Bezittelijke voornaamwoorden in het Deens

In het kort

In het Deens past het bezittelijk voornaamwoord vaak bij wat bezeten wordt, niet bij de persoon die iets bezit: min bog (mijn boek), mit hus (mijn huis), mine børn (mijn kinderen). Vooral min/mit/mine, din/dit/dine en sin/sit/sine veranderen; vormen als hans, hendes, vores, jeres en deres blijven gelijk.

Overzicht

Een bezittelijk voornaamwoord is een woord als mijn, jouw, zijn of onze: het geeft aan bij wie of wat iets hoort. In het Deens heet zo’n woord een ejestedord. Je hebt het al op A1-niveau nodig om over alledaagse zaken te praten: min familie (mijn familie), dit navn (jouw naam) en vores lejlighed (ons appartement).

Voor Nederlandstaligen is een deel van het systeem herkenbaar. Ook het Nederlands maakt onderscheid tussen ons huis en onze auto’s. Het Deens gaat alleen een stap verder: ook “mijn” en “jouw” krijgen een andere vorm naargelang het zelfstandig naamwoord (een woord voor een persoon, zaak of begrip) een en-woord, een et-woord of een meervoud is.

De belangrijkste denkstap is daarom niet: “Is de eigenaar een man of een vrouw?”, maar: “Welk woord komt na het bezittelijk voornaamwoord?” Bij mit hus bepaalt hus de vorm mit. Bij mine bøger bepaalt het meervoud bøger de vorm mine.

Hoe het werkt

De hoofdvormen

Bezitter	en-woord, enkelvoud	et-woord, enkelvoud	meervoud	Betekenis
jeg	min	mit	mine	mijn
du	din	dit	dine	jouw
han	hans	hans	hans	zijn
hun	hendes	hendes	hendes	haar
den	dens	dens	dens	zijn/haar/ervan
det	dets	dets	dets	zijn/haar/ervan
vi	vores	vores	vores	ons/onze
I	jeres	jeres	jeres	jullie
de	deres	deres	deres	hun

Min, din en hun vormen rijmen als het ware met elkaar. Leer ze als drie korte reeksen:

• min bog, mit hus, mine bøger
• din stol, dit værelse, dine venner
• sin cykel, sit arbejde, sine sko

Bij de andere vormen hoeft niets te worden aangepast: hans bog, hans hus, hans bøger; vores bil, vores barn, vores venner.

De vorm volgt het bezit

Deens heeft twee grammaticale geslachten (woordgroepen): het gemeenschappelijk geslacht met en en het onzijdig geslacht met et. Het grammaticale geslacht is een eigenschap van het zelfstandig naamwoord en zegt meestal niets over natuurlijk mannelijk of vrouwelijk geslacht.

Type bezit	Onbepaald lidwoord	Met “mijn”	Met “jouw”
en-woord	en bog	min bog	din bog
et-woord	et hus	mit hus	dit hus
meervoud	bøger	mine bøger	dine bøger

Dat verklaart waarom een man zowel min bil als mit pas zegt, en een vrouw precies dezelfde vormen gebruikt. Niet de bezitter, maar bil of pas bepaalt de keuze.

Geen lidwoord erbij

Een bezittelijk voornaamwoord maakt de woordgroep al bepaald: de luisteraar weet om welk bezit het gaat. Daarom staat er normaal geen en, et, den of det naast en krijgt het zelfstandig naamwoord niet de bepaalde uitgang.

• min bog — mijn boek
• niet: min en bog
• niet: min bogen

Dit verschilt nauwelijks van het Nederlands: ook daar zeg je “mijn boek”, niet “mijn het boek”. Let wel op het Deense woord zelf: bogen betekent “het boek”, maar na min gebruik je de basisvorm bog.

Zijn, haar of het zijne: hans, hendes, dens en dets

Gebruik hans voor een mannelijke persoon en hendes voor een vrouwelijke persoon wanneer de bezitter niet het onderwerp van dezelfde zin is:

• Jeg kender hans søster. — Ik ken zijn zus.
• Vi besøger hendes forældre. — Wij bezoeken haar ouders.

Dens en dets verwijzen vooral naar een zaak, dier of ander eerder genoemd woord. De keuze volgt dan het woord waarnaar je terugverwijst: dens bij een en-woord en dets bij een et-woord.

• Bilen har mistet dens værdi. — De auto heeft zijn waarde verloren.
• Firmaet ændrede dets navn. — Het bedrijf veranderde zijn naam.

In eenvoudige gesprekken is het vaak natuurlijker om het zelfstandig naamwoord te herhalen dan koste wat kost dens of dets te gebruiken. Voor personen zijn hans en hendes de gewone keuzes.

De belangrijke reeks sin, sit, sine

De reeks sin/sit/sine betekent ook “zijn” of “haar”, maar verwijst terug naar een onderwerp in de derde persoon enkelvoud (hij, zij of bijvoorbeeld een naam) van dezelfde bijzin. De vorm past opnieuw bij het bezit:

• Peter vasker sin bil. — Peter wast zijn eigen auto.
• Anna sælger sit hus. — Anna verkoopt haar eigen huis.
• Mads finder sine sko. — Mads vindt zijn eigen schoenen.

Vergelijk dit met hans en hendes:

• Peter vasker hans bil. — Peter wast de auto van een andere man.
• Anna sælger hendes hus. — Anna verkoopt het huis van een andere vrouw.

Het Nederlands gebruikt in beide gevallen vaak gewoon “zijn” of “haar”. Daardoor is dit voor Nederlandstaligen een belangrijke valkuil. Vraag: is de bezitter een onderwerp in de derde persoon enkelvoud binnen dezelfde bijzin? Zo ja, dan is sin/sit/sine meestal nodig. Bij jeg, du, vi en I gebruik je respectievelijk de gewone vormen min, din, vores en jeres. Bij een onderwerp in het meervoud staat deres: Børnene finder deres sko kan dus “De kinderen vinden hun eigen schoenen” betekenen; de vorm maakt niet duidelijk of de schoenen van dezelfde kinderen of van anderen zijn.

Voorbeelden in context

Deens	Nederlands	Toelichting
Hvor er min telefon?	Waar is mijn telefoon?	telefon is een en-woord.
Mit navn er Noor.	Mijn naam is Noor.	navn is een et-woord.
Mine nøgler ligger på bordet.	Mijn sleutels liggen op tafel.	Meervoud vraagt mine.
Er det din cykel?	Is dat jouw fiets?	cykel is een en-woord.
Hvad er dit nummer?	Wat is jouw nummer?	nummer is een et-woord.
Vi møder dine venner i aften.	We ontmoeten jouw vrienden vanavond.	Meervoud vraagt dine.
Mads henter sin søn.	Mads haalt zijn eigen zoon op.	De zoon hoort bij het onderwerp Mads.
Mads henter hans søn.	Mads haalt de zoon van een andere man op.	hans verwijst niet naar Mads.
Sara har glemt sit pas.	Sara is haar eigen paspoort vergeten.	pas is een et-woord.
Sara har glemt hendes pas.	Sara is het paspoort van een andere vrouw vergeten.	Geen terugverwijzing naar het onderwerp.
Vi elsker vores børn.	Wij houden van onze kinderen.	vores verandert niet.
Er jeres hotel i centrum?	Is jullie hotel in het centrum?	Ook voor een et-woord blijft het jeres.
De sælger deres lejlighed.	Zij verkopen hun appartement.	Bij een onderwerp in het meervoud gebruik je deres, ook voor eigen bezit.
Bogen er min.	Het boek is van mij.	Het bezittelijk woord staat zelfstandig.
Er de røde tasker jeres?	Zijn de rode tassen van jullie?	jeres blijft onveranderd.

Veelgemaakte fouten

De vorm kiezen op basis van de eigenaar

• Fout: Jeg hedder Eva, og det er min hus.
• Goed: Jeg hedder Eva, og det er mit hus.
• Waarom: Dat Eva een vrouw is, speelt geen rol. Hus is een et-woord en vraagt daarom mit.

Een lidwoord of bepaalde uitgang toevoegen

• Fout: min en bog / min bogen
• Goed: min bog
• Waarom: Min maakt de woordgroep al bepaald. Gebruik daarna de basisvorm van het zelfstandig naamwoord.

Meervoud vergeten

• Fout: mine hus of mit huse
• Goed: mine huse
• Waarom: Bij meer dan één bezit gebruik je de meervoudsvorm mine, ongeacht het geslacht van het enkelvoud.

Hans of hendes gebruiken voor het eigen bezit van het onderwerp

• Fout: Lise besøger hendes mor als je bedoelt dat Lise haar eigen moeder bezoekt.
• Goed: Lise besøger sin mor.
• Waarom: De bezitter Lise is ook het onderwerp. Hendes zou normaal naar een andere vrouw verwijzen.

Sin laten verwijzen naar jeg of du

• Fout: Jeg finder sin jakke.
• Goed: Jeg finder min jakke.
• Waarom: Sin/sit/sine hoort bij een onderwerp in de derde persoon enkelvoud. Bij jeg en du gebruik je min en din; bij een onderwerp in het meervoud gebruik je vores, jeres of deres.

Vores aanpassen zoals Nederlands ons/onze

• Fout: vort hus wanneer je de gewone moderne standaardvorm wilt gebruiken, of vore venner naar analogie van een verbogen reeks.
• Goed: vores hus en vores venner
• Waarom: Voor beginners is vores de veilige, gewone vorm bij elk geslacht en elk aantal. Vor/vort/vore bestaat wel, maar heeft een formelere of meer plechtige kleur.

Gebruiksnotities

Bezittelijke woorden staan meestal vóór het zelfstandig naamwoord: min kaffe, dit arbejde, deres plan. Een bijvoeglijk naamwoord (een woord dat een eigenschap noemt) komt tussen beide: min nye cykel, mit gamle hus, vores gode venner. Het bijvoeglijk naamwoord krijgt in zo’n bepaalde woordgroep doorgaans de vorm op -e.

Een bezittelijk woord kan ook zonder zelfstandig naamwoord staan wanneer duidelijk is wat bedoeld wordt. Dan komt de vorm nog steeds overeen met het weggelaten bezit: Hvilken bog er din? (Welk boek is van jou?) en Hvilket hus er dit? (Welk huis is van jou?). Bij een meervoud krijg je bijvoorbeeld De blå er mine (De blauwe zijn van mij).

Voor beleefde aanspreking bestaat De (u) met het bezittelijke Deres (uw), traditioneel met hoofdletter: Er det Deres taske? In het hedendaagse Denemarken is du zeer gebruikelijk, ook in veel situaties waarin een Nederlandstalige misschien “u” verwacht. De/Deres klinkt daarom formeel en komt vooral voor in zeer beleefde, officiële of ouderwetse contexten. Verwar Deres niet met het gewone deres (hun).

Verder dan de basis

De volgende punten hoef je op A1 nog niet actief te beheersen, maar ze verklaren vormen die je later tegenkomt.

Sin volgt de grens van de bijzin

Sin/sit/sine verwijst naar het onderwerp in de derde persoon enkelvoud van de eigen bijzin, niet zomaar naar het dichtstbijzijnde woord in de hele zin. Een bijzin is een deelzin die onderdeel is van een grotere zin.

• Peter siger, at Anna tager sin cykel. — Peter zegt dat Anna haar eigen fiets neemt.

In de bijzin at Anna tager ... is Anna het onderwerp; sin verwijst dus naar Anna, niet naar Peter. Wil je zeggen dat Anna Peters fiets neemt, dan gebruik je hans.

Eigen nadrukkelijk maken

Met egen/eget/egne benadruk je “eigen”:

• Hun har sin egen bil. — Ze heeft haar eigen auto.
• Han har sit eget firma. — Hij heeft zijn eigen bedrijf.
• De har deres egne værelser. — Ze hebben hun eigen kamers.

Hier past egen zelf bij het bezit: egen bij een en-woord, eget bij een et-woord en egne in het meervoud.

Vor, vort en vore

Naast het onveranderlijke vores bestaan vor, vort en vore. Ze volgen hetzelfde patroon als min/mit/mine: vor by, vort land, vore børn. In gewoon hedendaags taalgebruik is vores meestal natuurlijker. De verbogen vormen zie je vaker in plechtige taal, vaste uitdrukkingen, toespraken, liederen en oudere teksten.

Een van de mijne

Na af kan een bezittelijke meervoudsvorm zelfstandig staan: en ven af mine (een vriend van mij), en idé af hendes (een idee van haar). Dit lijkt sterk op het Nederlandse “een vriend van mij”, maar de Deense constructie gebruikt letterlijk een vorm uit de bezittelijke reeks.

Oefentips

1. Leer elk nieuw zelfstandig naamwoord met en of et. Noteer niet alleen hus, maar et hus — mit hus. Maak daarnaast meteen een meervoud: huse — mine huse.
2. Oefen met contrastparen. Schrijf twee zinnen zoals Lars tager sin jakke en Lars tager hans jakke. Leg hardop uit wie volgens elke zin de jas bezit.
3. Maak een ronde door je huis. Benoem tien dingen met min/mit/mine, en stel daarna vragen met din/dit/dine. Zo koppel je de uitgangen aan concrete woorden in plaats van aan een losse tabel.

Verwante onderwerpen

• Vooraf: Geslacht van zelfstandige naamwoorden: en en et — je moet weten of een woord en of et krijgt om tussen min en mit te kiezen.