Abstracte grammaticale patronen in het Chinees

Kort gezegd

De patronen 以……为, 有所, 加以 en 之所以……是因为 helpen om rollen, beperkte verandering, gerichte handelingen en oorzaken compact uit te drukken. Ze komen vooral voor in rapporten, essays, nieuwsberichten en formele toespraken. In een gewoon gesprek zijn vaak eenvoudigere formuleringen natuurlijker.

Overzicht

Op C1-niveau gaat Chinese grammatica niet alleen meer over wat een zin letterlijk betekent, maar ook over register: de stijl die bij een bepaalde situatie of tekstsoort past. Formele teksten gebruiken graag vaste bouwpatronen. Daarmee kan een schrijver informatie dicht op elkaar zetten zonder steeds een persoonlijk onderwerp als 我 of 他们 te noemen.

In dit artikel staan vier veelgebruikte structuren centraal. Met 以 A 为 B krijgt A een functie, status of rol als B. 有所 + werkwoord drukt uit dat er in enige mate een verandering, resultaat of inzicht bestaat. 加以 + werkwoord presenteert een handeling als iets wat bewust op een eerder genoemd onderwerp wordt toegepast. 之所以 P，是因为 Q zet eerst het te verklaren feit P neer en geeft daarna de reden Q.

Voor Nederlandstaligen zit de moeilijkheid zelden in de losse woorden. De uitdaging is vooral dat een Nederlandse vertaling als met, enigszins, behandelen of de reden waarom niet woord voor woord op het Chinees past. Leer deze vormen daarom als complete zinsbouwpatronen en let tegelijk op hun formele toon.

Zo werkt het

1. 以 A 为 B: A als B nemen of gebruiken

Het basisschema is:

(onderwerp) + 以 + A + 为 + B + (verdere mededeling)

A is datgene waaraan een rol wordt toegekend; B is de rol, norm, basis, het doel of middelpunt. Het onderwerp (wie of wat de handeling uitvoert) kan genoemd worden, maar blijft vaak impliciet als het al duidelijk is.

Onderdeel	Functie	Voorbeeld
以	leidt A in	以北京……
A	zaak die een rol krijgt	北京
为	koppelt A aan B	……为……
B	rol, maatstaf of functie	中心
geheel	“met A als B”	以北京为中心

Veelvoorkomende combinaties zijn 以……为中心 ‘met … als middelpunt’, 以……为基础 ‘op basis van …’, 以……为目标 ‘met … als doel’, 以……为原则 ‘met … als beginsel’ en 以……为例 ‘neem … als voorbeeld’.

Het Nederlandse als kan misleidend zijn. In hij werkt als arts benoemt als gewoon een beroep; daarvoor is 以……为 meestal niet nodig. De Chinese structuur klinkt alsof iemand of iets A bewust als uitgangspunt, norm of rol neemt. Vergelijk:

• 他是医生。 — Hij is arts.
• 该机构以保护儿童为首要任务。 — De organisatie beschouwt de bescherming van kinderen als haar voornaamste taak.

以……为例 is deels een vaste formule. Zij kan vooraan staan om een voorbeeld in te leiden: 以荷兰为例，城市之间的铁路连接十分密集。 Hier hoeft geen handelend onderwerp te worden genoemd.

2. 有所 + werkwoord: in enige mate iets bereiken of vertonen

Het schema is:

onderwerp + 有所 + werkwoord of werkwoordelijke uitdrukking

所 maakt van wat volgt als het ware ‘datgene waarop de verandering of ervaring betrekking heeft’. Voor praktisch gebruik kun je 有所 het best als één geheel leren. Het geeft aan dat er enige mate, een zekere ontwikkeling of een bepaald resultaat is, zonder de omvang exact te noemen.

Typische combinaties zijn:

Combinatie	Betekenis in de context
有所改善	enigszins of merkbaar verbeterd zijn
有所增加	in enige mate zijn toegenomen
有所下降	enige daling vertonen
有所了解	enig inzicht of enige kennis hebben
有所收获	iets geleerd, gewonnen of bereikt hebben
有所不同	op bepaalde punten verschillen

有所 betekent niet altijd ‘een beetje’ in de zin van nauwelijks. Het laat de precieze omvang open. 情况有所改善 kan dus een voorzichtige, zakelijke formulering zijn, ook wanneer de verbetering belangrijk is. Een rapport gebruikt haar bijvoorbeeld om geen sterkere claim te doen dan de gegevens toelaten.

Niet elk werkwoord past na 有所. De structuur staat vooral bij abstracte veranderingen, kennis, resultaten en verschillen. Voor een concrete, eenmalige handeling zoals ‘een deur openen’ zeg je gewoon 打开门, niet 有所打开门.

3. 加以 + werkwoord: een handeling gericht toepassen

Het schema is meestal:

(对 / 将 + onderwerp van behandeling) + 加以 + werkwoord

Met ‘onderwerp van behandeling’ wordt hier de zaak bedoeld waarop de handeling gericht is. Dat is grammaticaal vaak het lijdend voorwerp (wie of wat de handeling ondergaat), maar het staat meestal al vóór 加以 of is uit de context bekend.

Veelgebruikte verbindingen zijn 加以说明 ‘nader toelichten’, 加以分析 ‘analyseren’, 加以处理 ‘behandelen’, 加以限制 ‘beperken’, 加以改进 ‘verbeteren’ en 加以注意 ‘aandacht schenken aan’.

• 有关部门应对这一现象加以调查。
• 这一现象 is de zaak die onderzocht moet worden.
• 加以调查 benoemt de daarop toegepaste handeling.

Een Nederlandse zin gebruikt hier vaak gewoon één werkwoord: de situatie onderzoeken. Daardoor voelt 加以 voor een Nederlandstalige snel overbodig. In formeel Chinees markeert het echter duidelijk de overgang van het besproken probleem naar de maatregel of verwerking ervan. In een alledaags gesprek klinkt 我们要加以讨论这个问题 zwaar en is 我们得讨论一下这个问题 natuurlijker.

4. 之所以 P，是因为 Q: feit eerst, reden daarna

Het volledige schema is:

onderwerp + 之所以 + P，是因为 + Q

P is het feit of resultaat dat uitleg nodig heeft; Q is de reden. 之所以 kondigt aan: ‘dat dit zo is, vraagt om een verklaring’. 是因为 levert vervolgens die verklaring.

Deel	Functie	Voorbeeld
他之所以成功	te verklaren feit	dat hij succes heeft
是因为长期坚持	reden	komt doordat hij lang heeft volgehouden

De volgorde verschilt van een gewone 因为……所以……-zin:

• 因为他长期坚持，所以他成功了。 — Omdat hij lang volhield, had hij succes. (reden → resultaat)
• 他之所以成功，是因为他长期坚持。 — Dat hij succes had, kwam doordat hij lang volhield. (resultaat → reden)

Het Nederlands kan beide zinnen vaak met omdat weergeven. Toch is het verschil in informatieopbouw belangrijk. 之所以……是因为…… legt nadruk op het verklaren van een al bekend of opvallend feit. Het is daarom bijzonder bruikbaar in analyses en betogen.

是因为 kan in formele teksten worden vervangen door 是由于. Gebruik echter niet tegelijk 因为 en 由于 voor dezelfde reden. In minder formele taal valt 是 soms weg, maar het volledige paar is het duidelijkst en veiligst in verzorgd schriftelijk Chinees.

Voorbeelden in context

Chinees	Nederlandse vertaling	Toelichting
该项目以北京为中心，逐步向周边地区扩展。	Het project heeft Beijing als centrum en breidt zich geleidelijk uit naar omliggende gebieden.	以 A 为 B geeft het organisatorische middelpunt aan.
我们应以事实为依据，而不是凭个人印象作出判断。	We moeten feiten als basis nemen en niet op grond van persoonlijke indrukken oordelen.	依据 is de maatstaf waarop het oordeel rust.
公司以减少能源消耗为主要目标。	Het bedrijf heeft vermindering van het energieverbruik als voornaamste doel.	A kan zelf een werkwoordelijke woordgroep zijn.
以荷兰为例，许多城市都鼓励居民骑自行车出行。	Neem Nederland als voorbeeld: veel steden moedigen inwoners aan de fiets te nemen.	Vaste formule om een voorbeeld in te leiden.
经过调整，服务质量已有所改善。	Na de aanpassingen is de kwaliteit van de dienstverlening enigszins verbeterd.	已 markeert dat de verandering al is opgetreden.
与去年相比，申请人数有所增加。	Vergeleken met vorig jaar is het aantal aanvragen toegenomen.	De precieze omvang blijft ongenoemd.
我对这个领域有所了解，但还谈不上精通。	Ik weet het een en ander over dit vakgebied, maar beheers het zeker niet volledig.	有所了解 drukt beperkte kennis uit.
两种方案在成本方面有所不同。	De twee plannen verschillen op het punt van kosten enigszins van elkaar.	Het verschil wordt voorzichtig afgebakend.
这个问题十分复杂，应加以注意。	Dit probleem is erg ingewikkeld en verdient aandacht.	De zaak waarop 注意 gericht is, staat al in de vorige zinshelft.
报告中的数据还需要进一步加以核实。	De gegevens in het rapport moeten nog nader worden gecontroleerd.	进一步 versterkt het idee van nadere verwerking.
对不合理的规定，应当及时加以修改。	Onredelijke voorschriften moeten tijdig worden aangepast.	对 noemt vooraf wat de handeling ondergaat.
专家将对调查结果加以分析和说明。	Deskundigen zullen de onderzoeksresultaten analyseren en toelichten.	Eén 加以 kan twee gecoördineerde handelingen inleiden.
他之所以成功，是因为始终没有放弃。	Dat hij succes had, kwam doordat hij nooit heeft opgegeven.	Eerst het feit, daarna de verklaring.
该政策之所以受到支持，是因为它回应了公众的实际需求。	Dat dit beleid steun krijgt, komt doordat het tegemoetkomt aan werkelijke behoeften van het publiek.	Geschikt voor een analytische tekst.
我们之所以改变计划，并不是因为预算不足，而是因为情况发生了变化。	Dat we het plan hebben gewijzigd, komt niet door een tekort aan budget, maar doordat de situatie is veranderd.	并不是因为……而是因为…… contrasteert twee mogelijke redenen.

Veelgemaakte fouten

1. 为 en 以 in de verkeerde volgorde zetten

• Onjuist: 为北京以中心建立交通网。
• Juist: 以北京为中心建立交通网。
• Waarom: Het vaste raamwerk is 以 + A + 为 + B. A is hier 北京 en B is 中心; die twee posities kun je niet omwisselen.

2. 以……为 gebruiken voor iedere Nederlandse combinatie met ‘als’

• Onjuist: 他以医生为。
• Juist: 他是医生。
• Waarom: Voor een gewone identificatie of beroepsaanduiding gebruik je 是. 以……为 drukt uit dat iets als doel, basis, norm, voorbeeld of functionele rol wordt genomen.

3. 有所 voor een concreet lijdend voorwerp zetten

• Onjuist: 他有所打开了窗户。
• Juist: 他打开了窗户。
• Waarom: 有所 combineert vooral met abstracte verandering, kennis, resultaat of verschil. Het is geen algemeen woord voor ‘een beetje’ bij elke handeling.

4. Na 加以 nogmaals hetzelfde lijdend voorwerp plaatsen

• Onjuist: 我们需要加以分析这个数据。
• Juist: 我们需要对这些数据加以分析。
• Ook juist en eenvoudiger: 我们需要分析这些数据。
• Waarom: Bij 加以 staat de behandelde zaak normaal vóór de constructie of is zij al genoemd. De gewone werkwoordsvolgorde met een voorwerp erachter past beter zonder 加以.

5. De twee oorzaakspatronen door elkaar halen

• Onjuist: 之所以他很努力，所以取得了进步。
• Juist: 他之所以取得了进步，是因为他很努力。
• Ook juist: 因为他很努力，所以取得了进步。
• Waarom: Kies óf 之所以 P，是因为 Q met resultaat vóór reden, óf 因为 Q，所以 P met reden vóór resultaat.

6. Een bewering en haar reden verwisselen

• Onjuist bedoeld: 他之所以每天练习，是因为发音进步了。
• Juist voor de bedoelde logica: 他的发音之所以进步，是因为他每天练习。
• Waarom: Na 之所以 staat het feit dat verklaard moet worden. Na 是因为 staat de oorzaak. Controleer dus niet alleen de vorm, maar ook de logische richting.

Gebruik en stijl

Alle vier de patronen passen goed in geschreven uiteenzettingen, beleidsstukken, academische teksten en voorbereid gesproken Chinees. Toch hebben ze niet precies hetzelfde bereik.

Patroon	Typisch register	Gewoner alternatief
以 A 为 B	neutraal-formeel; ook in vaste dagelijkse combinaties	把 A 当作 B, 用 A 作 B
有所 + werkwoord	zakelijk, voorzichtig, vaak schriftelijk	有一点儿……, ……了一些
加以 + werkwoord	duidelijk formeel en vaak bestuurlijk	rechtstreeks werkwoord, eventueel met 一下
之所以 P，是因为 Q	neutraal tot formeel; ook in verzorgde spreektaal	因为 Q，所以 P

有所 is nuttig voor behoedzaam formuleren. Een Nederlandse schrijver kiest misschien een exact bijwoord als licht, duidelijk of aanzienlijk. Het Chinees laat met 有所 de graad juist open. Voeg woorden als 明显 ‘duidelijk’ alleen toe als de context of gegevens die sterkere kwalificatie ondersteunen: 销售额有了明显增长 is dan vaak natuurlijker dan alles in één vaste 有所-combinatie te persen.

加以 heeft vaak een institutionele toon. In een gesprek met vrienden zeg je eerder 这个问题我们以后再讨论 dan 这个问题以后再加以讨论. Andersom kan het eenvoudige werkwoord in een formeel verslag prima correct zijn; 加以 is geen verplicht teken van ‘goed Chinees’. Gebruik het wanneer de tekst een maatregel, beoordeling of systematische verwerking presenteert.

Bij 之所以……是因为…… kan een komma de twee informatiedelen overzichtelijk scheiden. In lange zinnen is die komma bijzonder nuttig. Een onderwerp kan vóór 之所以 staan, zoals in 公司之所以调整价格……, maar soms vormt een hele gebeurtenis het eerste deel: 之所以出现这种情况，是因为…….

Verdieping

Meerdere rollen binnen 以……为

B hoeft geen concreet zelfstandig naamwoord (een woord voor een persoon, zaak of begrip) te zijn. Het kan ook een rangorde of beoordelingscriterium uitdrukken:

• 以安全为先 — veiligheid vooropstellen
• 以质量为重 — het grootste gewicht aan kwaliteit geven
• 以此为准 — dit als geldende norm nemen

Ook kan 以 A 为 B deel zijn van een grotere parallelle structuur: 以市场为导向，以用户需求为中心 ‘marktgericht en met de behoeften van gebruikers als middelpunt’. Zulke parallellen geven formeel proza ritme, maar te veel opeenvolgende formules maken een tekst bureaucratisch.

Ontkenning en begrenzing bij 有所

Voor een gewone ontkenning is vaak een directe vorm het natuurlijkst: 情况没有改善 ‘de situatie is niet verbeterd’. In verzorgde teksten komt ook 未有明显改善 ‘er is geen duidelijke verbetering geweest’ voor. Vermijd de mechanische vorm 没有所改善.

Sommige combinaties bevatten zelf een negatief element zonder dat de hele zin ontkennend is: 有所不足 betekent ‘op bepaalde punten tekortschieten’ en 有所不便 ‘enig ongemak opleveren’. Hier zijn 不足 en 不便 vaste eigenschappen; 有 zegt juist dat die eigenschap in zekere mate aanwezig is.

加以 tegenover 予以

加以 en 予以 staan beide vóór een handeling en klinken formeel, maar ze zijn niet altijd uitwisselbaar. 加以 legt de nadruk op het uitvoeren of toepassen van een bewerking: 加以分析、加以整理、加以限制. 予以 betekent eerder dat een instantie iets verleent, erkent of als reactie oplegt: 予以支持、予以批准、予以处罚.

Vergelijk:

• 对材料加以整理 — het materiaal ordenen
• 对申请予以批准 — de aanvraag goedkeuren

Bij woorden als 说明, 处理 en 重视 kan het werkelijke gebruik overlappen. Leer daarom frequente combinaties in hun geheel en probeer niet ieder Nederlands werkwoord automatisch met één van beide hulpconstructies te verbinden.

Een reden corrigeren of afbakenen

Het oorzaakspatroon kan meer doen dan één reden geven. Met 不是因为……而是因为…… corrigeer je een veronderstelling:

她之所以拒绝这个提议，不是因为缺乏兴趣，而是因为时间有限。

Dat zij het voorstel afwees, kwam niet door gebrek aan belangstelling, maar doordat haar tijd beperkt was.

Met 不仅是因为……也因为…… geef je meerdere redenen:

这个方案之所以可行，不仅是因为成本较低，也因为实施起来比较简单。

Dat dit plan uitvoerbaar is, komt niet alleen door de lagere kosten, maar ook doordat de uitvoering vrij eenvoudig is.

Let bij zulke lange zinnen extra op symmetrie: zet na beide redenmarkeerders grammaticaal vergelijkbare delen. Dat maakt de redenering voor de lezer sneller te volgen.

Oefentips

1. Bouw per patroon een voorraad vaste combinaties op. Noteer bijvoorbeeld vijf combinaties met 以……为, vijf met 有所 en vijf met 加以. Schrijf bij elke combinatie één volledige zin; losse woordparen blijven minder goed hangen.
2. Herschrijf dezelfde inhoud in twee registers. Maak van 我们得看看这个问题 bijvoorbeeld 我们需要对这一问题加以研究. Vraag jezelf daarna af welke versie bij een gesprek past en welke bij een rapport.
3. Markeer oorzaak en gevolg in leesteksten. Zet P boven het te verklaren feit en Q boven de reden in zinnen met 之所以 P，是因为 Q. Herschrijf ze vervolgens als 因为 Q，所以 P om te controleren of de logica gelijk blijft.

Verwante onderwerpen

• Vereiste voorkennis: Formele schrijftaal — behandelt het bredere geschreven register waarin onder meer 加以 en andere compacte formele constructies voorkomen.