Het achtervoegsel 晒 in het Kantonees

In het kort

晒 (saai3) staat na een werkwoord of toestandswoord en drukt uit dat de hele relevante hoeveelheid of groep is betrokken: 食晒啲嘢 betekent ‘alles opeten’ en 佢哋走晒 ‘ze zijn allemaal vertrokken’. Bij een toestand kan het ‘helemaal’ betekenen, zoals in 濕晒 ‘helemaal nat’. Denk dus meestal aan werkwoord + 晒, niet aan de Nederlandse volgorde met ‘alles’ vóór het werkwoord.

Overzicht

Met 晒 maak je in gesproken Kantonees compact duidelijk dat er binnen de bedoelde groep niets of niemand wordt overgeslagen. Het kan gaan om alle rijst op tafel, al het werk op een lijst of alle mensen in een groep. Nederlands verdeelt die betekenissen over woorden als ‘alles’, ‘allemaal’, ‘helemaal’, ‘op’ en ‘af’; het Kantonees gebruikt daarvoor vaak hetzelfde element direct na het gezegde.

Grammaticaal wordt 晒 vaak een complement genoemd: een aanvulling achter een werkwoord of toestandswoord die het resultaat of de omvang nader bepaalt. Een toestandswoord is hier een woord als 攰 ‘moe zijn’ of 濕 ‘nat zijn’, dat in het Kantonees zelf als gezegde kan dienen. Je hoeft dus geen apart woord voor ‘zijn’ toe te voegen.

Dit onderwerp komt op B1-niveau goed tot zijn recht, omdat het aansluit bij 咗 (zo2) voor een voltooide handeling. Het verschil is wezenlijk: 咗 zegt dat een gebeurtenis als afgerond wordt voorgesteld, terwijl 晒 zegt dat de volledige relevante hoeveelheid of groep is meegenomen. Die betekenissen kunnen in dezelfde situatie samenkomen, maar zijn niet uitwisselbaar.

Hoe het werkt

De basis: het gezegde komt vóór 晒

De kernstructuren zijn:

Structuur	Functie	Voorbeeld	Betekenis
werkwoord + 晒 + voorwerp	de hele hoeveelheid ondergaat de handeling	食晒啲嘢	alles opeten
meervoudige groep + werkwoord + 晒	ieder lid van de bedoelde groep is betrokken	佢哋走晒	ze vertrekken allemaal
toestandswoord + 晒	volledige of sterke toestand	濕晒	helemaal nat

Het voorwerp is wie of wat de handeling ondergaat. In 我做晒功課 ‘ik maak al mijn huiswerk af’ is 功課 het voorwerp. De volgorde is niet ‘ik + al mijn huiswerk + maak’, maar 我 + 做 + 晒 + 功課: letterlijk ongeveer ‘ik doe-volledig huiswerk’.

晒 verwijst altijd naar een hoeveelheid of verzameling die uit de situatie duidelijk moet zijn. Die verzameling kan expliciet worden genoemd, zoals 啲嘢 ‘de dingen’, maar kan ook al bekend zijn:

• 我睇晒。 — Ik heb alles bekeken/gelezen.
• 佢哋到晒喇。 — Ze zijn nu allemaal aangekomen.

Zonder context blijft bij 我睇晒 open wát precies volledig bekeken of gelezen is. Dat is niet ongrammaticaal; gesprekspartners vullen de relevante verzameling uit het gesprek aan.

Een hele hoeveelheid of een hele groep

Bij een voorwerp heeft 晒 meestal bereik over dat voorwerp: 飲晒啲水 betekent dat al het bedoelde water is opgedronken. Bij een meervoudig onderwerp kan het juist over alle groepsleden gaan: 啲學生返晒屋企 betekent dat alle leerlingen naar huis zijn gegaan.

Soms bevat een zin zowel een groep als een hoeveelheid:

• 佢哋食晒啲蛋糕。 — Ze hebben samen alle taart opgegeten.

De meest voor de hand liggende boodschap is hier dat er van de bedoelde taart niets over is. De zin beweert niet noodzakelijk dat ieder groepslid taart heeft gegeten. Context bepaalt dus waarop ‘allemaal’ precies slaat. Een Nederlandse vertaling kan dat onderscheid gemakkelijk verbergen.

晒 is geen verleden tijd

Hoewel een zin met 晒 vaak over een afgerond resultaat gaat, plaatst 晒 de handeling niet vanzelf in het verleden. Een tijdsbepaling of de context doet dat:

Kantonees	Nederlands	Wat 晒 toevoegt
我尋日做晒啲嘢。	Ik heb gisteren alles afgemaakt.	alles was af
我聽日會做晒啲嘢。	Ik zal morgen alles afmaken.	alles zal af zijn
你而家食晒佢啦。	Eet het nu helemaal op.	laat niets over

Dat is een belangrijk verschil met de Nederlandse voltooide tijd. Vertaal 晒 daarom niet automatisch met ‘hebben + voltooid deelwoord’; kies de Nederlandse tijd op basis van de hele zin.

Het verschil tussen 晒, 咗 en 完

Drie vormen kunnen allemaal met een afgeronde handeling te maken hebben, maar leggen een ander accent:

Vorm	Kernbetekenis	Voorbeeld	Natuurlijke vertaling
werkwoord + 咗	de handeling heeft plaatsgevonden/is afgerond	我做咗功課。	Ik heb huiswerk gemaakt.
werkwoord + 完	de activiteit is tot het einde uitgevoerd	我做完功課。	Ik ben klaar met mijn huiswerk.
werkwoord + 晒	de hele relevante hoeveelheid is verwerkt	我做晒功課。	Ik heb al mijn huiswerk af.

Bij taken met een duidelijke eindgrens kunnen 完 en 晒 in het Nederlands bijna hetzelfde worden. Toch is het perspectief anders. 完 kijkt naar het einde van de activiteit; 晒 naar alle onderdelen of de hele hoeveelheid. Bij een groep mensen is alleen 晒 geschikt voor de betekenis ‘allemaal’: 佢哋走晒.

In een alledaagse mededeling maakt 晒 vaak al duidelijk dat het volledige resultaat bereikt is. Je hoeft dan niet mechanisch ook 咗 toe te voegen. Een eindpartikel zoals 喇 (laa3) komt wel vaak voor wanneer de spreker benadrukt dat er nu een nieuwe toestand geldt: 啲飛賣晒喇 ‘de kaartjes zijn nu uitverkocht’.

Vragen en ontkenning

De plaats van het ontkennende woord verandert de betekenis:

Patroon	Betekenis	Voorbeeld
未 + werkwoord + 晒	nog niet alles gedaan	我未寫晒。 — Ik heb nog niet alles geschreven.
冇 + werkwoord + 晒	niet alles gedaan in een voltooide situatie	我冇食晒。 — Ik heb het niet helemaal opgegeten.
werkwoord + 唔 + 晒	niet alles kúnnen doen	我食唔晒。 — Ik krijg het niet allemaal op.
werkwoord + 得 + 晒	alles kunnen doen	我食得晒。 — Ik krijg het allemaal op.

Het laatste paar is een mogelijkheidscomplement: een bouwvorm die uitdrukt of het beoogde resultaat haalbaar is. 食唔晒 beschrijft dus niet alleen een feitelijke rest op het bord, maar onvermogen om alles op te krijgen.

Voor een ja-neevraag is 未 bijzonder gewoon wanneer je vraagt of alles al klaar is:

• 你做晒功課未？ — Heb je al je huiswerk al af?
• 啲人到晒未？ — Is iedereen er al?

Een verbod gebruikt 唔好 vóór het werkwoord: 唔好攞晒 ‘neem niet alles mee’. Ook hier blijft 晒 achter het werkwoord staan.

Met toestandswoorden

Na een toestandswoord geeft 晒 vaak aan dat iets volledig of sterk in die toestand verkeert:

• 啲衫濕晒。 — De kleren zijn helemaal nat.
• 間房亂晒。 — De kamer is één grote chaos.
• 我攰晒。 — Ik ben helemaal uitgeput.

Zet hier geen 係 ‘zijn’ tussen onderwerp en toestandswoord. Anders dan in het Nederlands kan 濕 zelf al ‘nat zijn’ betekenen. Bij een meervoudig onderwerp kan 晒 bovendien aangeven dat alle leden de toestand delen: 佢哋開心晒 kan in de juiste context betekenen dat ze nu allemaal blij zijn. De context bepaalt of vooral de hele groep of de sterke toestand wordt benadrukt.

Voorbeelden in context

Kantonees	Jyutping	Nederlands	Opmerking
食晒啲嘢。	sik6 saai3 di1 je5.	Eet alles op.	De volledige hoeveelheid eten.
我做晒功課喇。	ngo5 zou6 saai3 gung1 fo3 laa3.	Ik heb al mijn huiswerk af.	喇 wijst op de nieuwe toestand.
佢哋走晒。	keoi5 dei6 zau2 saai3.	Ze zijn allemaal vertrokken.	Niemand uit de bedoelde groep blijft achter.
啲飛賣晒喇。	di1 fei1 maai6 saai3 laa3.	De kaartjes zijn uitverkocht.	Letterlijk is de hele voorraad verkocht.
我用晒啲錢。	ngo5 jung6 saai3 di1 cin2.	Ik heb al het geld opgebruikt.	Er blijft van die hoeveelheid niets over.
你睇晒成套劇未？	nei5 tai2 saai3 seng4 tou3 kek6 mei6?	Heb je de hele serie al gezien?	成套 maakt de volledige reeks expliciet.
啲人到晒未？	di1 jan4 dou3 saai3 mei6?	Is iedereen er al?	Vraag naar de volledige groep.
唔好攞晒啲袋。	m4 hou2 ling1 saai3 di1 doi2.	Neem niet alle tassen mee.	唔好 staat vóór het werkwoord.
我食唔晒咁多。	ngo5 sik6 m4 saai3 gam3 do1.	Ik krijg zo veel niet allemaal op.	Het volledige resultaat is niet haalbaar.
份報告我未寫晒。	fan6 bou3 gou3 ngo5 mei6 se2 saai3.	Het verslag heb ik nog niet helemaal geschreven.	未 betekent ‘nog niet’.
啲衫濕晒。	di1 saam1 sap1 saai3.	De kleren zijn helemaal nat.	濕 is een toestandswoord.
間房亂晒。	gaan1 fong2 lyun6 saai3.	De kamer is één grote chaos.	Een volledige of zeer sterke toestand.
聽完之後，我明晒喇。	teng1 jyun4 zi1 hau6, ngo5 ming4 saai3 laa3.	Na het luisteren begrijp ik nu alles.	De inhoud is volledig begrepen.
我聽日會做晒啲嘢。	ngo5 ting1 jat6 wui5 zou6 saai3 di1 je5.	Ik zal morgen alles afmaken.	Laat zien dat 晒 niet per se verleden tijd is.

Veelgemaakte fouten

晒 vóór het werkwoord zetten

• Fout: 我晒食啲嘢。
• Goed: 我食晒啲嘢。
• Waarom: Het Nederlandse ‘alles’ kan vóór het hoofdwerkwoord staan, maar 晒 hoort als complement achter het Kantonees werkwoord.

晒 gebruiken voor elke voltooide handeling

• Fout: 我買晒一杯咖啡。 als je alleen ‘Ik heb een kop koffie gekocht’ bedoelt.
• Goed: 我買咗一杯咖啡。
• Waarom: Eén kop koffie kopen bevat zonder bijzondere context geen relevante verzameling die volledig wordt opgebruikt. 晒 suggereert ‘alles/de hele voorraad’.

咗 en 晒 als synoniemen behandelen

• Fout: 佢哋走咗 altijd vertalen als ‘ze zijn allemaal vertrokken’.
• Goed: 佢哋走晒。 als je nadrukkelijk bedoelt dat iedereen weg is.
• Waarom: 咗 markeert de gebeurtenis als voltooid; 晒 omvat ieder lid van de groep.

冇食晒 en 食唔晒 verwarren

• Fout: 我冇食晒。 gebruiken voor ‘Ik kan het niet allemaal op.’
• Goed: 我食唔晒。
• Waarom: 冇食晒 meldt wat er feitelijk niet volledig is gebeurd. 食唔晒 zegt dat volledig opeten niet lukt.

係 toevoegen zoals Nederlands ‘zijn’

• Fout: 啲衫係濕晒。
• Goed: 啲衫濕晒。
• Waarom: 濕 kan zelf als gezegde functioneren. Het Kantonees gebruikt hier niet automatisch 係, ook al heeft het Nederlands ‘zijn’ nodig.

Gebruiksnotities

晒 is bijzonder gewoon in gesproken Kantonees en in informele geschreven weergaven daarvan, zoals berichten, dialogen en ondertitels. In formeel Standaardgeschreven Chinees kiest men eerder een formulering met bijvoorbeeld 全部 ‘alles/allemaal’ of 完全 ‘volledig’. Wie vooral gesprekken wil kunnen volgen, zal 晒 echter veel vaker nodig hebben dan zulke formele alternatieven.

Je kunt zowel 晒 als 曬 tegenkomen. 曬 is de traditionele volledige schrijfwijze; 晒 is in Hongkongse omgangstekst en lesmateriaal een veelgebruikte vorm voor dit uitgesproken Kantonees element. In dit artikel volgen we de schrijfwijze van het grammaticaconcept: 晒. Beide worden hier als saai3 gelezen.

Een Nederlandse vertaling met steeds ‘alles’ klinkt onnatuurlijk en kan zelfs verkeerd zijn. Vertaal op grond van het bereik:

• een hoeveelheid: ‘alles’, ‘helemaal’, ‘op’ of ‘opgebruikt’;
• een groep: ‘allemaal’ of ‘iedereen’;
• een toestand: ‘helemaal’, ‘volkomen’ of een sterker Nederlands woord zoals ‘doorweekt’.

Verder dan de basis

晒 met een expliciet resultaat

晒 kan achter een uitgebreider werkwoordelijk geheel komen. In 做好晒 geeft 好 aan dat iets goed of klaar is gemaakt, terwijl 晒 zegt dat dit voor alles geldt:

• 啲文件做好晒喇。 — De documenten zijn nu allemaal helemaal klaar.
• 啲房執好晒。 — De kamers zijn allemaal netjes opgeruimd.

Hier helpt de volgorde om de betekenis te lezen: eerst de handeling en het resultaat, daarna de volledige omvang. Zulke combinaties horen bij het bredere systeem van resultatieve complementen.

Bereik is belangrijker dan een vaste vertaling

In 我明晒 gaat het niet om fysieke voorwerpen, maar om alle relevante informatie: ‘ik begrijp alles’. In 佢哋明晒 kan 晒 afhankelijk van de context betekenen dat iedereen het begrijpt. En in 佢哋濕晒 zijn alle betrokken personen of dingen nat, mogelijk ook helemaal nat. Gevorderd begrip draait daarom om de vraag: welke verzameling maakt de gesprekssituatie beschikbaar?

Geen zelfstandig woord voor ‘alles’

Leer 晒 niet als een los voornaamwoord dat overal het Nederlandse ‘alles’ kan vervangen. In ‘Alles is duur’ heb je een zelfstandig zinsdeel voor ‘alles’ nodig; 晒 alleen kan die plaats niet innemen. Zijn normale plek is gekoppeld aan een werkwoord of toestand. Voor algemene betekenissen als ‘iedereen’, ‘overal’ of ‘wat dan ook’ gebruikt het Kantonees andere patronen, vaak met 都.

Oefentips

1. Oefen in drietallen. Maak met hetzelfde werkwoord drie zinnen: 做咗 ‘gedaan’, 做完 ‘afgemaakt’ en 做晒 ‘alles gedaan’. Benoem telkens welk verschil je hoort.
2. Maak de verborgen verzameling zichtbaar. Vraag bij elke zin met 晒: gaat het om alle mensen, alle voorwerpen, alle onderdelen of de volledige toestand? Dat voorkomt de automatische vertaling met ‘alles’.
3. Train ontkenning als vaste paren. Zeg bijvoorbeeld 食得晒 / 食唔晒 en 未食晒 / 食晒未 hardop. Zo leer je tegelijk betekenis en woordvolgorde.

Verwante begrippen

• Voorwaarde: Voltooide handeling 咗 — maakt het verschil duidelijk tussen een voltooide gebeurtenis en een volledige hoeveelheid.
• Verdieping: Resultatieve complementen — plaatst 晒 naast andere aanvullingen die een resultaat beschrijven.
• Verdieping: Mogelijkheidscomplementen met 得/唔 — verklaart patronen als 食得晒 en 食唔晒.
• Ter vergelijking: 都 als universele kwantor — behandelt andere manieren om ‘iedereen’, ‘alles’ en ‘waar dan ook’ uit te drukken.