Russische zelfstandige naamwoorden uit werkwoorden

In het kort

Het Russisch kan een handeling als een zelfstandig naamwoord presenteren: изучать язык ‘een taal bestuderen’ wordt изучение языка ‘de bestudering van een taal’. Vooral woorden op -ние/-ение, -ание, -тие en -ка, maar ook vormen als отъезд, komen veel voor. Het oorspronkelijke lijdend voorwerp staat na zo’n zelfstandig naamwoord meestal in de genitief: принять решение → принятие решения.

Overzicht

Een deverbaal zelfstandig naamwoord is een zelfstandig naamwoord dat historisch of herkenbaar van een werkwoord is afgeleid. Het benoemt een handeling, proces, gebeurtenis of resultaat: читать ‘lezen’ → чтение ‘het lezen’, развивать ‘ontwikkelen’ → развитие ‘ontwikkeling’ en отъехать ‘vertrekken, wegrijden’ → отъезд ‘vertrek’. In het Russisch heet zo’n woord een отглагольное существительное.

Dit onderwerp hoort bij C1 omdat de vormen zelf niet het grootste probleem zijn, maar hun gebruik in lange zinsdelen wel. Deverbaal gevormde woorden zijn bijzonder frequent in zakelijke, bestuurlijke, journalistieke en wetenschappelijke teksten. Ze maken het mogelijk om veel informatie rond één zelfstandig naamwoord te groeperen: принятие нового закона парламентом ‘de aanneming van de nieuwe wet door het parlement’.

Ook het Nederlands kent woorden als ontwikkeling, lezing, aanneming en vertrek. Toch lopen beide talen niet steeds gelijk. Nederlands gebruikt gemakkelijk een bijzin of een werkwoord, terwijl formeel Russisch vaak een naamwoordgroep kiest. Bovendien laat het Russisch de onderlinge relaties zien met naamvallen (veranderde woordvormen die onder meer aangeven wie handelt en wat de handeling ondergaat), niet met een algemene constructie met van.

Hoe het werkt

Veelvoorkomende vormingspatronen

Er bestaat geen regel waarmee je van ieder Russisch werkwoord automatisch het juiste zelfstandige naamwoord kunt maken. Leer daarom steeds een bestaand woord samen met het bijbehorende werkwoord en een vaste combinatie. De volgende patronen helpen wel bij het herkennen van nieuwe woorden.

Patroon	Werkwoord	Zelfstandig naamwoord	Gewone betekenis
-ние/-ение/-ание	читать	чтение	lezen, lectuur
-ние/-ение/-ание	изучать	изучение	bestudering
-ние/-ение/-ание	обсуждать	обсуждение	bespreking
-тие	принять	принятие	aanneming, aanvaarding
-тие	открыть	открытие	ontdekking, opening
-ка	проверять	проверка	controle
-ка	обрабатывать	обработка	verwerking, bewerking
zonder zichtbaar achtervoegsel	отъехать	отъезд	vertrek
zonder zichtbaar achtervoegsel	перейти	переход	overgang, oversteek
zonder zichtbaar achtervoegsel	отказаться	отказ	weigering

Woorden op -ние/-ение, -ание en -тие zijn onzijdig: новое развитие, долгое ожидание, важное открытие. Woorden op -ка zijn vrouwelijk: тщательная проверка. Een vorm als отъезд is mannelijk: ранний отъезд. Het bijvoeglijk naamwoord past zich dus aan het geslacht, getal en de naamval van het zelfstandige naamwoord aan.

Sommige afleidingen zijn niet doorzichtig. Naast строить ‘bouwen’ staat bijvoorbeeld строительство ‘bouw’, en naast заказать ‘bestellen’ staat заказ ‘bestelling, opdracht’. Een zelfgemaakte vorm kan begrijpelijk lijken maar toch niet bestaan of iets anders betekenen. Controleer twijfelgevallen in een woordenboek en kijk vooral naar echte woordcombinaties.

De vormen op -ие verbuigen

Een woord op -ие gedraagt zich als een zelfstandig naamwoord, niet meer als een werkwoord. Het krijgt dus naamvalsuitgangen. Let vooral op de voorzetselnaamval enkelvoud op -ии.

Naamval	Functie in dit voorbeeld	Vorm van принятие
nominatief	onderwerp of woordenboekvorm	принятие
genitief	onder meer ‘van de aanneming’	принятия
datief	‘aan/voor de aanneming’	принятию
accusatief	lijdend voorwerp	принятие
instrumentalis	‘met/door de aanneming’	принятием
voorzetselnaamval	na о, ‘over de aanneming’	о принятии

Datzelfde spellingpatroon zie je in о развитии ‘over de ontwikkeling’ en при содействии ‘met de medewerking’. De uitgang is hier -ии, niet -ие of -ие́.

Van werkwoordzin naar naamwoordgroep

Bij nominalisering — het omzetten van een werkwoordelijke formulering in een formulering rond een zelfstandig naamwoord — veranderen de rollen in de zin. Het grammaticale onderwerp (wie of wat de handeling uitvoert of centraal staat) en het lijdend voorwerp (wie of wat de handeling rechtstreeks ondergaat) krijgen dan een nieuwe vorm. Ook de instrumentalis (de naamval die onder meer een middel of uitvoerder kan aangeven) speelt hierbij een belangrijke rol.

Werkwoordelijke formulering	Naamwoordelijke formulering	Wat verandert er?
изучать язык	изучение языка	язык: accusatief → genitief
принять решение	принятие решения	решение: accusatief → genitief
директор подписал договор	подписание договора директором	voorwerp in genitief; handelende persoon in instrumentalis
делегация приехала	приезд делегации	onderwerp wordt een genitiefbepaling
содействовать развитию	содействие развитию	datief blijft datief
отказаться от предложения	отказ от предложения	voorzetsel от blijft staan

De genitief (de naamval die vaak bezit, herkomst of een ‘van’-relatie uitdrukt) is dus bijzonder belangrijk. Het lijdend voorwerp — wie of wat rechtstreeks de handeling ondergaat — wordt meestal een genitiefbepaling:

• компания развивает технологию → развитие технологии компанией
• комиссия рассматривает заявление → рассмотрение заявления комиссией
• студенты изучают язык → изучение языка студентами

De handelende persoon kan bij een transitieve handeling, dus een handeling met een lijdend voorwerp, in de instrumentalis staan: подписание договора министром ‘de ondertekening van het verdrag door de minister’. Bij een gebeurtenis zonder lijdend voorwerp is de genitief heel gewoon: приезд министра ‘de aankomst van de minister’, отъезд гостей ‘het vertrek van de gasten’.

Niet iedere aanvulling verandert. Als het werkwoord een andere naamval of een vast voorzetsel verlangt, blijft die relatie dikwijls behouden:

• управлять проектом → управление проектом — instrumentalis;
• участвовать в обсуждении → участие в обсуждении — в plus voorzetselnaamval;
• готовиться к экзамену → подготовка к экзамену — к plus datief;
• отказаться от поездки → отказ от поездки — от plus genitief.

Dat heet naamvalsregering: een woord bepaalt welke naamval of welk voorzetsel bij zijn aanvulling hoort. Neem die regering mee wanneer je een nieuw deverbaal zelfstandig naamwoord leert. Ga er niet van uit dat elk Nederlands van letterlijk een Russische genitief oplevert.

Proces, gebeurtenis of resultaat

Een deverbaal zelfstandig naamwoord kan verschillende kanten van een handeling benoemen. De precieze betekenis is vaak lexicaal: je moet weten hoe het afzonderlijke woord wordt gebruikt.

• чтение kan de activiteit ‘lezen’ zijn, maar ook een lezing of behandeling van een wetsvoorstel: первое чтение закона.
• открытие kan het moment van openen, een officiële opening of een ontdekking zijn.
• решение kan zowel het nemen van een beslissing als de beslissing of oplossing zelf aanduiden.
• проверка kan het controleren als proces én een afzonderlijke controle zijn.

Het werkwoordaspect — het onderscheid tussen een handeling als verloop/herhaling en als afgerond geheel — wordt niet altijd één op één in het zelfstandige naamwoord bewaard. подписывать en подписать horen beide bij подписание; решать en решить kunnen beide bij решение horen. De context maakt dan duidelijk of het om een proces, voltooiing of resultaat gaat.

Soms bestaan er verschillende woorden met een betekenisverschil. чтение is het gewone woord voor lezen, terwijl прочтение vaak een concrete interpretatie of wijze van lezen betekent: новое прочтение романа ‘een nieuwe interpretatie van de roman’. Kies zulke vormen op basis van werkelijk gebruik, niet alleen op basis van het aspect van het werkwoord.

Voorbeelden in context

Russisch	Nederlands	Opmerking
Развитие экономики зависит от инвестиций.	De ontwikkeling van de economie hangt af van investeringen.	экономики is genitief.
Изучение языка требует времени и регулярной практики.	Het leren van een taal vraagt tijd en regelmatige oefening.	In natuurlijk Nederlands past hier ook een infinitief, de onverbogen vorm van het werkwoord.
Принятие решения отложили до понедельника.	De besluitvorming werd tot maandag uitgesteld.	принятие is zelf lijdend voorwerp.
После подписания договора начнётся строительство.	Na de ondertekening van het contract begint de bouw.	после verlangt de genitief.
Обсуждение проекта заняло два часа.	De bespreking van het project duurde twee uur.	De hele naamwoordgroep is onderwerp.
При содействии местных властей музей был открыт вовремя.	Met medewerking van de lokale overheid werd het museum op tijd geopend.	Vaste formele combinatie met при.
Управление крупной командой требует опыта.	Het leiden van een groot team vereist ervaring.	командой blijft instrumentalis.
Подготовка к экзамену началась заранее.	De voorbereiding op het examen begon ruim van tevoren.	к verlangt de datief.
Отказ от предложения удивил коллег.	De afwijzing van het voorstel verbaasde de collega’s.	Vaste combinatie отказ от.
Приезд делегации ожидается вечером.	De aankomst van de delegatie wordt ’s avonds verwacht.	De aankomende groep staat in de genitief.
Документ вступает в силу с момента его опубликования.	Het document treedt in werking vanaf het moment van publicatie.	Formele, ambtelijke formulering.
Частое употребление отглагольных существительных утяжеляет текст.	Veelvuldig gebruik van deverbale zelfstandige naamwoorden maakt een tekst zwaar.	Een inhoudelijke waarschuwing in voorbeeldvorm.

Veelgemaakte fouten

1. Het oorspronkelijke lijdend voorwerp in de accusatief laten staan

• Onjuist: изучение язык
• Juist: изучение языка
• Waarom: na het zelfstandige naamwoord wordt het oorspronkelijke lijdend voorwerp doorgaans een genitiefbepaling. Vergelijk изучать язык met изучение языка.

2. De handelende persoon en het voorwerp onduidelijk maken

• Onduidelijk: проверка директора
• Duidelijker, ‘controle van de directeur’: проверка директора комиссией
• Duidelijker, ‘controle door de directeur’: проверка документов директором
• Waarom: een genitief kan verschillende relaties uitdrukken. Bij een transitieve handeling maakt de instrumentalis de handelende persoon vaak herkenbaar. Soms is een bijzin nog duidelijker.

3. Na -ие de verkeerde uitgang schrijven

• Onjuist: о развитие проекта; при содействие банка
• Juist: о развитии проекта; при содействии банка
• Waarom: zelfstandige naamwoorden op -ие krijgen in de voorzetselnaamval enkelvoud -ии.

4. De regering van het bijbehorende woord vergeten

• Onjuist: управление проекта als je ‘het leiden van het project’ bedoelt
• Juist: управление проектом
• Waarom: управлять en управление combineren in deze betekenis met de instrumentalis. Leer dus управление чем?, niet alleen het losse woord.

5. Zelf een aannemelijke afleiding maken

• Onjuist of niet-standaard: een vorm bouwen door willekeurig -ние aan een werkwoordstam te plakken
• Juist: gebruik een bestaand woordenboekwoord, bijvoorbeeld проверка, отказ, строительство of решение.
• Waarom: Russische woordvorming is productief, maar niet volledig voorspelbaar. Klankwisselingen, oudere formaties en betekenisconventies bepalen welke vorm werkelijk gangbaar is.

6. Iedere Nederlandse infinitief letterlijk nominaliseren

• Stijf in een gewoon gesprek: После осуществления покупки мы осуществили возвращение домой.
• Natuurlijker: После того как мы сделали покупки, мы вернулись домой.
• Waarom: een opeenstapeling van abstracte naamwoorden en formele werkwoorden klinkt ambtelijk. In alledaagse taal zijn gewone werkwoorden meestal directer.

Gebruiksnotities

Formeel is niet automatisch beter

Nominale formuleringen zijn nuttig wanneer de handeling zelf het onderwerp van bespreking is, wanneer de uitvoerder onbekend of onbelangrijk is, of wanneer een tekst compact naar procedures verwijst. Daarom staan ze veel in regels, rapporten en aankondigingen: порядок рассмотрения заявлений ‘procedure voor de behandeling van aanvragen’.

In een gesprek kan dezelfde formulering afstandelijk klinken. Мы обсудили план ‘we hebben het plan besproken’ is persoonlijker en lichter dan было проведено обсуждение плана ‘er werd een bespreking van het plan uitgevoerd’. Kies dus niet alleen op grammaticale juistheid, maar ook op tekstsoort.

Russisch en Nederlands verdelen informatie anders

Nederlands kan een Russische nominalisering soms met een vergelijkbaar zelfstandig naamwoord weergeven: после прибытия поезда → ‘na aankomst van de trein’. Vaak klinkt een werkwoord natuurlijker: изучение языка требует времени kan ‘het leren van een taal kost tijd’ worden, niet per se ‘de bestudering van een taal vereist tijd’.

Een Nederlandse gewoonte die tot fouten leidt, is overal van tussen zetten. Russisch gebruikt daar geen universeel voorzetsel voor. Vergelijk развитие экономики zonder voorzetsel, подготовка к экзамену met к, отказ от участия met от en управление компанией met de instrumentalis. De combinatie moet als geheel worden geleerd.

Enkelvoud en meervoud veranderen het perspectief

Het enkelvoud benoemt vaak een algemeen proces: развитие технологий ‘de ontwikkeling van technologieën’. Het meervoud kan afzonderlijke gevallen, methoden of interpretaties aangeven: новые разработки ‘nieuwe ontwikkelingen/ontwerpen’, разные прочтения текста ‘verschillende interpretaties van de tekst’. Niet elk abstract woord heeft echter een gewoon meervoud, en een mogelijk meervoud kan een gespecialiseerde betekenis hebben.

Verder dan de basis: gevorderd gebruik

Lange genitiefreeksen

Formeel Russisch kan meerdere genitieven achter elkaar zetten: анализ результатов исследования рынка. Grammaticaal kan dat correct zijn, maar de relaties worden snel lastig te verwerken: ‘analyse van de resultaten van het marktonderzoek’. Bij nog langere reeksen is herschrijven verstandig. Je kunt een bijvoeglijk naamwoord gebruiken, een voorzetselgroep toevoegen of weer een werkwoordzin maken.

Vergelijk:

• zwaar: проведение анализа эффективности работы системы;
• compacter: анализ эффективности системы;
• werkwoordelijker: мы проанализировали, насколько эффективно работает система.

De beste keuze hangt af van het doel. In een kop of formulier kan de compacte naamwoordgroep handig zijn; in een uitleg is de laatste versie vaak helderder.

Handelende persoon bewust verbergen of noemen

Nominalisering kan de uitvoerder naar de achtergrond schuiven: было принято решение о закрытии отдела ‘er werd besloten de afdeling te sluiten’. Zo’n zin zegt niet wie besloot. Dat kan functioneel zijn wanneer de instantie al bekend is, maar ook ontwijkend klinken.

Als verantwoordelijkheid belangrijk is, noem de handelende partij expliciet: решение о закрытии отдела было принято советом директоров ‘het besluit om de afdeling te sluiten werd door de raad van bestuur genomen’. In heldere professionele teksten is deze keuze inhoudelijk, niet alleen stilistisch.

Ontkenning en vaste formele combinaties

In formele teksten komt не- vaak voor bij deverbale zelfstandige naamwoorden: невыполнение требований ‘het niet naleven van de eisen’, непредоставление документов ‘het niet overleggen van documenten’, непринятие мер ‘het niet nemen van maatregelen’. Zulke compacte vormen zijn bruikbaar in voorschriften, maar kunnen in gewone taal beter als werkwoordzin worden uitgelegd.

Leer daarnaast frequente combinaties als één eenheid:

• в целях улучшения — met het oog op verbetering;
• в случае нарушения — in geval van overtreding;
• по окончании работы — na voltooiing van het werk;
• при содействии организации — met medewerking van de organisatie;
• в ходе обсуждения — tijdens de bespreking.

Let op dat по окончании en при содействии de vorm op -ии hebben. De betekenis van het voorzetsel en de naamval horen bij de hele vaste verbinding.

Oefentips

1. Maak omzettingsparen. Schrijf telkens eerst een zin met een werkwoord en zet die daarna om: комиссия проверяет документы → проверка документов комиссией. Markeer het oorspronkelijke voorwerp en de handelende persoon met verschillende kleuren.
2. Leer woord plus regering. Noteer niet alleen отказ, maar отказ от чего?; niet alleen управление, maar управление чем?; niet alleen подготовка, maar подготовка к чему? Zo voorkom je dat een Nederlandse van-constructie je keuze bepaalt.
3. Vergelijk registers. Neem een korte Russische nieuws- of beleidstekst en onderstreep de woorden op -ние, -тие en -ка. Herschrijf daarna twee zware zinnen met werkwoorden. Zo oefen je zowel herkenning als natuurlijk stijlgevoel.

Verwante onderwerpen

• Vereiste voorkennis: Woordvorming — helpt achtervoegsels, voorvoegsels en woordstammen te herkennen waarop deverbale zelfstandige naamwoorden voortbouwen.