Tudni en ismerni in het Hongaars

Kort gezegd

Gebruik tudni voor informatie, feiten en vaardigheden: Tudom a választ (‘Ik weet het antwoord’) en Tudok úszni (‘Ik kan zwemmen’). Gebruik ismerni wanneer je een persoon, plaats, werk of onderwerp kent doordat je ermee vertrouwd bent: Ismerem Annát (‘Ik ken Anna’). De Nederlandse woorden weten, kennen en kunnen helpen als eerste aanwijzing, maar de bedoelde soort kennis geeft uiteindelijk de doorslag.

Overzicht

Het Hongaars verdeelt betekenissen die in het Nederlands over weten, kennen en kunnen lopen vooral over twee werkwoorden. Tudni betekent dat je informatie bezit of weet hoe je iets moet doen. Ismerni betekent dat iemand of iets je bekend is: je hebt die persoon ontmoet, bent op die plek geweest, hebt dat boek gelezen of hebt voldoende ervaring met het onderwerp.

Dit onderscheid wordt op B1-niveau belangrijk, omdat een Nederlandse vertaling niet altijd precies vertelt welk werkwoord nodig is. ‘Ik ken het antwoord’ bevat in het Nederlands kennen, maar het antwoord is informatie; daarom zeg je Tudom a választ. Omgekeerd betekent ‘Ik weet wie hij is’ niet noodzakelijk dat je hem persoonlijk kent. Tudom, ki ő gaat over een feit, terwijl Ismerem Pétert vertrouwdheid met de persoon uitdrukt.

Daarnaast kiest het Hongaars bij beide werkwoorden tussen een onbepaalde en een bepaalde vervoeging. Die keuze hangt af van het lijdend voorwerp (de persoon of zaak waarop de handeling rechtstreeks gericht is). Daardoor moet je niet alleen tussen tudni en ismerni kiezen, maar ook tussen bijvoorbeeld tudok en tudom, of ismerek en ismerem.

Hoe het werkt

De kernvraag: informatie of vertrouwdheid?

Gebruik deze beslisregel:

Wat bedoel je?	Werkwoord	Voorbeeld
Een feit of antwoord weten	tudni	Tudom a címét. — Ik weet zijn/haar adres.
Weten dat, waar, wie, waarom enzovoort	tudni	Tudja, hogy késünk. — Hij/zij weet dat we te laat zijn.
Weten hoe je iets doet; iets kunnen	tudni + infinitief	Tudsz főzni? — Kun je koken?
Iemand persoonlijk kennen	ismerni	Ismerjük a szomszédot. — We kennen de buurman/buurvrouw.
Vertrouwd zijn met een plaats, werk, woord of onderwerp	ismerni	Ismered ezt a könyvet? — Ken je dit boek?

Een infinitief is de onverbogen vorm van een werkwoord, zoals Nederlands zwemmen en Hongaars úszni. Met tudni drukt die vorm een aangeleerde of praktische vaardigheid uit:

• tudok olvasni — ik kan lezen
• tudsz vezetni — jij kunt autorijden
• nem tud úszni — hij/zij kan niet zwemmen

Hier is geen apart Hongaars werkwoord nodig dat precies met Nederlands kunnen overeenkomt. Let wel op het betekenisverschil tussen vaardigheid en een mogelijkheid door omstandigheden. Nem tudok menni kan in de praktijk ook ‘Ik kan niet gaan’ betekenen: iets verhindert mij om te gaan.

Tudni in de tegenwoordige tijd

Zonder bepaald lijdend voorwerp gebruikt tudni de onbepaalde vervoeging. Bij een bepaald antwoord, gegeven of een inhoudsbijzin (een zinsdeel dat zelf de inhoud van het weten geeft) verschijnt de bepaalde vervoeging.

Persoon	Onbepaald	Bepaald
én — ik	tudok	tudom
te — jij	tudsz	tudod
ő — hij/zij	tud	tudja
mi — wij	tudunk	tudjuk
ti — jullie	tudtok	tudjátok
ők — zij	tudnak	tudják

Vergelijk:

• Tudok valamit. — Ik weet iets.
• Tudom a választ. — Ik weet het antwoord.
• Tudok úszni. — Ik kan zwemmen.
• Tudom, hogy hol van. — Ik weet waar het is.

In de laatste zin is hogy hol van de inhoud van wat ik weet. Zo’n inhoudsbijzin leidt bij tudni normaal tot de bepaalde vorm: tudom, tudod, tudja enzovoort. Het voegwoord hogy (‘dat’) kan voor een vraagwoord als hol soms worden weggelaten: Tudod, hol lakik? Beide woorden hoeven dus niet altijd samen te staan.

Ismerni in de tegenwoordige tijd

Ismerni is regelmatiger van vorm. Ook hier bepaalt het voorwerp welke reeks je gebruikt.

Persoon	Onbepaald	Bepaald
én — ik	ismerek	ismerem
te — jij	ismersz	ismered
ő — hij/zij	ismer	ismeri
mi — wij	ismerünk	ismerjük
ti — jullie	ismertek	ismeritek
ők — zij	ismernek	ismerik

Een eigennaam zoals Péter is bepaald en krijgt als lijdend voorwerp de uitgang -t: Pétert. Daarom heet ‘Ik ken Péter’ Ismerem Pétert, niet Ismerek Pétert. Hetzelfde geldt voor a várost (‘de stad’), ezt a dalt (‘dit lied’) en őt (‘hem/haar’):

• Ismeri a várost? — Kent u de stad?
• Ismered ezt a dalt? — Ken jij dit lied?
• Nem ismerem őt. — Ik ken hem/haar niet.

Bij een onbepaald voorwerp krijg je de onbepaalde vorm: Ismerek egy jó éttermet (‘Ik ken een goed restaurant’). Nederlands laat het werkwoord ken in beide gevallen gelijk; het Hongaars laat met ismerek tegenover ismerem ook de bepaaldheid van het voorwerp horen.

Het Nederlandse werkwoord is niet altijd een veilige gids

De combinatie ‘een woord kennen’ kan twee kanten op. Ismered ezt a szót? vraagt of dit woord je bekend voorkomt of tot je woordenschat behoort. Tudod, mit jelent ez a szó? vraagt naar concrete informatie: weet je wat het betekent? Hetzelfde onderscheid werkt bij een stad:

• Ismered Budapestet? — Ken je Boedapest; ben je er vertrouwd mee?
• Tudod, hol van Budapest? — Weet je waar Boedapest ligt?

Vraag dus niet alleen welk Nederlands werkwoord je zou gebruiken. Vraag wat voor kennis in de situatie centraal staat.

Voorbeelden in context

Hongaars	Nederlands	Opmerking
Tudom, hogy hol van.	Ik weet waar het is.	Feit in een inhoudsbijzin
Tudok úszni.	Ik kan zwemmen.	Vaardigheid met een infinitief
Tudod a telefonszámát?	Weet jij zijn/haar telefoonnummer?	Bekende, bepaalde informatie
Nem tudjuk, mikor indul a vonat.	We weten niet wanneer de trein vertrekt.	Indirecte vraag als inhoud
Anna három nyelven tud beszélni.	Anna kan drie talen spreken.	Aangeleerde vaardigheid
Tudsz valamit erről?	Weet je hier iets van?	Valamit is onbepaald: tudsz
Ismerem Pétert.	Ik ken Péter.	Persoonlijke bekendheid; eigennaam is bepaald
Ismeri a várost?	Kent u de stad?	Vertrouwdheid met een plaats; de vraag kan beleefd zijn
Ismerek egy jó fogorvost.	Ik ken een goede tandarts.	Onbepaald voorwerp: ismerek
Jól ismerjük ezt a környéket.	We kennen deze buurt goed.	Ervaring met een plaats
Ismered ezt a dalt?	Ken je dit lied?	Het lied is je wel of niet bekend
Nem ismernek engem.	Ze kennen mij niet.	Bij engem (‘mij’) staat de onbepaalde vervoeging
Tudod, ki ő, de nem ismered személyesen.	Je weet wie hij/zij is, maar je kent hem/haar niet persoonlijk.	Feit tegenover persoonlijke kennismaking
Ismerem a szabályt, de nem tudom pontosan elmagyarázni.	Ik ken de regel, maar ik kan hem niet precies uitleggen.	Vertrouwdheid tegenover praktische vaardigheid

Veelgemaakte fouten

Ismerni gebruiken voor een antwoord

• Onjuist: Ismerem a választ.
• Juist: Tudom a választ.
• Waarom: Een antwoord is hier informatie die je weet. Het Nederlandse ‘het antwoord kennen’ verleidt je tot ismerni, maar het Hongaars kiest tudni.

Tudni gebruiken voor persoonlijke bekendheid

• Onjuist: Tudom Pétert.
• Juist: Ismerem Pétert.
• Waarom: Als je bedoelt dat je Péter persoonlijk kent, gaat het om vertrouwdheid met een persoon. Wil je zeggen dat je weet wie hij is, zeg dan bijvoorbeeld Tudom, ki Péter.

De bepaalde vervoeging vergeten

• Onjuist: Ismerek ezt a várost.
• Juist: Ismerem ezt a várost.
• Waarom: Ezt a várost (‘deze stad’) is een bepaald lijdend voorwerp. Daarom is de bepaalde vorm ismerem nodig.

Tudom gebruiken bij een losse vaardigheid

• Onjuist: Tudom úszni.
• Juist: Tudok úszni.
• Waarom: Bij een eenvoudige vaardigheid met alleen een infinitief gebruik je de onbepaalde vorm: tudok, tudsz, tud. De vorm tudom hoort onder meer bij bepaalde informatie of een inhoudsbijzin.

Tudol zeggen in plaats van tudsz

• Onjuist: Tudol magyarul?
• Juist: Tudsz magyarul?
• Waarom: De standaardvorm voor ‘jij weet/kunt’ is onregelmatig tudsz. Leer deze vorm als geheel; hij volgt niet simpelweg het patroon van een zelfbedachte uitgang -ol.

Ismerem en tudom verwisselen in een ontkenning

• Onjuist in de bedoelde situatie: Nem tudom őt voor ‘Ik ken hem/haar niet.’
• Juist: Nem ismerem őt.
• Waarom: Nem tudom is een zeer gewone volledige reactie met de betekenis ‘Ik weet het niet’. Voor een onbekende persoon of zaak gebruik je nem ismerem.

Gebruiksnotities

Nem tudom en nem ismerem

Nem tudom is een vaste, alledaagse reactie op een vraag: ‘Ik weet het niet.’ Het niet uitgesproken voorwerp is de gevraagde informatie en de vorm blijft bepaald. Nem ismerem betekent ‘Ik ken hem/haar/het niet’ en vraagt om een persoon of zaak die uit de context duidelijk is.

Als je beleefd wilt zeggen dat je iets niet weet, kun je Sajnos, nem tudom gebruiken: ‘Helaas, ik weet het niet.’ Het onderwerpvoornaamwoord én (‘ik’) is niet nodig, omdat tudom al laat zien wie de spreker is.

Talen kennen en talen spreken

Voor taalvaardigheid is tudni gebruikelijk, vaak met beszélni (‘spreken’) of een taalnaam met de uitgang -ul/-ül:

• Tudok magyarul. — Ik kan Hongaars / Ik spreek Hongaars.
• Tudsz angolul beszélni? — Kun je Engels spreken?

Ismerem a magyar nyelvet betekent eerder dat je bekend bent met de Hongaarse taal als systeem of onderwerp. Het is niet de gewone, neutrale manier om je spreekvaardigheid te melden.

Jól en személyesen maken de betekenis scherper

Bij ismerni geeft jól (‘goed’) de mate van vertrouwdheid aan: Jól ismerem Budapestet (‘Ik ken Boedapest goed’). Bij personen kan személyesen (‘persoonlijk’) het verschil met alleen weten wie iemand is expliciet maken: Nem ismerem személyesen (‘Ik ken hem/haar niet persoonlijk’).

Verder dan de basis

Weten en leren kennen: werkwoordvoorvoegsels

Het voorvoegsel meg- maakt bij beide werkwoorden vaak van een toestand een verandering: je komt aan de kennis.

Werkwoord	Kernbetekenis	Voorbeeld
tudni	weten	Tudom az eredményt. — Ik weet de uitslag.
megtudni	te weten komen, vernemen	Tegnap megtudtam az eredményt. — Gisteren kwam ik de uitslag te weten.
ismerni	kennen, vertrouwd zijn met	Ismerem Évát. — Ik ken Éva.
megismerni	leren kennen, kennismaken met	Tavaly megismertem Évát. — Vorig jaar leerde ik Éva kennen.

Megismerni is niet automatisch hetzelfde als találkozni (‘elkaar ontmoeten’). Je kunt iemand ontmoeten zonder die persoon werkelijk te leren kennen.

Herkennen is weer een ander werkwoord

Voor ‘herkennen’ gebruikt het Hongaars meestal felismerni, niet alleen ismerni:

• Ismerem ezt a színészt. — Ik ken deze acteur.
• Felismertem az utcán. — Ik herkende hem/haar op straat.

De eerste zin beschrijft bestaande bekendheid; de tweede het moment waarop je vaststelt wie iemand is.

Een bepaald voorwerp binnen een infinitiefconstructie

De beginnersregel tudok + infinitief werkt uitstekend voor Tudok úszni. Gevorderde zinnen kunnen ingewikkelder zijn wanneer bij de infinitief een bepaald voorwerp hoort. Dan kan dat voorwerp de keuze van de vervoeging van tudni beïnvloeden:

• Tudok autót vezetni. — Ik kan autorijden / een auto besturen.
• Tudom vezetni ezt az autót. — Ik kan deze auto besturen.

In de tweede zin is ezt az autót bepaald. Daarom verschijnt tudom, hoewel de betekenis nog steeds ‘kunnen’ is. Dit laat zien waarom tudom + infinitief niet op zichzelf fout is; het was alleen fout in het eenvoudige Tudom úszni, waar geen bepaald voorwerp aanwezig is.

Mij en jou volgen een bijzonder patroon

Hongaarse eerste- en tweede-persoonsvoorwerpen gedragen zich niet precies als derde-persoonsvoorwerpen. Daarom staat in Nem ismernek engem (‘Ze kennen mij niet’) de onbepaalde vorm ismernek. Voor ‘ik ken jou’ bestaat een speciale uitgang: Ismerlek. Je hoeft dit bijzondere patroon niet te gebruiken om de hoofdkeuze tussen tudni en ismerni te begrijpen, maar het verklaart vormen die niet netjes in de twee basistabellen passen.

Oefentips

1. Sorteer op betekenis, niet op Nederlandse vertaling. Maak drie stapels voorbeeldzinnen: feit/informatie, vaardigheid en vertrouwdheid. Kies pas daarna tudni of ismerni.
2. Oefen minimale paren. Zeg bijvoorbeeld Ismered ezt a szót? en daarna Tudod, mit jelent ez a szó? Zo koppel je elk werkwoord aan een ander soort vraag.
3. Controleer vervolgens het voorwerp. Onderstreep in elke zin het lijdend voorwerp en bepaal of het onbepaald of bepaald is. Oefen paren als Ismerek egy orvost tegenover Ismerem az orvost.

Verwante onderwerpen

• Vereiste voorkennis: Bepaalde vervoeging in de tegenwoordige tijd — verklaart waarom je onder meer tudom naast tudok en ismerem naast ismerek gebruikt.