Vraagwoorden in het Mandarijn Chinees

In het kort

In het Mandarijn zet je een vraagwoord meestal op de plek waar in het antwoord de ontbrekende informatie zou staan. Je zegt dus letterlijk ongeveer “Jij gaat waar?”: 你去哪儿？ In tegenstelling tot het Nederlands komt het vraagwoord niet automatisch vooraan en volgt er ook geen omkering van onderwerp en werkwoord.

Overzicht

Met een vraagwoord vraag je naar ontbrekende informatie: een ding, persoon, plaats, tijd, manier, reden of hoeveelheid. De belangrijkste Chinese vraagwoorden zijn 什么 “wat”, 谁 “wie”, 哪里/哪儿 “waar”, 什么时候 “wanneer”, 怎么 “hoe”, 为什么 “waarom” en 几/多少 “hoeveel”. Deze woorden heten samen 疑问词 (yíwèncí), oftewel woorden waarmee je een informatievraag maakt.

Dit onderwerp hoort bij A1, want met een klein aantal vraagwoorden kun je meteen veel praktische vragen stellen. Denk aan een naam vragen, de weg zoeken, een prijs controleren of afspreken wanneer iemand tijd heeft. De vormen zelf zijn niet moeilijk; de woordvolgorde vraagt voor Nederlandstaligen de meeste aandacht.

In het Nederlands staat het vragende zinsdeel meestal vooraan: “Waar woon je?” of “Wat drink je?” Bovendien wisselen onderwerp en persoonsvorm vaak van plaats. Het Mandarijn doet geen van beide. In 你喝茶 “jij drinkt thee” vervang je alleen 茶 door 什么: 你喝什么？ “Wat drink je?” Die vervangingsgedachte is de sleutel tot het hele systeem.

Hoe het werkt

De basisregel: zet de vraagvorm op de antwoordplek

Begin met een mogelijke mededeling en bepaal welk deel onbekend is. Vervang precies dat deel door een vraagwoord. Het onderwerp (wie of wat iets doet), het werkwoord en het lijdend voorwerp (wie of wat de handeling ondergaat) houden verder hun gewone plaats.

Mededeling in het Chinees	Vraag in het Chinees	Uitleg
这是茶。	这是什么？	茶 “thee” wordt vervangen door 什么 “wat”.
他是王老师。	他是谁？	王老师 wordt vervangen door 谁 “wie”.
她在北京工作。	她在哪里工作？	北京 wordt vervangen door 哪里 “waar”.
我星期五去。	你什么时候去？	星期五 wordt vervangen door 什么时候 “wanneer”.
我坐地铁去。	你怎么去？	坐地铁 wordt vervangen door 怎么 “hoe”.

Het vraagwoord staat daardoor niet altijd laat in de zin. Vraag je naar het onderwerp, dan staat het juist vooraan, omdat een onderwerp daar normaal ook staat:

• 谁来了？ — Wie is er gekomen?
• 王老师来了。 — Docent Wang is gekomen.

Dat 谁 vooraan staat, is dus geen verplaatsing zoals in het Nederlands. Het bezet gewoon de plek van 王老师.

De belangrijkste vormen

Vraagvorm	Pinyin	Betekenis	Waarnaar vraag je?
什么	shénme	wat; wat voor	ding, naam, activiteit of soort
谁	shéi / shuí	wie	persoon
哪	nǎ	welke	keuze uit personen of zaken; meestal met een maatwoord
哪里 / 哪儿	nǎlǐ / nǎr	waar; waarheen	plaats of bestemming
什么时候	shénme shíhou	wanneer	tijdstip of periode
怎么	zěnme	hoe	manier, middel of toestand
为什么	wèishénme	waarom	reden
几	jǐ	hoeveel	een klein of afgebakend aantal
多少	duōshao	hoeveel	een open aantal, hoeveelheid of prijs

什么: wat en wat voor

什么 staat zelfstandig wanneer je naar een ding of handeling vraagt:

• 这是什么？ — Wat is dit?
• 你想吃什么？ — Wat wil je eten?
• 你叫什么名字？ — Hoe heet je? Letterlijk: “Je heet welke naam?”

Voor een zelfstandig naamwoord (een woord voor een persoon, zaak of begrip) betekent 什么 vaak “wat voor” of, afhankelijk van de context, “welk(e)”: 什么书 “wat voor boek” en 什么语言 “welke taal/wat voor taal”. Anders dan bij 哪 staat er normaal geen maatwoord tussen 什么 en het zelfstandig naamwoord.

谁: wie, aan wie en van wie

谁 kan elke plaats innemen waar een persoon als antwoord past:

• onderwerp: 谁认识她？ — Wie kent haar?
• lijdend voorwerp: 你认识谁？ — Wie ken jij?
• na een voorzetselachtig woord: 你跟谁去？ — Met wie ga je?
• bezit met 的: 这是谁的手机？ — Van wie is deze telefoon?

Het Chinees gebruikt dus één vorm waar het Nederlands “wie”, “met wie”, “aan wie” of “van wie” kan gebruiken. Het woord ervoor of erna maakt de relatie duidelijk.

哪, 哪里 en 哪儿: welke en waar

哪 betekent “welke” en wordt meestal gevolgd door een maatwoord (een telwoordachtig tussenwoord bij een zelfstandig naamwoord) en daarna het zelfstandig naamwoord:

哪 + maatwoord + zelfstandig naamwoord

Zo krijg je 哪本书 “welk boek”, 哪个人 “welke persoon” en 哪家饭店 “welk restaurant”. 哪些 betekent “welke” in het meervoud: 哪些菜 “welke gerechten”.

Voor “waar” gebruik je 哪里 of 哪儿. Beide kunnen naar een locatie én een bestemming vragen, want het werkwoord geeft het verschil aan:

• 你住哪里？ — Waar woon je?
• 你去哪儿？ — Waar ga je naartoe?

哪儿 is vooral gebruikelijk in Noord-Chinees taalgebruik; 哪里 is overal goed te begrijpen en komt veel voor in andere regio’s. Als beginner kun je één vorm actief gebruiken en de andere leren herkennen.

什么时候: wanneer

什么时候 neemt de normale plaats van een tijdsbepaling in. Een tijdsbepaling zegt wanneer iets gebeurt en staat in het Mandarijn gewoonlijk vóór het werkwoord, vaak direct na het onderwerp:

onderwerp + 什么时候 + werkwoord + rest

Vergelijk 你明天回家 “je gaat morgen naar huis” met 你什么时候回家？ “Wanneer ga je naar huis?” Voor een exacte kloktijd gebruik je eerder 几点 “hoe laat”: 电影几点开始？ “Hoe laat begint de film?”

怎么 en 为什么: hoe tegenover waarom

怎么 vraagt in de eerste plaats naar een manier of methode:

• 这个字怎么写？ — Hoe schrijf je dit karakter?
• 怎么走？ — Hoe kom ik daar? / Welke kant moet ik op?
• 你怎么去公司？ — Hoe ga je naar je werk?

为什么 vraagt rechtstreeks naar een reden:

• 你为什么学中文？ — Waarom leer je Chinees?
• 他为什么没来？ — Waarom is hij niet gekomen?

Het neutrale beginnerspatroon is onderwerp + 为什么 + gezegde: 你为什么不喝咖啡？ Het gezegde is wat er over het onderwerp wordt verteld, hier 不喝咖啡. In sommige situaties kan 为什么 ook vóór het onderwerp staan, maar je hoeft die variatie nog niet zelf te gebruiken.

几 en 多少: twee manieren om “hoeveel” te vragen

Gebruik 几 vooral wanneer je een klein of duidelijk afgebakend getal verwacht. Er volgt normaal een maatwoord:

几 + maatwoord + zelfstandig naamwoord

Voorbeelden zijn 几个人 “hoeveel mensen”, 几本书 “hoeveel boeken” en 几个问题 “hoeveel vragen”. In vaste tijd- en datumvragen zie je 几 ook in 几点 “hoe laat”, 几号 “de hoeveelste” en 星期几 “welke dag van de week”.

多少 is ruimer. Het past als de mogelijke hoeveelheid niet duidelijk klein is, en het is de gewone vorm voor prijzen:

• 你们公司有多少人？ — Hoeveel mensen werken er bij jullie bedrijf?
• 这件衣服多少钱？ — Hoeveel kost dit kledingstuk?

Na 多少 kan een zelfstandig naamwoord rechtstreeks volgen, zoals in 多少人. Een maatwoord is ook mogelijk wanneer dat in de context nuttig is: 多少本书 “hoeveel boeken”. Leer daarom niet de te strakke regel dat na 多少 nooit een maatwoord mag staan.

Geen 吗 bij een gewone vraagwoordvraag

Een vraagwoord maakt al duidelijk dat er informatie ontbreekt. Voeg daarom normaal geen 吗 toe. Vergelijk:

Chinees	Nederlands	Soort vraag
你喝茶吗？	Drink je thee?	ja-neevraag met 吗
你喝什么？	Wat drink je?	informatievraag met 什么
他是老师吗？	Is hij docent?	ja-neevraag met 吗
他是谁？	Wie is hij?	informatievraag met 谁

De zinsfinale vorm 呢 kan wel voorkomen, bijvoorbeeld 你找谁呢？ “Wie zoek je eigenlijk?” Daarmee geeft de spreker een gesprekstoon of extra nadruk; 呢 is niet nodig om de basisvraag grammaticaal te maken.

Voorbeelden in context

Chinees	Pinyin	Nederlands	Aandachtspunt
这是什么？	Zhè shì shénme?	Wat is dit?	什么 staat waar het antwoord na 是 zou staan.
你去哪儿？	Nǐ qù nǎr?	Waar ga je naartoe?	Bestemming na 去.
他是谁？	Tā shì shéi?	Wie is hij?	Persoon na 是.
怎么走？	Zěnme zǒu?	Hoe kom ik daar?	Korte, gebruikelijke vraag naar de route.
你喝什么？	Nǐ hē shénme?	Wat drink je?	Lijdend voorwerp na 喝.
谁给你打电话了？	Shéi gěi nǐ dǎ diànhuà le?	Wie heeft je gebeld?	谁 is het onderwerp en staat daarom vooraan.
你跟谁一起吃饭？	Nǐ gēn shéi yìqǐ chīfàn?	Met wie ga je eten?	谁 blijft na 跟 “met”.
洗手间在哪里？	Xǐshǒujiān zài nǎlǐ?	Waar is het toilet?	Plaats na 在.
你什么时候有时间？	Nǐ shénme shíhou yǒu shíjiān?	Wanneer heb je tijd?	Tijd vóór het werkwoord 有.
你为什么学中文？	Nǐ wèishénme xué Zhōngwén?	Waarom leer je Chinees?	Waarom-vraag naar een reden.
这个字怎么读？	Zhège zì zěnme dú?	Hoe spreek je dit karakter uit?	怎么 vraagt naar de manier.
你喜欢哪本书？	Nǐ xǐhuan nǎ běn shū?	Welk boek vind je leuk?	哪 + maatwoord 本 + zelfstandig naamwoord.
你有几个兄弟姐妹？	Nǐ yǒu jǐ ge xiōngdì jiěmèi?	Hoeveel broers en zussen heb je?	几 met maatwoord 个.
这件衣服多少钱？	Zhè jiàn yīfu duōshao qián?	Hoeveel kost dit kledingstuk?	多少钱 vraagt naar een prijs.
现在几点？	Xiànzài jǐ diǎn?	Hoe laat is het nu?	Vaste combinatie voor de kloktijd.

Veelgemaakte fouten

1. Het vraagwoord naar voren halen zoals in het Nederlands

• Onjuist: 什么你喝？
• Juist: 你喝什么？
• Waarom: 什么 vervangt het lijdend voorwerp en blijft daarom na 喝. De Nederlandse volgorde “Wat drink je?” mag je niet woord voor woord overnemen.

2. Toch 吗 toevoegen

• Onjuist: 你去哪儿吗？
• Juist: 你去哪儿？
• Waarom: 哪儿 maakt dit al tot een informatievraag. 吗 vraagt juist om een ja- of nee-antwoord en past niet bij de bedoelde basisvraag.

3. Het maatwoord na 哪 of 几 vergeten

• Onjuist: 你喜欢哪书？ / 你有几朋友？
• Juist: 你喜欢哪本书？ / 你有几个朋友？
• Waarom: Bij 哪 en 几 staat voor een telbaar zelfstandig naamwoord normaal een maatwoord, zoals 本 voor boeken of het algemene 个.

4. 怎么 gebruiken terwijl je naar een neutrale reden vraagt

• Minder passend: 你怎么学中文？ als je “Waarom leer je Chinees?” bedoelt
• Juist voor die betekenis: 你为什么学中文？
• Waarom: 怎么 vraagt hier van nature hoe iemand Chinees leert, bijvoorbeeld online of met een docent. 为什么 vraagt naar de reden.

5. Aannemen dat een vraagwoord altijd vooraan moet staan

• Misleidende gedachte: “谁 staat in 谁来了？ vooraan, dus Chinese vraagwoorden kunnen toch naar voren.”
• Juiste analyse: 谁 is hier het onderwerp. In het antwoord 王老师来了 staat 王老师 op precies dezelfde plek.
• Waarom: Kijk naar de functie van het onbekende deel, niet alleen naar de zichtbare positie van het vraagwoord.

6. 几 en 多少 als volledig inwisselbaar behandelen

• Onnatuurlijk voor een prijs: 这件衣服几钱？
• Juist: 这件衣服多少钱？
• Waarom: Voor een prijs is 多少钱 de vaste, normale keuze. 几 gebruik je vooral bij een verwacht klein of afgebakend aantal en in vaste vormen zoals 几点.

Gebruiksnotities

Uitspraak van 谁

Je kunt 谁 horen als shéi en als shuí. Shéi is zeer gangbaar in alledaagse spraak; shuí komt ook voor en sluit aan bij de woordenboekvorm. Beide verwijzen naar hetzelfde karakter en dezelfde betekenis. Het is belangrijker dat je beide herkent dan dat je één uitspraak als de enige juiste behandelt.

Vraagintonatie

Een Chinese informatievraag hoeft niet per se de sterk stijgende intonatie van een Nederlandse vraag te krijgen. Het vraagwoord draagt de vragende betekenis al. Een natuurlijke intonatie helpt uiteraard wel om houding en nadruk over te brengen. Vertrouw voor de grammatica op het vraagwoord, niet op alleen je stem.

Beleefd vragen

De woordvolgorde verandert niet wanneer je beleefder wilt klinken. Je kunt 请问 “mag ik vragen” voor de hele vraag zetten en 您 gebruiken als beleefde vorm van “u”:

• 请问，洗手间在哪里？ — Pardon, waar is het toilet?
• 请问，您贵姓？ — Mag ik vragen wat uw achternaam is?

Bij personen kan 哪位 “welke persoon/wie” beleefder klinken dan alleen 谁, bijvoorbeeld aan de telefoon: 请问，您是哪位？ “Met wie spreek ik?”

Korte vragen uit de context

In een echt gesprek hoeft niet elke vraag een volledige zin te zijn. Als het onderwerp al bekend is, zijn 什么时候？ “Wanneer?”, 为什么？ “Waarom?” en 谁？ “Wie?” prima reacties. Dat is geen afwijkende woordvolgorde maar het weglaten van informatie die de gesprekspartners al kennen.

Verder dan de basis: gevorderd gebruik

De volgende patronen hoef je op A1 nog niet actief te beheersen. Ze zijn wel belangrijk om later te herkennen, omdat dezelfde vormen dan niet altijd meer een echte vraag stellen.

Vraagwoorden in indirecte vragen

Een indirecte vraag is een vraag die onderdeel van een grotere zin is, zoals “Ik weet niet wie hij is.” Ook daar blijft het Chinese vraagwoord op zijn gewone plek:

• 我不知道他是谁。 — Ik weet niet wie hij is.
• 你知道她什么时候来吗？ — Weet je wanneer zij komt?

In de tweede zin is 她什么时候来 de ingebedde informatievraag. Het laatste 吗 hoort bij de hele ja-neevraag “Weet je het?”, niet bij 什么时候 zelf. Dit is een nuttig voorbeeld van twee vraagniveaus in één zin.

Vraagwoorden met 都 of 也

In combinatie met woorden als 都 “allemaal” en 也 “ook/zelfs” kunnen vraagwoorden een algemene of onbepaalde betekenis krijgen:

Chinees	Nederlands	Functie
谁都知道。	Iedereen weet het.	谁都 betekent hier “iedereen”.
我什么都吃。	Ik eet alles.	什么都 betekent “alles”.
我哪儿也不去。	Ik ga nergens heen.	哪儿也 met ontkenning betekent “nergens”.
你想吃什么就吃什么。	Eet maar wat je wilt.	Herhaling met 就 geeft een vrije keuze.

De vorm ziet er vragend uit, maar de hele constructie bepaalt de betekenis. Vertaal zo’n 谁 of 什么 dus niet automatisch als “wie?” of “wat?”.

怎么 als reactie op een onverwachte situatie

Naast “op welke manier?” kan 怎么 in spreektaal verbazing of een vraag naar de aanleiding uitdrukken:

• 你怎么不吃？ — Hoezo eet je niet? / Waarom eet je niet?
• 他怎么还没来？ — Hoe komt het dat hij er nog steeds niet is?

Dit klinkt vaak directer en meer betrokken bij de situatie dan een neutrale vraag met 为什么. Gebruik voor een gewone, feitelijke vraag naar de reden eerst 为什么; zo voorkom je dat je onbedoeld verbaasd of verwijtend klinkt.

Positie en nadruk bij 为什么

你为什么不去？ is de neutrale volgorde: “Waarom ga je niet?” De variant 为什么你不去？ komt ook voor wanneer de spreker de hele situatie sterker tegenover een andere mogelijkheid zet of nadrukkelijk naar de verklaring vraagt. Voor beginners blijft onderwerp + 为什么 de veiligste standaard. Dit is een nuance van informatiestructuur, oftewel hoe een spreker oude, nieuwe en benadrukte informatie over de zin verdeelt.

Echovragen en retorische vragen

Een vraagwoord kan ook herhalen wat iemand net zei: 你说什么？ kan letterlijk “Wat zei je?” betekenen, maar met een scherpe toon ook ongeloof uitdrukken. In 谁知道呢？ “Wie zal het zeggen?” verwacht de spreker niet noodzakelijk een naam. De grammaticale plaats blijft hetzelfde; context en intonatie bepalen de bedoeling.

Oefentips

1. Werk met antwoord en vraag als paar. Schrijf eerst 我星期六去上海 “Ik ga zaterdag naar Shanghai”. Vervang daarna telkens één deel: 你什么时候去上海？ en 你星期六去哪儿？ Zo oefen je de antwoordplek in plaats van een losse woordvolgorderegel.
2. Maak per vraagwoord één persoonlijk bruikbare vraag. Oefen bijvoorbeeld 你叫什么名字？, 你住哪里？, 你怎么去公司？ en 你为什么学中文？. Geef er hardop een echt antwoord op; dan voel je waar het ontbrekende deel thuishoort.
3. Luister gericht naar maatwoorden. Markeer in korte dialogen combinaties als 哪本, 哪个, 几杯 en 几个. Herhaal de hele woordgroep, niet alleen 哪 of 几, zodat het maatwoord vanzelf onderdeel van je vraag wordt.

Verwante onderwerpen

• Vereiste basis: Ja-neevragen met 吗 — leer het verschil tussen een vraag om bevestiging en een vraag naar ontbrekende informatie.