Overtreffende trap en gelijkheid in het Mandarijn

Kort gezegd

Zet 最 vóór een bijvoeglijk naamwoord om „het meest” of de overtreffende trap uit te drukken: 最高 betekent „het hoogst” of „de langste”. Voor gelijkheid gebruik je A 跟 B 一样 + bijvoeglijk naamwoord; voor „A is niet zo … als B” gebruik je A 没有 B（那么）+ bijvoeglijk naamwoord. Met 越来越 geef je een geleidelijke ontwikkeling aan: „steeds …er”.

Overzicht

In het Nederlands veranderen we vaak het bijvoeglijk naamwoord: hoog, hoger, hoogst. In het Mandarijn blijft het bijvoeglijk naamwoord zelf onveranderd. Losse woorden vóór het bijvoeglijk naamwoord geven aan welk soort vergelijking je bedoelt. Dat maakt de vormen overzichtelijk, maar de Chinese woordvolgorde moet wel precies kloppen.

Dit onderwerp hoort bij niveau B1 en bouwt voort op vergelijkingen met 比, zoals 他比我高 („Hij is langer dan ik”). Met 最 kies je één uiterste binnen een groep, met 一样 zeg je dat twee zaken op een bepaald punt gelijk zijn, en met 没有 zeg je dat A een bepaald niveau van B niet bereikt. 越来越 gaat niet over twee personen of dingen, maar over verandering door de tijd.

Een belangrijk verschil met het Nederlands is het gebruik van 是 („zijn”). Een Chinees bijvoeglijk naamwoord kan zelf het gezegde vormen — het zinsdeel dat iets over het onderwerp zegt. Daarom zeg je normaal 他最高, niet woord voor woord „hij is het langst” met 是 ertussen. 是 verschijnt wel wanneer daarna een zelfstandig-naamwoordgroep staat, bijvoorbeeld 他是最高的学生 („Hij is de langste leerling”).

Zo werkt het

1. De overtreffende trap met 最

De basisstructuur is:

onderwerp + (groep of bereik) + 最 + bijvoeglijk naamwoord

Functie	Patroon	Betekenis
Eigenschap als gezegde	他最高。	Hij is het langst.
Met genoemd bereik	他在我们班最高。	Hij is de langste van onze klas.
Vóór een zelfstandig naamwoord	最 + bijvoeglijk naamwoord + 的 + zelfstandig naamwoord	de …ste persoon of zaak
Met een werkwoord	最 + werkwoord	het liefst, het meest …

最 staat direct vóór het woord waarop het betrekking heeft: 最高 („het hoogst/de langste”), 最便宜 („het goedkoopst”) en 最重要 („het belangrijkst”). Er komt geen uitgang aan het bijvoeglijk naamwoord. Ook hoef je geen Chinees woord voor het Nederlandse lidwoord de of het toe te voegen.

Het bereik — de groep waarbinnen iets het uiterste is — kan uit de situatie duidelijk zijn. Bij 这家饭馆最便宜 kan de spreker bijvoorbeeld doelen op alle restaurants die zojuist zijn besproken. Wil je het bereik noemen, dan zijn onder meer deze vormen gebruikelijk:

• 在我们班（里） — in onze klas
• 这三本书中 — van deze drie boeken
• 所有办法中 — van alle methoden

Vóór een zelfstandig naamwoord verbindt 的 de hele eigenschap met dat zelfstandig naamwoord: 最好的朋友 („de beste vriend”), 最难的问题 („de moeilijkste vraag”). Vergelijk:

• 这个问题最难。 — Deze vraag is het moeilijkst.
• 这是最难的问题。 — Dit is de moeilijkste vraag.

In de tweede zin is 最难的问题 een zelfstandig-naamwoordgroep (een groep met vraag als kern), zodat 是 wel past. Ook 他是最高的 is mogelijk wanneer het zelfstandig naamwoord al bekend is: „Hij is de langste [van hen].”

最 kan bovendien vóór bepaalde werkwoorden staan, vooral bij voorkeuren, wensen en behoeften: 最喜欢 („het leukst vinden”), 最想 („het liefst willen”) en 最需要 („het hardst nodig hebben”).

2. Gelijkheid met 一样

Voor „even … als” gebruik je:

A + 跟/和 + B + 一样 + bijvoeglijk naamwoord

In deze structuur is A het onderwerp en B het vergelijkingspunt:

我跟他一样高。 — Ik ben even lang als hij.

跟 en 和 betekenen hier allebei ongeveer „met/vergeleken met”. Laat 一样 niet weg: 我跟他高 betekent niet „ik ben even lang als hij”. Het bijvoeglijk naamwoord staat na 一样, dus niet op de plek waar in het Nederlands even staat.

Er zijn ook twee verwante patronen:

• A 跟 B 一样。 — A en B zijn hetzelfde/gelijk.
• 一样的 + zelfstandig naamwoord — hetzelfde soort zelfstandig naamwoord, bijvoorbeeld 一样的颜色 („dezelfde kleur”).

Let goed op wat je precies vergelijkt. 我的房间跟他的房间一样大 vergelijkt mijn kamer met zijn kamer. Omdat het tweede 房间 al duidelijk is, kan dat worden verkort tot 我的房间跟他的一样大. Alleen 我的房间跟他一样大 klinkt alsof een kamer qua grootte rechtstreeks met een persoon wordt vergeleken.

3. „Niet zo … als” met 没有

De normale structuur voor een lagere graad is:

A + 没有 + B +（那么/这么）+ bijvoeglijk naamwoord

• 我没有他聪明。 — Ik ben niet zo slim als hij.
• 今天没有昨天那么冷。 — Vandaag is het niet zo koud als gisteren.

那么 of 这么 maakt de betekenis „niet tot die/zo’n graad” explicieter, maar kan vaak worden weggelaten. De zin zegt dat A op de genoemde schaal onder B ligt. A 没有 B 高 komt inhoudelijk dus vaak overeen met B 比 A 高, maar de aandacht ligt anders: de eerste zin zegt dat A het niveau van B niet haalt; de tweede presenteert B rechtstreeks als langer.

Gebruik hier niet automatisch 不 omdat het Nederlands niet heeft. A 跟 B 不一样 betekent alleen dat A en B verschillen. Het zegt niet welke van beide hoger, duurder of beter is. A 没有 B 贵 zegt wél dat A minder duur is dan B.

4. Geleidelijke verandering met 越来越

Voor een ontwikkeling die stap voor stap sterker wordt, gebruik je:

onderwerp + 越来越 + bijvoeglijk naamwoord/werkwoordelijke uitdrukking

• 天气越来越冷。 — Het weer wordt steeds kouder.
• 她越来越漂亮。 — Ze wordt steeds mooier.
• 我越来越喜欢这座城市。 — Ik ga deze stad steeds leuker vinden.

Het Mandarijn heeft hier geen apart werkwoord nodig dat letterlijk „worden” betekent. Aan het einde kan 了 staan om te benadrukken dat er een nieuwe ontwikkeling is opgetreden: 天气越来越冷了 („Het wordt steeds kouder”). Ook 变得越来越…… is mogelijk wanneer je de verandering nadrukkelijk benoemt: 生活变得越来越方便了 („Het leven is steeds gemakkelijker geworden”).

Na 越来越 staat normaal geen graadwoord als 很 („erg”): 越来越很忙 is onjuist. 越来越 drukt de toenemende graad al uit. Een ontkenning staat er juist ná: 越来越不耐烦 („steeds ongeduldiger”) of 越来越不喜欢 („steeds minder leuk vinden”).

De vier patronen naast elkaar

Bedoeling	Chinees patroon	Kernvraag
Uiterste binnen een groep	A + 最 + eigenschap	Wie of wat staat bovenaan?
Dezelfde graad	A + 跟/和 + B + 一样 + eigenschap	Zijn A en B even …?
Lagere graad	A + 没有 + B +（那么/这么）+ eigenschap	Haalt A het niveau van B?
Toename door de tijd	A + 越来越 + eigenschap	Hoe ontwikkelt A zich?

Voorbeelden in context

Mandarijn	Nederlands	Toelichting
他是最好的朋友。	Hij is de beste vriend.	最好的 staat vóór een zelfstandig naamwoord.
她是我最好的朋友。	Zij is mijn beste vriendin.	是 verbindt het onderwerp met de groep 我最好的朋友.
这三条路中，这条最短。	Van deze drie routes is deze het kortst.	中 noemt de groep waarbinnen wordt vergeleken.
我最喜欢春天。	Ik houd het meest van de lente.	最 staat vóór het werkwoord 喜欢.
今天是这个星期最忙的一天。	Vandaag is de drukste dag van deze week.	Het bereik is 这个星期.
我跟他一样高。	Ik ben even lang als hij.	Basispatroon met 跟……一样.
这件外套和那件一样贵。	Deze jas is even duur als die.	那件 vervangt „die jas”.
我的想法跟你的一样。	Mijn idee is hetzelfde als dat van jou.	一样 kan zonder volgend bijvoeglijk naamwoord staan.
姐姐没有哥哥那么高。	De oudere zus is niet zo lang als de oudere broer.	那么 maakt de graadvergelijking duidelijk.
这家店没有那家贵。	Deze winkel is niet zo duur als die andere.	Zonder 那么 blijft het patroon volledig.
坐地铁没有坐出租车那么方便。	Met de metro gaan is niet zo gemakkelijk als met de taxi gaan.	Twee handelingen worden vergeleken.
她越来越漂亮。	Ze wordt steeds mooier.	Geleidelijke verandering van een eigenschap.
天黑得越来越早了。	Het wordt steeds vroeger donker.	越来越早 beschrijft een veranderend tijdstip.
我越来越了解这里的生活了。	Ik begrijp het leven hier steeds beter.	越来越 kan ook bij een werkwoordelijke uitdrukking.
这个问题越来越复杂。	Dit probleem wordt steeds ingewikkelder.	Er is geen 是 of apart woord voor „worden” nodig.

Veelgemaakte fouten

1. 是 vóór een bijvoeglijk naamwoord zetten

• Onjuist: 他是最高。
• Juist: 他最高。
• Ook juist: 他是最高的学生。
• Waarom: een bijvoeglijk naamwoord kan in het Mandarijn zelf het gezegde zijn. 是 past wanneer wat volgt als een zelfstandig-naamwoordgroep fungeert, zoals 最高的学生.

2. 最 behandelen als een Nederlandse uitgang

• Onjuist: 高最 of een zelfbedachte verbogen vorm van 高
• Juist: 最高
• Waarom: 最 is een los woord en staat vóór het onveranderde bijvoeglijk naamwoord. Het Mandarijn kent hier niets dat overeenkomt met de Nederlandse uitgang -st.

3. De volgorde van 一样 omdraaien

• Onjuist: 我一样他高。
• Juist: 我跟他一样高。
• Waarom: eerst komen A, 跟/和 en B; daarna volgen 一样 en de eigenschap. Denk in vaste blokken: 我｜跟他｜一样高.

4. 不 gebruiken voor „niet zo … als”

• Onjuist: 我不跟他一样高。 als je bedoelt dat je minder lang bent
• Juist: 我没有他（那么）高。
• Waarom: een ontkenning met 不一样 zegt alleen „niet gelijk”. 没有 geeft bij een schaalbare eigenschap aan dat A onder B ligt.

5. 很 toevoegen na 最 of 越来越

• Onjuist: 她最很忙。 / 她越来越很忙。
• Juist: 她最忙。 / 她越来越忙。
• Waarom: 最 en 越来越 geven zelf al de graad aan. 很 is daardoor overbodig en past niet in deze combinaties.

6. Ongelijke zaken met elkaar vergelijken

• Onhandig: 我的汉语跟他一样好。
• Beter: 我的汉语跟他的汉语一样好。
• Ook natuurlijk: 我汉语说得跟他一样好。
• Waarom: vergelijk taalvaardigheid met taalvaardigheid, of de manier waarop twee personen Chinees spreken. Het Nederlandse weglaten van woorden kan in het Chinees een onlogische vergelijking opleveren.

Gebruiksnotities

跟 is zeer gewoon in gesprekken. 和 is eveneens neutraal en breed bruikbaar; 与 komt vaker voor in formele of geschreven taal. Zo kan een rapport A与B一样重要 schrijven waar je in een gesprek eerder A跟B一样重要 hoort. De zinsbouw verandert niet.

In negatieve vergelijkingen verwijst 那么 letterlijk eerder naar „die graad” en 这么 naar „deze graad”. In de praktijk zijn beide in veel zinnen mogelijk; 那么 is bijzonder gebruikelijk wanneer B het genoemde vergelijkingspunt is. Zonder een van beide klinkt 我没有他高 kort en heel natuurlijk.

Een overtreffende trap heeft alleen betekenis binnen een relevant bereik. 他最高 kan „hij is de langste” betekenen als al duidelijk is over welke groep het gaat. Zonder context is 他在班里最高 of 他是班里最高的学生 informatiever. Anders dan in het Nederlands is er geen verplicht bepaald lidwoord dat vanzelf laat zien dat het om één uiterste gaat.

Let ook op vaste betekenissen. 最好 betekent vaak „het best/de beste”, maar in 你最好早点儿睡 betekent het „je kunt maar beter vroeg gaan slapen”. Dat is een advies en geen echte overtreffende trap. De situatie en de rest van de zin maken het verschil duidelijk.

越来越 past vooral bij een ontwikkeling die over een periode voortgaat. Voor één plotseling verschil gebruik je eerder een gewone vergelijking met 比. Zeg dus 今天比昨天冷 als je alleen vandaag en gisteren vergelijkt; 天气越来越冷 als je een aanhoudende trend bedoelt.

Verder dan de basis

„Een van de …ste” met 之一

Een veelvoorkomende, nauwkeurige uitbreiding is:

最 + bijvoeglijk naamwoord + 的 + zelfstandig naamwoord + 之一

上海是中国最大的城市之一。 betekent „Shanghai is een van de grootste steden van China.” 之一 voorkomt de bewering dat er maar één zaak met die positie is. In natuurlijk Chinees blijft 最 in dit patroon staan, ook al klinkt de letterlijke combinatie „een van de meest …” voor een Nederlandstalige soms dubbel.

最 tegenover 更

最 wijst het uiterste binnen een groep aan; 更 betekent „nog/meer” en vergelijkt met een al bekende norm:

• 这件最便宜。 — Deze is het goedkoopst.
• 那件便宜，这件更便宜。 — Die is goedkoop; deze is nog goedkoper.

Met slechts twee zaken kan 最 in alledaagse taal voorkomen wanneer de spreker ze als keuzeverzameling behandelt, maar een gewone 比-vergelijking is vaak nauwkeuriger: 这件比那件便宜.

一样 versus 同样

一样 is het gewone woord in het gelijkheidspatroon. 同样 betekent „eveneens, op dezelfde wijze, dezelfde” en klinkt vaak iets schriftelijker of nadrukkelijker: 这个问题同样重要 („Dit probleem is even belangrijk”). Voor een heldere vergelijking tussen A en B blijft A 跟 B 一样…… het veiligste basispatroon.

越……越……: twee ontwikkelingen die samen oplopen

Naast 越来越 bestaat het patroon 越 A 越 B: „hoe meer/…er A, hoe meer/…er B”. De twee delen kunnen eigenschappen of handelingen bevatten:

• 天气越冷，我越不想出门。 — Hoe kouder het wordt, hoe minder ik naar buiten wil.
• 这本书越看越有意思。 — Hoe langer je dit boek leest, hoe interessanter het wordt.
• 越快越好。 — Hoe sneller, hoe beter.

Gebruik 越来越冷 voor één voortgaande trend en 越冷越想喝热茶 wanneer de ene verandering samenhangt met een andere. Deze constructie hoort bij gevorderder gebruik, maar je zult haar vaak in gesprekken tegenkomen.

Geen echte vergelijking: 极了 en 非常

漂亮极了 („ontzettend mooi”) en 非常漂亮 („zeer mooi”) drukken een hoge graad uit, maar kiezen niet noodzakelijk het uiterste binnen een groep. Ze zijn daarom niet hetzelfde als 最漂亮 („het mooist”). Het Nederlandse „allerprachtigst” kan afhankelijk van de bedoeling een echte vergelijking of alleen sterke nadruk zijn; bepaal eerst welke betekenis je wilt uitdrukken.

Oefentips

1. Maak viertallen. Kies één eigenschap, bijvoorbeeld 贵 („duur”), en maak vier zinnen: 这家最贵, 这家跟那家一样贵, 这家没有那家贵, 这里的东西越来越贵. Zo leer je het betekenisverschil, niet alleen losse formules.
2. Markeer de vergelijkingsdelen. Deel een zin op in A, B en eigenschap: 我｜跟他｜一样高 of 我｜没有他｜那么高. Lees de blokken hardop en vervang daarna alleen A en B.
3. Luister naar het ontbrekende 是. Verzamel voorbeelden als 今天最冷 en 天气越来越暖和. Voor Nederlandstaligen is juist het níét vertalen van „is/wordt” een nuttige automatiseringsoefening.

Verwante onderwerpen

• Vooraf: Vergelijken met 比 — leer eerst hoe je zegt dat A meer of minder van een eigenschap heeft dan B.