ho qualche domande.
• Poprawnie: Ho qualche domanda.
• Dlaczego: Qualche wymaga rzeczownika w liczbie pojedynczej, nawet gdy po polsku tłumaczymy je jako „kilka”.

Liczba mnoga czasownika po ogni

• Błędnie: Ogni studente ricevono un libro.
• Poprawnie: Ogni studente riceve un libro.
• Dlaczego: Ogni wskazuje kolejno każdego członka grupy, ale konstrukcja jest gramatycznie pojedyncza.

Pomijanie rodzajnika po tutto

• Błędnie: Tutti studenti sono pronti.
• Poprawnie: Tutti gli studenti sono pronti.
• Dlaczego: Przed określonym rzeczownikiem tutto zazwyczaj łączy się z rodzajnikiem. W polskim odpowiedniku „wszyscy studenci” nie ma elementu odpowiadającego gli, więc łatwo go pominąć.

Brak uzgodnienia formy

• Błędnie: tutti le domande
• Poprawnie: tutte le domande
• Dlaczego: Tutto dopasowuje się do żeńskiej liczby mnogiej rzeczownika domande. Podobnie należy powiedzieć altre domande i certe domande.

Niepoprawne una altra

• Błędnie: una altra possibilità
• Poprawnie: un'altra possibilità
• Dlaczego: Przed żeńską formą altra rodzajnik una ulega skróceniu do un'. Apostrof jest obowiązkowy.

Mylenie qualche z alcuni

• Błędnie: qualche amici albo alcuni amico
• Poprawnie: qualche amico albo alcuni amici
• Dlaczego: Obie konstrukcje mogą znaczyć „kilku przyjaciół”, ale pierwsza wymaga liczby pojedynczej, a druga mnogiej.

Uwagi o użyciu

Qualche i alcuni/e częściowo się pokrywają, lecz nie zawsze brzmią identycznie. Ho qualche minuto zwykle sugeruje niewiele czasu. Alcuni partecipanti naturalnie wydziela część uczestników z większej grupy. Gdy ważne jest przeciwstawienie „niektórzy, ale nie wszyscy”, alcuni/e jest często wyraźniejsze.

Wyrażenie ogni giorno oznacza zarówno „każdego dnia”, jak i naturalne polskie „codziennie”. Nie należy automatycznie zastępować go przez tutti i giorni, choć oba wyrażenia często opisują tę samą regularność. Ogni giorno patrzy na każdy dzień osobno, a tutti i giorni ujmuje wszystkie dni jako całość; w zwykłej rozmowie różnica bywa niewielka.

Altro bardzo często oznacza dokładkę lub powtórzenie: Vuoi un altro caffè? — „Chcesz jeszcze jedną kawę?”. Polskie „inny” nie zawsze oddaje ten sens, dlatego znaczenie trzeba odczytać z sytuacji. Z kolei certo po rzeczowniku nie jest już zwykle określeniem nieokreślonym, lecz zwykłym przymiotnikiem o znaczeniu „pewny, niewątpliwy”: un risultato certo — „pewny wynik”.

Dalej niż poziom podstawowy

Poniższych szczegółów nie trzeba od razu aktywnie używać na poziomie A2, ale warto je rozpoznawać.

Alcuno ma szerszy zestaw form niż podstawowe alcuni/alcune. Po przeczeniu formy pojedyncze wzmacniają znaczenie „żaden”: senza alcuna difficoltà — „bez żadnej trudności”, non c'è alcun motivo — „nie ma żadnego powodu”. W języku codziennym często można usłyszeć też konstrukcję z nessun: non c'è nessun motivo. Twierdzące użycie pojedynczego alcuno istnieje, lecz jest bardziej książkowe lub ograniczone do określonych konstrukcji; na początku bezpieczniej używać qualche albo un certo.

Formy tutti i tutte mogą występować samodzielnie, gdy wiadomo, o kim mowa: Sono arrivati tutti — „Wszyscy przyjechali”. Mogą też łączyć się z liczebnikami: tutti e due — „obaj, obie”, tutte e tre — „wszystkie trzy”. W takich połączeniach pojawia się spójnik e.

Także altro może działać samodzielnie: Non voglio altro — „Nie chcę niczego więcej”, gli altri — „pozostali”. W wyrażeniu tra l'altro znaczy natomiast „między innymi” lub „nawiasem mówiąc”. Są to stałe połączenia, których najlepiej uczyć się jako całości.

Warto również zauważyć różnicę między tutto il giorno a ogni giorno. Pierwsze oznacza czas trwania „przez cały dzień”, drugie — powtarzalność „każdego dnia”. Podobnie tutta la settimana to „cały tydzień”, a ogni settimana — „co tydzień”.

Wskazówki do ćwiczeń

1. Ucz się całych par konstrukcji. Zapisz obok siebie qualche domanda — alcune domande, ogni giorno — tutti i giorni. Zmiana liczby będzie wtedy widoczna od razu.
2. Ćwicz pakiet z rodzajnikiem. Dla każdego nowego rzeczownika utwórz wyrażenie z tutto: il libro → tutto il libro, gli amici → tutti gli amici, le settimane → tutte le settimane. To pomaga utrwalić element, którego nie ma w polszczyźnie.
3. Opisuj prawdziwe sytuacje. Ułóż po jednym zdaniu o swoim tygodniu z każdym słowem: qualche, alcuni, ogni, tutto, altro, certo. Następnego dnia zamień qualche + liczba pojedyncza na alcuni/e + liczba mnoga i sprawdź także formę czasownika.

Powiązane zagadnienia

• Wcześniej: Regularne przymiotniki — pokazują, jak włoski przymiotnik uzgadnia się z rodzajem i liczbą rzeczownika; ta zasada jest potrzebna przy tutto, altro i certo.