Romencede Temel Edatlar

Kısaca

Romencede în, la, pe, cu, de, pentru, din ve spre, yer, yön, birliktelik, kaynak ve amaç gibi ilişkileri gösteren edatlardır; yani bir sözcüğün cümledeki başka bir öğeyle bağını kuran kısa sözcüklerdir. Türkçedeki “evde”, “okula”, “arkadaşlarla” gibi eklerin yaptığı işi çoğu zaman adın önüne gelen ayrı bir sözcük yapar: în casă “evde”, la școală “okulda / okula”, cu prietenii “arkadaşlarla”. Ancak her Türkçe ekin tek bir Romence karşılığı yoktur; doğru edatı yerin niteliğine ve anlatmak istediğiniz ilişkiye göre seçersiniz.

Genel Bakış

“Çantam masanın üstünde”, “okula gidiyorum”, “bu senin için” gibi günlük cümlelerin hepsinde bir ilişki anlatırız. Romencede bu ilişkilerin önemli bir kısmını edatlar kurar. A1 düzeyinde birkaç kısa sözcükle nerede olduğunuzu, nereye gittiğinizi, kiminle buluştuğunuzu ve bir şeyi nereden aldığınızı söyleyebilirsiniz. Bu nedenle edatları yalnızca sözcük listesi olarak değil, küçük cümle kalıpları içinde öğrenmek çok işe yarar.

Türkçe konuşan biri için ilk fark, sözcük sırasıdır. Türkçede “masa üzerinde” derken ilişki bildiren ifade addan sonra gelir; Romencede pe masă denir ve pe önce gelir. İkinci fark ise anlamların bire bir örtüşmemesidir. Türkçede hem “evde” hem “okulda” aynı bulunma ekini alır, fakat Romencede sık kullanılan karşılıklar în casă ve la școală olur. Birini “-de”, diğerini “-e” diye ezberlemek, daha sonra yanlış seçimlere yol açar.

Bu yazının temel bölümlerinde sekiz edatın en sık kullanımlarını göreceksiniz. Belirlilik, kişi bildiren pe, edat birleşimleri ve soyut anlamlar ise ileride karşılaşacağınız ayrıntılar olarak ayrıca ele alınmıştır. Başlangıçta bütün istisnaları üretmeniz gerekmez; doğru örnekleri tanıyıp benzer durumlarda kullanmanız yeterlidir.

Nasıl Kullanılır?

Temel yapı: edat + ad veya ad grubu

Ad, yani kişi, nesne, yer veya kavram bildiren sözcük, edattan sonra gelir. Ad grubu ise adın kendisiyle onu tamamlayan sözcüklerin oluşturduğu bütündür. în casă “evde” kısa bir gruptur; în casa mea “benim evimde” daha geniş bir gruptur. Edat değişmese de onu izleyen adın biçimi veya yanındaki sözcükler değişebilir.

Aşağıdaki karşılıklar başlangıç içindir. Bir edatın her geçtiği yerde aynı Türkçe karşılığı kullanmayın.

Romence	Türkçe	Temel ilişki
în casă	evde, evin içinde	İçeride bulunma
la școală	okulda, okula	Yer veya hedef
pe masă	masanın üstünde	Yüzey
cu prietenii	arkadaşlarla	Birliktelik
o carte de istorie	bir tarih kitabı	Konu veya tür
pentru tine	senin için	Yararlanan kişi
din casă	evden, evin içinden	İçeriden çıkış
spre gară	istasyona doğru	Yön

În: içeride olmak veya içeri girmek

În, bir alanın içinde bulunmayı anlatır: în cameră “odada”, în geantă “çantada”, în România “Romanya'da”. Bu alan somut bir kap veya oda olabilir; bir ülke ya da şehir de olabilir. Locuiesc în București. “Bükreş'te yaşıyorum.” cümlesinde kişi bir şehrin içinde yaşıyor olarak düşünülür.

Aynı edat içeriye yönelen bir hareketle de kullanılır: Intru în casă. “Eve giriyorum.” Türkçedeki “evde” ile “eve” ayrımı burada yalnızca edatla yapılmaz. Sunt în casă. “Evdeyim.” cümlesinde bulunma, Intru în casă. cümlesinde ise içeri girme anlamı fiilden, yani yapılan işi veya içinde bulunulan durumu bildiren sözcükten anlaşılır.

Başlangıç kuralı şu olsun: Bir şeyin içini özellikle düşünüyorsanız în güçlü bir adaydır. Ama bütün yer adlarının önüne otomatik olarak în koymayın; bazı yerler günlük dilde bir hedef veya etkinlik yeri olarak la ile söylenir.

La: bir yerde bulunmak veya oraya gitmek

La, okul, iş yeri, istasyon gibi yerleri bir uğrak, hedef veya etkinlik noktası olarak anlatır: la școală “okulda / okula”, la serviciu “işte / işe”, la gară “istasyonda / istasyona”. Sunt la școală. “Okuldayım.” ile Merg la școală. “Okula gidiyorum.” arasındaki farkı yine fiil gösterir.

La mutlaka binanın içinde olduğunuzu söylemez. Sunt la gară. “İstasyondayım.” genel konumu bildirir; istasyonun içini özellikle vurgulamak için Sunt în gară. “İstasyonun içindeyim.” denebilir. Benzer biçimde la școală okulda bulunmayı veya okulla ilgili etkinliği öne çıkarırken în școală okul binasının içinde olmayı öne çıkarır. Bu ayrım yararlıdır, fakat her cümlede kesin bir fiziksel sınır aramak gerekmez; yerleşmiş kullanım da önemlidir.

Kişilere giderken de la kullanılır: Merg la Ana. “Ana'ya gidiyorum.” Bağlama göre Ana'nın evine veya bulunduğu yere gitmek anlaşılır. Merg la medic. “Doktora gidiyorum.” ise doktora başvurma anlamında çok sık kullanılan bir kalıptır.

Pe: bir yüzeyin üstünde

Pe, temel yer kullanımında bir yüzeyi gösterir: pe masă “masanın üstünde”, pe scaun “sandalyenin üzerinde”, pe podea “yerde, zeminin üzerinde”. Türkçede yalnızca “masada” da diyebiliriz; Romence örnekte özellikle yüzey ilişkisi vardır.

Pun cartea pe masă. “Kitabı masanın üstüne koyuyorum.” ve Cartea este pe masă. “Kitap masanın üstünde.” cümlelerinde edat aynıdır. İlkinde bir yüzeye yerleştirme, ikincisinde o yüzeyde durma anlatılır. Yine Türkçedeki yönelme ve bulunma eklerini Romencede ayrı edatlara çevirmek gerekmez.

Pe daha geniş yer kullanımlarında da görülür: pe stradă “sokakta”, pe drum “yolda”. Bunları “sokağın üstünde” diye sözcüğü sözcüğüne çevirmek yerine doğal Türkçe karşılıklarıyla öğrenin. Ayrıca pe kişi bildiren bazı cümlelerde tamamen farklı bir görev üstlenir; bu kullanım ileri bölümde açıklanmıştır.

Cu: birlikte olmak veya bir araç kullanmak

Cu, “ile” anlamının iki yaygın yönünü karşılar. Vorbesc cu prietenii. “Arkadaşlarla konuşuyorum.” cümlesinde birliktelik veya karşılıklı ilişki vardır. Scriu cu un pix. “Bir tükenmez kalemle yazıyorum.” cümlesinde ise kullanılan araç belirtilir.

Ulaşım araçlarıyla cu çok sık kullanılır: cu trenul “trenle”, cu autobuzul “otobüsle”, cu mașina “arabayla”. Merg cu trenul. “Trenle gidiyorum.” nasıl seyahat ettiğinizi söyler. Sunt în tren. “Trendeyim.” ise o anda bulunduğunuz yeri söyler. Bu iki cümleyi yan yana öğrenmek, cu ile în arasındaki ayrımı netleştirir.

Yiyecek ve içeceklerde de cu bulunabilir: cafea cu lapte “sütlü kahve”. Türkçede burada “sütle kahve” değil, “sütlü kahve” deriz. Edatın tek bir Türkçe sözcükle sınırlı olmadığını gösteren güzel bir örnektir.

De: tür, konu, malzeme ve bazı kaynak ilişkileri

De, en geniş kullanımlı edatlardan biridir. A1 düzeyinde onu özellikle iki ad arasında kurulan bağlarda öğrenmek faydalıdır: carte de istorie “tarih kitabı”, profesor de română “Romence öğretmeni”, masă de lemn “ahşap masa”. İlkinde konu, ikincisinde öğretilen alan, üçüncüsünde malzeme belirtilir.

Türkçedeki ad tamlaması, yani iki adın birbiriyle ilişki kurduğu “tarih kitabı” türü yapı, bazen Romencede de ile karşılanır. Ancak bütün tamlamalar böyle yapılmaz. Özellikle “Ana'nın kitabı” gibi belirli bir kişiye ait olma ilişkisini her zaman de ile kuramazsınız; bunun ayrı bir yapısı vardır.

Kaynak veya çıkış ilişkilerinde de başka edatlarla birleşebilir: de la școală “okuldan”, de pe masă “masanın üstünden”. Bu nedenle “-den” ekini gördüğünüzde tek başına de seçmek güvenilir bir yöntem değildir. İçeriden çıkış için çoğunlukla din, bir yerden veya kişiden gelme için çoğunlukla de la gerekir.

Pentru: bir kişi veya amaç için

Pentru, bir şeyin kime yönelik olduğunu veya ne amaçla yapıldığını bildirir: pentru tine “senin için”, pentru copii “çocuklar için”, pentru școală “okul için”. Cadoul este pentru tine. “Hediye senin için.” cümlesinde yararlanan kişi belirtilir.

Învăț pentru examen. “Sınav için çalışıyorum.” cümlesinde amaç öne çıkar. Bu kullanım Türkçedeki “için”e oldukça yakındır. Yine de “için” gördüğünüz her cümleyi doğrudan pentru ile kurmayın: Türkçede “Hasta olduğu için gelmedi” gibi neden bildiren cümlelerin Romencede başka yapıları da vardır. Başlangıçta pentru + kişi / amaç kalıplarına odaklanın.

Din: içeriden, bir kaynak içinden

Din, în ile öğrenildiğinde kolay hatırlanır: în casă “evin içinde”, din casă “evin içinden”. Ies din casă. “Evden çıkıyorum.” cümlesinde başlangıç noktası bir iç mekândır. Scot cheile din geantă. “Anahtarları çantadan çıkarıyorum.” da aynı ilişkiyi gösterir.

Ülke veya şehir kökeni belirtirken de kullanılır: Sunt din România. “Romanya'danım.”, Sunt din Cluj. “Cluj'luyum / Cluj'danım.” Türkçede bazen “-li” ekiyle anlattığımız köken, Romencede din ile ifade edilir.

Malzeme anlatımında din de görülebilir: o masă din lemn “ahşaptan yapılmış bir masa”. Böylece de lemn ve din lemn aynı nesneye ilişkin yakın anlamlar taşıyabilir. Din, burada yapıldığı malzemeyi öne çıkarır. Edat seçimini yalnızca Türkçe çeviriye bakarak değil, Romencede duyduğunuz bütün kalıba bakarak öğrenin.

Spre: bir yöne doğru

Spre, hareketin yönünü belirtir: spre gară “istasyona doğru”, spre centru “merkeze doğru”. Merg spre gară. “İstasyona doğru gidiyorum.” cümlesi yolun yönünü anlatır; kişinin gerçekten istasyona varacağını tek başına garanti etmez.

Merg la gară. “İstasyona gidiyorum.” ise istasyonu hedef olarak sunar. Türkçedeki “istasyona” ve “istasyona doğru” ayrımı burada iyi bir karşılaştırmadır. Spre yalnızca hareketle sınırlı değildir: Privesc spre ușă. “Kapıya doğru bakıyorum.” cümlesinde bakışın yönü anlatılır.

Bağlam İçinde Örnekler

Aşağıdaki cümleleri okurken önce ilişkiyi belirleyin: içerisi mi, hedef mi, yüzey mi, araç mı? Sonra edata bakın. Bu yöntem, Türkçedeki eke göre otomatik seçim yapmaktan daha güvenilirdir.

Romence	Türkçe	Açıklama
Copiii sunt în casă.	Çocuklar evde.	Evin içinde bulunma
Pun telefonul în geantă.	Telefonu çantaya koyuyorum.	Bir şeyin içine yerleştirme
Dimineața merg la școală.	Sabah okula gidiyorum.	Okul hedef olarak belirtiliyor.
Ne întâlnim la gară.	İstasyonda buluşuyoruz.	Buluşma yeri
Cheile sunt pe masă.	Anahtarlar masanın üstünde.	Yüzey üzerinde bulunma
Pun farfuria pe masă.	Tabağı masanın üstüne koyuyorum.	Bir yüzeye yerleştirme
Ies cu prietenii.	Arkadaşlarla dışarı çıkıyorum.	Birliktelik
Mergem cu autobuzul.	Otobüsle gidiyoruz.	Ulaşım aracı
Citesc o carte de istorie.	Bir tarih kitabı okuyorum.	Kitabın konusu
Cumpăr pâine pentru cină.	Akşam yemeği için ekmek alıyorum.	Amaç
Cadoul este pentru tine.	Hediye senin için.	Hediyenin yönelik olduğu kişi
Pisica iese din cameră.	Kedi odadan çıkıyor.	İçeriden çıkış
Ana este din România.	Ana Romanyalı.	Köken
Autobuzul merge spre centru.	Otobüs merkeze doğru gidiyor.	Hareketin yönü
Vin de la serviciu.	İşten geliyorum.	Bir yerden gelme

Sık Yapılan Hatalar

1. Türkçedeki her “-de” için în kullanmak

• Bu anlamda uygun değil: Sunt în școală. — Yalnızca “Okuldayım” demek isterken.
• Doğal temel kullanım: Sunt la școală. — “Okuldayım.”
• Neden: În școală yanlış bir yapı değildir; “okul binasının içindeyim” anlamını öne çıkarır. Genel okulda bulunma için la școală daha yerleşik kalıptır. Yanlış olan, Türkçedeki bulunma ekinin her yerde în olacağını varsaymaktır.

2. Edatı Türkçedeki gibi sona koymak

• Yanlış: Merg școală la.
• Doğru: Merg la școală. — “Okula gidiyorum.”
• Neden: Romence edat adın önünde yer alır. La școală grubunu tek bir birim gibi söyleyerek çalışın; edatı cümlenin sonuna taşımayın.

3. Yüzey ile iç mekânı karıştırmak

• Bu anlamda yanlış: Cartea este în masă. — “Kitap masanın üstünde” demek isterken.
• Doğru: Cartea este pe masă. — “Kitap masanın üstünde.”
• Neden: În iç alanı, pe ise burada yüzeyi gösterir. Kitap bir çekmecedeyse Cartea este în sertar. “Kitap çekmecede.” diyebilirsiniz. Yerleştirme fiili kullanıldığında da bu ayrım değişmez.

4. Her “-den” karşılığında tek başına de kullanmak

• Yanlış: Ies de casă.
• Doğru: Ies din casă. — “Evden çıkıyorum.”
• Neden: Evin içinden çıkma ilişkisinde din gerekir. İşten gelmek için ise Vin de la serviciu. “İşten geliyorum.” denir. Çıkış ilişkisini, ilgili yer kalıbıyla birlikte öğrenin.

5. Ulaşım aracını bulunduğunuz yerle karıştırmak

• Bu anlamda uygun değil: Merg în tren. — Ulaşım biçimini “Trenle gidiyorum” diye belirtmek isterken.
• Doğru: Merg cu trenul. — “Trenle gidiyorum.”
• Neden: Cu trenul ulaşım aracını bildirir. Sunt în tren. “Trendeyim.” ise bulunulan yeri anlatır. Araçla gitmek ve aracın içinde olmak bağlantılı olsa da aynı bilgi değildir.

6. Spre kullanınca varışın da anlatıldığını düşünmek

• Eksik seçim: Merg spre gară. — İstasyonun kesin hedef olduğunu özellikle söylemek isterken.
• Daha açık: Merg la gară. — “İstasyona gidiyorum.”
• Neden: Her iki cümle de doğrudur; spre yönü, la hedefi öne çıkarır. Spre gară duyduğunuzda bunu “istasyona doğru” diye anlayın; istasyona ulaşma bilgisi eklenmiş sayılmaz.

Kullanım Notları

Edatları yer adlarıyla birlikte öğrenin

În București “Bükreş'te”, la școală “okulda”, pe stradă “sokakta” gibi gruplar, ayrı ayrı ezberlenmiş edat karşılıklarından daha kullanışlıdır. La şehir adlarıyla da görülebilir: Merg la București. “Bükreş'e gidiyorum.” Buna karşılık Locuiesc în București. “Bükreş'te yaşıyorum.” yerleşik bir kullanımdır. “Şehirlerde daima şu edat kullanılır” gibi katı bir kural yerine fiili ve bütün ifadeyi dikkate alın.

Bu edatlar yalnızca konuşma diline veya resmî yazışmalara ait değildir; günlük konuşmada ve yazıda kullanılır. Başlangıçta standart biçimleri öğrenmek yeterlidir. În içindeki î ve școală içindeki ș gibi Romence harfleri de koruyun; bunlar sözcüklerin normal yazımının parçasıdır.

Yer dışında zaman da anlatabilirler

Bazı temel zaman kalıplarında aynı edatlar karşınıza çıkar: la ora trei “saat üçte”, în iunie “haziranda”, spre seară “akşama doğru”. Edatın yer anlamını biliyor olmanız bu ifadeleri tahmin etmeyi kolaylaştırabilir, ama her zaman kalıbı yine kendi başına öğrenilmelidir.

În două ore “iki saat içinde / iki saat sonra” bağlama göre farklı okunabilir. Termin în două ore. “İki saat içinde bitiririm.” bir işin tamamlanma süresini anlatabilir; Plec în două ore. “İki saat sonra yola çıkıyorum.” ise hareketin ne zaman başlayacağını belirtir. Türkçe çeviri yine fiille birlikte belirlenir.

Temelin Ötesi: Daha Sonra Karşılaşacağınız Ayrıntılar

Bu bölümü ilk okumada ezberlemeniz gerekmez. Temel yer ve yön kalıpları oturduktan sonra aşağıdaki ayrıntılar, gerçek metinlerde neden farklı biçimler gördüğünüzü açıklayacaktır.

Edattan sonra adın belirliliği

Belirlilik, konuşanların hangi kişi veya nesneden söz edildiğini bilmesiyle ilgilidir. Romencede belirli tanımlık, yani adın belirli olduğunu gösteren küçük dil bilgisi öğesi, çoğunlukla adın sonuna eklenir: masă “masa”, masa “belirli masa”. Ancak bir edattan sonra yalın bir ad kullanıldığında bu ek çoğu zaman görünmez: pe masă “masanın üstünde”, în casă “evde”.

Dolayısıyla pe masă, bağlamdaki bilinen masayı da gösterebilir; her zaman “herhangi bir masanın üstünde” anlamına gelmez. Türkçede belirli nesnelerden söz ettiğiniz için Romence ada otomatik olarak tanımlık eklemeyin.

Ad başka sözcüklerle tamamlandığında farklı biçimler görürsünüz: în casa mea “benim evimde”, pe masa din bucătărie “mutfaktaki masanın üstünde”. Cu sonrasında da cu trenul “trenle”, cu prietenii “arkadaşlarla” gibi tanımlıklı biçimler çok yaygındır. Buna karşılık cu un prieten “bir arkadaşla” ve cafea cu lapte “sütlü kahve” de doğrudur. Yani ne “edattan sonra tanımlık asla gelmez” ne de “cu sonrasında her ad tanımlık alır” kuralı geçerlidir.

Zamirlerle kullanılan biçimler

Zamir, bir adı tekrar etmeden kişi veya şeyi gösteren sözcüktür; Türkçedeki “ben, sen, o” gibi. Edatlardan sonra bazı Romence kişi zamirleri özel biçimlerde kullanılır. Cu mine “benimle”, pentru tine “senin için”, la el “ona / onun yanına”, spre noi “bize doğru” bu tür örneklerdir.

Özellikle eu “ben” ve tu “sen” biçimlerini edattan sonra aynen taşımayın: pentru mine “benim için”, cu tine “seninle” denir. Bu sekiz edat çoğunlukla belirtme durumuyla kullanılır; belirtme durumu, bir ad veya zamirin cümledeki ilişkisine göre aldığı biçimdir. Adlarda bu fark çoğu zaman görünmez, fakat mine ve tine gibi zamirlerde açıkça görülür.

Pe her zaman “üstünde” değildir

O văd pe Ana. “Ana'yı görüyorum.” cümlesinde pe bir yüzeyi göstermez. Burada doğrudan nesneyi, yani görme eyleminin yöneldiği kişiyi işaretler. Kişi adları ve bazı kişi bildiren ifadelerle bu kullanım çok önemlidir.

Bu yapı Türkçedeki “Ana'yı” biçimini hatırlatabilir, ama Türkçedeki her “-ı/-i” eki Romencede pe gerektirmez. Citesc cartea. “Kitabı okuyorum.” cümlesinde kitabın önünde pe yoktur. Kişi nesneleri ve aynı kişiyi gösteren ek zamirler ayrı bir konudur; şimdilik pe Ana ifadesinin “Ana'nın üstünde” anlamına gelmediğini bilmeniz yeterlidir.

Edatlar birleşerek daha açık ilişkiler kurar

Temel edatlar, başka edatlarla birlikte daha ayrıntılı yer ilişkileri oluşturur:

Romence	Türkçe	İlişki
de la școală	okuldan	Bir yerden gelme
de pe masă	masanın üstünden	Bir yüzeyden ayrılma
până la gară	istasyona kadar	Yolun sınırı
de lângă ușă	kapının yanından	Yakındaki bir noktadan ayrılma

Iau cartea de pe masă. “Kitabı masanın üstünden alıyorum.” cümlesi, Pun cartea pe masă. “Kitabı masanın üstüne koyuyorum.” ile birlikte öğrenilebilir. De pe, yüzeyden uzaklaşmayı açıkça gösterir. Din ise içeriden çıkış içindir; bu ayrımı Türkçedeki “üstünden” ve “içinden” karşılaştırmasıyla takip edebilirsiniz.

Soyut ve yerleşmiş anlamlar

Edatlar yalnızca fiziksel konum anlatmaz. Mă gândesc la tine. “Seni düşünüyorum.” cümlesinde la, düşüncenin yöneldiği kişiyi gösterir. Am nevoie de ajutor. “Yardıma ihtiyacım var.” cümlesinde de, ihtiyaç duyulan şeyi bağlar. Bu örneklerde Türkçedeki ekten yola çıkarak edatı bulmak zordur; fiili veya ifadeyi edatıyla birlikte öğrenmek gerekir.

Pentru zaman aralığı da gösterebilir: Rămân aici pentru două zile. “Burada iki günlüğüne kalıyorum.” Spre ise yaklaşık bir zamana yönelmeyi anlatabilir: spre seară “akşama doğru”. Bu genişlemeler temel anlamlarla bağlantılıdır, fakat yeni bir kalıp olarak kaydedildiklerinde daha kolay hatırlanır.

Çalışma Önerileri

1. Bir oda üzerinden üçlü karşılaştırmalar yapın. Bir nesneyi önce bir şeyin içine, sonra yüzeyine koyduğunuzu düşünün. Telefonul este în geantă. “Telefon çantada.”, Telefonul este pe masă. “Telefon masanın üstünde.”, Scot telefonul din geantă. “Telefonu çantadan çıkarıyorum.” cümlelerini söyleyin. Böylece în–pe–din ayrımını gerçek bir sahneyle ilişkilendirirsiniz.
2. Günlük güzergâhınızı hedef, yön ve araç olarak anlatın. Merg la școală. “Okula gidiyorum.”, Merg spre centru. “Merkeze doğru gidiyorum.”, Merg cu autobuzul. “Otobüsle gidiyorum.” örneklerinden hareketle kendi rotanızı yazın. Her cümlede “Nereye?”, “Hangi yöne?” veya “Nasıl?” sorularından hangisini yanıtladığınızı belirtin.
3. Çift taraflı kalıp listesi tutun. Bir tarafa yalnızca “-de = în” yazmak yerine la serviciu “işte”, de la serviciu “işten”, cu prietenii “arkadaşlarla”, pentru prieteni “arkadaşlar için” yazın. Ertesi gün Türkçe tarafına bakıp Romence grubu kurun. Edatı karıştırdığınızda bütün kalıbı yeniden okuyun; yalnızca kısa sözcüğü düzeltmekle yetinmeyin.

İlgili Konular

• Şehirdeki Yerler — İstasyon, mağaza ve okul gibi yerlerle la, în ve spre kullanımını pekiştirin.
• Evde — Oda, masa ve ev eşyalarıyla în, pe ve din ayrımını çalışın.
• Ulaşım — Ulaşım araçlarıyla cu, hedeflerle la ve yönlerle spre kullanımını birlikte öğrenin.