Tekstverbinders in het Hongaars

In het kort

Met ezzel szemben zet je twee zaken tegenover elkaar, ennek ellenére en mindazonáltal drukken een onverwacht contrast uit, en ráadásul voegt een versterkend argument toe. Ze verbinden niet alleen zinnen, maar laten ook zien hoe de tweede gedachte zich logisch tot de eerste verhoudt. Na zo'n tekstverbinder staat in het Hongaars doorgaans geen komma.

Overzicht

Tekstverbinders maken de opbouw van een redenering zichtbaar. Ze vertellen de lezer bijvoorbeeld: ‘nu volgt een tegenstelling’, ‘dit gebeurde toch’ of ‘er komt nog een extra argument’. Op B2-niveau zijn eenvoudige voegwoorden als és ‘en’ en de ‘maar’ niet meer altijd precies genoeg. Met ezzel szemben, ennek ellenére, mindazonáltal en ráadásul kun je langere mondelinge bijdragen, e-mails, verslagen en betogen veel samenhangender maken.

Een voegwoord verbindt grammaticaal woorden of zinsdelen; een tekstverbinder geeft vooral het logische verband tussen grotere gedachten aan. De grens is niet altijd scherp, maar de vier vormen in dit artikel kunnen als zelfstandige zinsbepaling optreden. Ze staan vaak vooraan, maar hoeven niet pal tussen twee zinnen te staan.

Voor Nederlandstaligen is vooral het verschil tussen contrast en toegeving belangrijk. Daarentegen zet twee feiten naast elkaar: het ene geldt voor A, het tegenovergestelde voor B. Toch of desondanks zegt dat een verwachte uitkomst uitblijft. Het Hongaars maakt hetzelfde betekenisverschil, maar gebruikt daarbij geen Nederlandse regel van persoonsvorm op de tweede plaats. De keuze van een tekstverbinder verandert dus niet automatisch de Hongaarse woordvolgorde.

Hoe het werkt

De vier kernvormen naast elkaar

Hongaarse vorm	Gewone Nederlandse weergave	Logisch verband	Typisch gebruik
ezzel szemben	daarentegen, in tegenstelling hiermee	directe tegenstelling	twee personen, zaken, cijfers of situaties vergelijken
ennek ellenére	desondanks, ondanks dit	toegeving	een feit noemt een verwachting, maar de uitkomst wijkt daarvan af
mindazonáltal	niettemin, desalniettemin	toegeving	vooral verzorgde of formele geschreven taal
ráadásul	bovendien, daar komt nog bij dat	versterkende toevoeging	een extra feit maakt een argument sterker of opvallender

Ezzel szemben: een echte tegenstelling

Ezzel szemben wijst terug naar wat zojuist is gezegd en introduceert vervolgens een contrasterend gegeven. In Anna szeret korán kelni. Ezzel szemben Bálint délig alszik houdt Anna van vroeg opstaan, terwijl Bálint juist tot de middag slaapt. De twee personen of situaties zijn duidelijk met elkaar te vergelijken.

De uitdrukking bestaat uit ezzel, de vorm van ez ‘dit’ met de uitgang -vel ‘met’, en szemben ‘tegenover, in tegenstelling tot’. Door aanpassing van medeklinkers wordt ez + -vel niet ezvel, maar ezzel. Leer de hele combinatie desondanks als één vaste tekstverbinder.

Het Nederlandse aan de andere kant is niet altijd een goede vertaling. Dat kan ook gewoon een tweede overweging inleiden zonder dat die het eerste punt tegenspreekt. Daarvoor gebruikt het Hongaars vaak másrészt, vooral in het paar egyrészt … másrészt ‘enerzijds … anderzijds’. Ezzel szemben suggereert een duidelijker tegenstelling.

Ennek ellenére: de verwachting komt niet uit

Met ennek ellenére verwijs je naar een omstandigheid die normaal gesproken een bepaalde uitkomst zou doen verwachten. Daarna vertel je dat er iets anders gebeurde:

Egész nap esett. Ennek ellenére elmentünk kirándulni.

Het regende de hele dag. Desondanks gingen we wandelen.

Regen maakt een wandeling minder waarschijnlijk, maar de wandeling ging toch door. Dat is toegeving: je erkent een feit zonder dat dit feit de uiteindelijke conclusie bepaalt.

Ennek is hier een verbogen vorm van ez ‘dit’; ellenére betekent ‘ondanks, in weerwil van’. Met een genoemd zelfstandig naamwoord (een woord voor een persoon, zaak of begrip) staat ellenére erachter: a rossz idő ellenére ‘ondanks het slechte weer’. Voor een volledige bijzin is annak ellenére, hogy … gebruikelijk:

Annak ellenére, hogy fáradt volt, tovább dolgozott.

Ondanks dat hij moe was, werkte hij verder.

In die constructie hoort de komma vóór hogy, omdat daar de bijzin begint. Zet niet op Nederlandse wijze zomaar een komma direct na de losse verbinder: Ennek ellenére tovább dolgozott.

Mindazonáltal: dezelfde wending, formeler van toon

Mindazonáltal betekent ‘niettemin’ of ‘desalniettemin’. Ook hier geldt eerst een bezwaar, beperking of verwachting, waarna een tegengestelde conclusie volgt. De vorm is één woord en wordt meestal als vaste eenheid geleerd.

Het betekenisverschil met ennek ellenére is klein, maar het perspectief verschilt. Ennek ellenére wijst vrij concreet terug naar ‘dit’ en klinkt ook in gewone gesprekken natuurlijk. Mindazonáltal ordent eerder de hele redenering en klinkt verzorgder, afstandelijker en schrijftaliger. In een beleidsstuk of analyse past het uitstekend; in een ontspannen gesprek kan ennek ellenére, mégis ‘toch’ of azért ‘toch, wel’ spontaner klinken.

Ráadásul: nog een versterkend punt

Ráadásul spreekt het vorige punt niet tegen. Het voegt juist informatie in dezelfde richting toe. Vaak maakt die informatie een oordeel sterker:

A lakás kicsi, ráadásul nagyon drága.

De woning is klein en bovendien erg duur.

Beide eigenschappen ondersteunen hier een negatief oordeel. De toevoeging kan echter ook positief zijn: A szálloda közel van, ráadásul olcsó ‘Het hotel is dichtbij en bovendien goedkoop.’ Het woord bevat vaak de nuance ‘en alsof dat nog niet genoeg is’ of ‘daar komt nog bij’. Daardoor is het sterker dan het neutrale is ‘ook’.

Plaats in de zin en woordvolgorde

Alle vier de vormen kunnen aan het begin van een nieuwe zin staan. Ze kunnen ook een tweede deelzin inleiden of later in de zin voorkomen:

• Ezzel szemben a testvére otthon maradt. — Daarentegen bleef zijn broer/zus thuis.
• A testvére ezzel szemben otthon maradt. — Zijn broer/zus bleef daarentegen thuis.
• A jegy drága, ráadásul sokat kell várni. — Het kaartje is duur en bovendien moet je lang wachten.

Het Hongaars heeft geen algemene Nederlandse regel waarbij na een zinsopening meteen de persoonsvorm komt. Vergelijk Nederlands Daarentegen bleef Péter thuis met Hongaars Ezzel szemben Péter otthon maradt. De volgorde Ezzel szemben maradt Péter otthon is niet de neutrale omzetting van de Nederlandse inversie; zo'n volgorde kan een bijzondere nadruk oproepen.

Ook de komma werkt anders dan veel Nederlandstaligen verwachten. Na een vooropgeplaatste tekstverbinder staat normaal geen komma:

• Ennek ellenére megpróbálom.
• Mindazonáltal fontos megjegyezni, hogy …
• Ráadásul nincs elég időnk.

Staan er twee volledige deelzinnen in één zin, dan markeert een komma de grens ertussen: Fáradt voltam, ennek ellenére befejeztem a munkát. De komma staat dus vóór de verbinder, niet erna.

Voorbeelden in context

Hongaars	Nederlands	Toelichting
A városban emelkedtek az árak. Ezzel szemben vidéken alig változtak.	In de stad stegen de prijzen. Op het platteland veranderden ze daarentegen nauwelijks.	Twee gebieden worden rechtstreeks vergeleken.
Júlia könnyen beszél idegenekkel, ezzel szemben a bátyja nagyon félénk.	Júlia praat gemakkelijk met onbekenden; haar broer is daarentegen erg verlegen.	Contrast tussen twee personen.
Az első megoldás gyors. Ezzel szemben a második pontosabb.	De eerste oplossing is snel. De tweede is daarentegen nauwkeuriger.	Contrast tussen twee eigenschappen.
Hideg volt. Ennek ellenére nyitva hagyta az ablakot.	Het was koud. Desondanks liet hij/zij het raam open.	De handeling gaat tegen de verwachting in.
Kevés időnk maradt, ennek ellenére mindent befejeztünk.	We hadden weinig tijd over; toch hebben we alles afgemaakt.	Een belemmering verhindert het resultaat niet.
A rossz idő ellenére sokan eljöttek.	Ondanks het slechte weer kwamen veel mensen.	Ellenére volgt op een zelfstandig naamwoord.
Annak ellenére, hogy nem értettünk egyet, nyugodtan beszélgettünk.	Hoewel we het niet eens waren, praatten we rustig met elkaar.	Volledige toegevende bijzin met hogy.
A módszer nem tökéletes. Mindazonáltal hasznos eredményeket ad.	De methode is niet volmaakt. Niettemin levert ze nuttige resultaten op.	Verzorgde, vrij formele toegeving.
A költségek magasak; mindazonáltal a beruházás indokolt lehet.	De kosten zijn hoog; niettemin kan de investering gerechtvaardigd zijn.	Past goed in een zakelijke afweging.
A feladat nehéz volt, mindazonáltal senki sem adta fel.	De opdracht was moeilijk; toch gaf niemand het op.	Formeler alternatief voor een alledaags ‘toch’.
A szoba világos, ráadásul csendes is.	De kamer is licht en bovendien ook rustig.	Twee positieve argumenten versterken elkaar.
Késett, ráadásul nem is szólt előre.	Hij/zij was te laat en had het bovendien niet vooraf gemeld.	De toevoeging maakt de kritiek sterker.
Nemcsak gyorsan dolgozik, hanem ráadásul nagyon pontosan is.	Hij/zij werkt niet alleen snel, maar bovendien ook zeer nauwkeurig.	Ráadásul versterkt de toevoeging in een uitgebreid patroon.
Olcsóbb lett a szolgáltatás, ráadásul a minősége is javult.	De dienst werd goedkoper en bovendien verbeterde ook de kwaliteit.	Een tweede ontwikkeling ondersteunt dezelfde conclusie.

Veelgemaakte fouten

Contrast en toegeving verwisselen

• Onjuist: Egész nap esett. Ezzel szemben elmentünk kirándulni.
• Beter: Egész nap esett. Ennek ellenére elmentünk kirándulni.
• Waarom: Wandelen ondanks regen is een onverwachte uitkomst, geen vergelijking tussen twee gelijksoortige personen of situaties. Gebruik daarom ennek ellenére.

Ráadásul gebruiken voor een tegengesteld feit

• Onjuist: A lakás kicsi. Ráadásul a másik lakás nagy.
• Beter: A lakás kicsi. Ezzel szemben a másik lakás nagy.
• Waarom: Ráadásul voegt een argument in dezelfde richting toe. Klein tegenover groot is een directe tegenstelling.

Een Nederlandse komma na de openingswoorden zetten

• Onjuist: Mindazonáltal, fontos ezt megvizsgálni.
• Juist: Mindazonáltal fontos ezt megvizsgálni.
• Waarom: Een Hongaarse tekstverbinder vooraan wordt normaal niet door een komma van de rest van de hoofdzin gescheiden.

Nederlandse inversie kopiëren

• Onjuist als neutrale zin: Ezzel szemben maradt Péter otthon.
• Juist: Ezzel szemben Péter otthon maradt.
• Waarom: In Daarentegen bleef Péter thuis dwingt het Nederlands de persoonsvorm naar voren. Die regel bestaat niet op dezelfde manier in het Hongaars. De Hongaarse woordvolgorde hangt af van onderwerp, topic en nadruk.

Ennek ellenére en annak ellenére, hogy door elkaar halen

• Onjuist: Ennek ellenére hogy fáradt volt, tovább dolgozott.
• Juist: Annak ellenére, hogy fáradt volt, tovább dolgozott.
• Waarom: Voor het vaste patroon met een volledige hogy-bijzin gebruikt men annak ellenére, hogy. Ennek ellenére verwijst zelfstandig terug naar iets dat al genoemd of duidelijk aanwezig is.

Mindazonáltal te informeel inzetten

• Minder natuurlijk in een los gesprek: Nem ízlik a leves. Mindazonáltal megeszem.
• Natuurlijker: Nem ízlik a leves. Ennek ellenére megeszem.
• Waarom: De eerste zin is grammaticaal, maar mindazonáltal klinkt in zo'n alledaagse situatie zwaar. Register is geen kwestie van juist of fout, maar wel van passend taalgebruik.

Gebruiksnotities

Ezzel szemben en ennek ellenére zijn zowel in gesproken als geschreven taal bruikbaar. In een presentatie helpen ze de luisteraar om een vergelijking of onverwachte conclusie te volgen. In een tekst mogen ze een nieuwe zin beginnen, maar herhaal ze niet in elke alinea: een duidelijk onderwerp en een eenvoudige vorm als de ‘maar’ of mégis ‘toch’ zijn soms natuurlijker.

Mindazonáltal hoort vooral bij verzorgd schriftelijk taalgebruik, nieuwscommentaar, formele besprekingen en beredeneerde betogen. Het is niet verouderd, maar wel gemarkeerd als formeler dan ennek ellenére. Ráadásul is juist zeer gewoon in gesprekken én in niet al te formele teksten. Door de versterkende nuance kan het betrokken of beoordelend klinken. Voor een volkomen neutrale opsomming zijn továbbá ‘verder’ of een eenvoudige opsomming soms geschikter.

Let ook op intonatie. Aan het begin van een gesproken zin vormen deze uitdrukkingen vaak een eigen betekenisblok, met een lichte pauze erna. Die hoorbare pauze hoeft niet als komma te worden geschreven. Dit verschil tussen spreekritme en spelling veroorzaakt bij Nederlandstaligen gemakkelijk overbodige komma's.

Verder dan de basis

Verwijzen naar precies de juiste informatie

De aanwijzende vormen maken het verband nauwkeurig. Ezzel szemben en ennek ellenére verwijzen doorgaans naar de direct voorafgaande gedachte. Als er meerdere mogelijke aanknopingspunten zijn, is alleen zo'n verwijswoord soms onduidelijk. Herhaal dan het relevante begrip:

• A korábbi eredményekkel szemben az új adatok csökkenést mutatnak. — In tegenstelling tot de eerdere resultaten laten de nieuwe gegevens een daling zien.
• A figyelmeztetés ellenére folytatta a munkát. — Ondanks de waarschuwing zette hij/zij het werk voort.

Zo hoeft de lezer niet te raden waarop ‘hiermee’ of ‘ondanks dit’ slaat.

Ezzel szemben tegenover egyrészt … másrészt

Gebruik ezzel szemben wanneer punt B duidelijk contrasteert met punt A. Gebruik egyrészt … másrészt wanneer je twee kanten van één afweging ordent, ook als die niet elkaars tegendeel zijn:

Egyrészt olcsó a lakás, másrészt közel van az állomáshoz.

Enerzijds is de woning goedkoop, anderzijds ligt ze dicht bij het station.

Beide eigenschappen zijn positief; ezzel szemben zou hier zonder verdere context misleidend zijn.

Ennek ellenére tegenover mégis

Mégis betekent vaak ‘toch’ en kan dezelfde toegevende wending uitdrukken: Fáradt volt, mégis tovább dolgozott. Het is korter en zeer gewoon. Ennek ellenére maakt de logische verwijzing explicieter en kan daardoor in een langere uiteenzetting helderder zijn. In formele teksten biedt mindazonáltal nog meer afstand. Deze woorden zijn dus vaak verwant, maar niet in elke context stilistisch uitwisselbaar.

Wisselwerking met nadruk en werkwoordvoorvoegsels

Een tekstverbinder bepaalt niet zelf welk zinsdeel vlak voor het werkwoord nadruk krijgt. Dat volgt uit de mededeling. Vergelijk:

• Ennek ellenére Péter elment. — Desondanks vertrok Péter. Neutrale mededeling; el- blijft bij ment.
• Ennek ellenére PÉTER ment el. — Desondanks was het Péter die vertrok. Péter krijgt contrastnadruk; het werkwoordvoorvoegsel el- staat na het werkwoord.

De scheiding van elment naar ment el komt hier door de nadruk op Péter, niet door ennek ellenére. Dit is een belangrijk verschil met de Nederlandse neiging om elke verandering na een openingswoord als ‘inversie’ te beschouwen.

Oefentips

1. Sorteer op betekenis. Maak vier kolommen: vergelijking, onverwachte uitkomst, formele toegeving en versterkende toevoeging. Plaats nieuwe voorbeeldzinnen eerst op betekenis en kies pas daarna de Hongaarse vorm.
2. Bouw zinsparen. Schrijf voor ezzel szemben twee vergelijkbare personen of situaties op. Schrijf voor ennek ellenére eerst een verwachting en daarna een uitkomst die daartegen ingaat. Zo leer je het logische verschil, niet alleen de vertaling.
3. Controleer woordvolgorde en komma's apart. Onderstreep in je eigen tekst elke verbinder. Vraag vervolgens: heb ik onnodig Nederlandse inversie toegepast, en staat er ten onrechte een komma direct na de verbinder?

Verwante begrippen

• Vereiste voorkennis: Basisvoegwoorden — herhaal és, de, vagy, mert, tehát en is voordat je fijnere tekstverbanden gaat uitdrukken.