Tryb warunkowy teraźniejszy w języku włoskim

W skrócie

Włoski condizionale presente służy między innymi do wyrażania uprzejmych próśb, życzeń, rad i hipotetycznych skutków: vorrei — „chciałbym/chciałabym”, potresti — „czy mógłbyś/mogłabyś”, sarebbe — „byłoby”. Tworzy się go za pomocą tematu podobnego do tematu czasu przyszłego oraz końcówek -ei, -esti, -ebbe, -emmo, -este, -ebbero.

Omówienie

Condizionale to tryb czasownika, czyli sposób przedstawienia czynności z punktu widzenia mówiącego. Forma presente nie oznacza tu wyłącznie teraźniejszości. Może opisywać to, co wydarzyłoby się teraz albo później, gdyby został spełniony pewien warunek: Con più tempo, leggerei di più — „Mając więcej czasu, czytałbym/czytałabym więcej”.

Na poziomie B1 najważniejsze są cztery zastosowania: grzeczna prośba, życzenie, rada oraz hipotetyczna możliwość. W codziennych rozmowach szczególnie często pojawiają się formy vorrei, potrei/potresti, dovrei/dovresti i mi piacerebbe. Dzięki nim wypowiedź brzmi łagodniej niż bezpośrednie polecenie lub oznajmienie.

Polski tryb przypuszczający zwykle rozpoznajemy po cząstkach bym, byś, byśmy albo po formach z by: „zrobiłbym”, „czy mogłabyś?”, „byłoby”. We włoskim nie dodaje się osobnego odpowiednika by. Informację o osobie zawiera końcówka czasownika. Ponadto włoskie vorrei może znaczyć zarówno „chciałbym”, jak i „chciałabym” — forma nie ujawnia rodzaju osoby mówiącej.

Jak to działa

Regularne końcówki

Aby utworzyć condizionale presente, od bezokolicznika (podstawowej formy czasownika, takiej jak parlare) odcina się końcowe -e, a następnie dodaje odpowiednią końcówkę. W czasownikach na -are samogłoska a zmienia się w e: parlare → parler-.

Osoba	parlare — mówić	credere — wierzyć	dormire — spać	Końcówka
io	parlerei	crederei	dormirei	-ei
tu	parleresti	crederesti	dormiresti	-esti
lui/lei/Lei	parlerebbe	crederebbe	dormirebbe	-ebbe
noi	parleremmo	crederemmo	dormiremmo	-emmo
voi	parlereste	credereste	dormireste	-este
loro	parlerebbero	crederebbero	dormirebbero	-ebbero

Końcówki są takie same dla wszystkich trzech grup czasowników. Różni się tylko temat: parler-, creder-, dormir-. Warto zwrócić uwagę na podwójne m w parleremmo i podwójne b w parlerebbe, parlerebbero.

Zaimek osobowy, na przykład io albo noi, często się pomija, ponieważ sama końcówka wskazuje osobę: Comprerei questa casa znaczy „Kupiłbym/kupiłabym ten dom”. Zaimek dodaje się przede wszystkim dla kontrastu: Io partirei, ma Marta resterebbe — „Ja bym wyjechał/wyjechała, ale Marta by została”.

Pisownia czasowników na -care, -gare, -ciare i -giare

Zmiany pisowni zachowują właściwą wymowę:

Bezokolicznik	Temat	Przykład	Znaczenie
cercare	cercher-	cercherei	szukałbym/szukałabym
pagare	pagher-	pagherei	zapłaciłbym/zapłaciłabym
cominciare	comincer-	comincerei	zacząłbym/zaczęłabym
mangiare	manger-	mangerei	zjadłbym/zjadłabym

W cercherei i pagherei litera h utrzymuje twardą wymowę c i g. W comincerei oraz mangerei nie zachowuje się dodatkowego i z bezokolicznika.

Najważniejsze tematy nieregularne

Condizionale presente wykorzystuje te same nieregularne tematy co futuro semplice. Dlatego dobrze uczyć się obu zagadnień parami.

Bezokolicznik	Temat	Forma io	Znaczenie
essere	sar-	sarei	byłbym/byłabym
avere	avr-	avrei	miałbym/miałabym
andare	andr-	andrei	poszedłbym/pojechałbym
dovere	dovr-	dovrei	powinienem/powinnam
potere	potr-	potrei	mógłbym/mogłabym
sapere	sapr-	saprei	wiedziałbym/wiedziałabym; umiałbym/umiałabym
vedere	vedr-	vedrei	zobaczyłbym/zobaczyłabym
vivere	vivr-	vivrei	żyłbym/żyłabym
volere	vorr-	vorrei	chciałbym/chciałabym
venire	verr-	verrei	przyszedłbym/przyszłabym
rimanere	rimarr-	rimarrei	zostałbym/zostałabym
tenere	terr-	terrei	trzymałbym/trzymałabym
bere	berr-	berrei	napiłbym się/napiłabym się
dare	dar-	darei	dałbym/dałabym
fare	far-	farei	zrobiłbym/zrobiłabym
stare	star-	starei	zostałbym/byłbym

Nie trzeba zapamiętywać każdej odmienionej formy osobno. Gdy znany jest temat, wystarczy dodać regularne końcówki: potr-ei, potr-esti, potr-ebbe i tak dalej.

Czasowniki modalne i bezokolicznik

Czasowniki volere („chcieć”), potere („móc”) i dovere („musieć, powinien”) często łączą się z bezokolicznikiem:

• Vorrei prenotare un tavolo. — Chciałbym/chciałabym zarezerwować stolik.
• Potremmo prendere il treno. — Moglibyśmy pojechać pociągiem.
• Dovresti riposarti. — Powinieneś/powinnaś odpocząć.

Przy czasowniku zwrotnym (takim, w którym czynność wraca do wykonawcy) zaimek może zostać dołączony do bezokolicznika: dovresti riposarti. Przy czasowniku modalnym możliwa jest też pozycja przed odmienioną formą: ti dovresti riposare.

Najczęstsze funkcje

Funkcja	Typowy wzór	Przykład
uprzejme życzenie lub zamówienie	vorrei + rzeczownik/bezokolicznik	Vorrei un caffè.
uprzejma prośba	potresti/potreste + bezokolicznik?	Potreste aspettare?
rada	dovresti/dovreste + bezokolicznik	Dovresti parlarle.
propozycja	potremmo + bezokolicznik	Potremmo uscire stasera.
pragnienie	mi piacerebbe + rzeczownik/bezokolicznik	Mi piacerebbe viaggiare.
hipotetyczny skutek	condizionale w zdaniu głównym	Con più soldi, comprerei una casa.
ostrożna opinia	direi che...	Direi che basta.

Przykłady w kontekście

Włoski	Polski	Objaśnienie
Vorrei un caffè, per favore.	Poproszę kawę. / Chciałbym/chciałabym kawę.	Uprzejme zamówienie; po polsku naturalne „poproszę” nie ma formy warunkowej.
Potresti aiutarmi?	Czy mógłbyś/mogłabyś mi pomóc?	Prośba do jednej osoby na tu.
Potrebbe ripetere, per favore?	Czy mógłby pan/mogłaby pani powtórzyć?	Oficjalna forma Lei; czasownik jest w 3. osobie liczby pojedynczej.
Sarebbe bello andare in Italia.	Byłoby miło pojechać do Włoch.	Ocena hipotetycznej możliwości.
Dovremmo partire presto.	Powinniśmy wyjechać wcześnie.	Sugestia obejmująca mówiącego i rozmówcę.
Al posto tuo, accetterei l'offerta.	Na twoim miejscu przyjąłbym/przyjęłabym tę ofertę.	Rada ujęta jako hipotetyczne zachowanie mówiącego.
Mi piacerebbe imparare a cucinare.	Chciałbym/chciałabym nauczyć się gotować.	Mi piacerebbe wyraża pragnienie łagodniej niż voglio.
Potremmo vederci sabato.	Moglibyśmy spotkać się w sobotę.	Nienatarczywa propozycja.
Con più tempo, leggerei di più.	Mając więcej czasu, czytałbym/czytałabym więcej.	Warunek został wyrażony krótkim zwrotem, bez zdania z se.
Io prenderei la pasta, e tu?	Ja wziąłbym/wzięłabym makaron, a ty?	Osobista preferencja; io podkreśla kontrast.
Direi che possiamo cominciare.	Powiedziałbym/powiedziałabym, że możemy zaczynać.	Ostrożna opinia, mniej kategoryczna niż dico.
Non saprei cosa scegliere.	Nie wiedziałbym/nie wiedziałabym, co wybrać.	Częsty sposób wyrażenia wahania: „trudno mi powiedzieć”.
Ti dispiacerebbe chiudere la finestra?	Czy mógłbyś/mogłabyś zamknąć okno?	Bardzo łagodna prośba, dosłownie: „czy przeszkadzałoby ci…?”.
Secondo il giornale, il ministro sarebbe pronto a dimettersi.	Według gazety minister ma być gotowy do dymisji.	Dystans wobec informacji, której mówiący nie potwierdza.

Typowe błędy

1. Dodawanie końcówek do całego bezokolicznika

• Niepoprawnie: parlareei con lui.
• Poprawnie: Parlerei con lui. — Porozmawiałbym/porozmawiałabym z nim.
• Dlaczego: końcowe -e bezokolicznika trzeba usunąć: parlare → parler- → parlerei.

2. Zachowanie a w czasownikach na -are

• Niepoprawnie: comprarrei questa giacca.
• Poprawnie: Comprerei questa giacca. — Kupiłbym/kupiłabym tę kurtkę.
• Dlaczego: w tej grupie -are przechodzi w temat -er-. Podwójne r w błędnej formie również nie należy do regularnego wzoru.

3. Mylenie końcówek noi i voi

• Niepoprawnie: Noi partireste domani.
• Poprawnie: Noi partiremmo domani. — Wyjechalibyśmy jutro.
• Dlaczego: dla noi końcówka brzmi -emmo, a dla voi — -este.

4. Używanie condizionale bezpośrednio po se w hipotezie

• Niepoprawnie: Se avrei tempo, verrei.
• Poprawnie: Se avessi tempo, verrei. — Gdybym miał/miała czas, przyszedłbym/przyszłabym.
• Dlaczego: w hipotetycznym warunku po se używa się tutaj congiuntivo imperfetto (trybu łączącego w formie przeszłej), natomiast condizionale występuje w części mówiącej o skutku. To rozwinięcie na wyższym poziomie, ale warto od początku zapamiętać: nie se avrei.

5. Tłumaczenie polskiego rodzaju na włoską formę czasownika

• Niepoprawne założenie: kobieta i mężczyzna potrzebują innych form odpowiadających „chciałabym” i „chciałbym”.
• Poprawnie: obie osoby mówią Vorrei....
• Dlaczego: condizionale presente odmienia się przez osoby i liczby, lecz nie przez rodzaje. Forma mówiącego nie zmienia się zależnie od płci.

6. Zbyt bezpośrednie voglio w prośbie

• Mniej uprzejmie: Voglio un tavolo vicino alla finestra. — Chcę stolik przy oknie.
• Naturalniej w prośbie: Vorrei un tavolo vicino alla finestra. — Poproszę stolik przy oknie.
• Dlaczego: voglio może zabrzmieć stanowczo. Vorrei jest zwykłą, neutralnie uprzejmą formą w restauracji, hotelu czy sklepie.

Uwagi o użyciu

Vorrei nie jest przesadnie oficjalne. To jedna z najbardziej naturalnych form przy zamawianiu i proszeniu o usługę. Z kolei potresti...? pasuje do relacji na tu, a potrebbe...? do zwracania się przez Lei. W liczbie mnogiej potreste...? może odnosić się do kilku osób.

Rada z dovresti jest łagodniejsza od rozkazu, ale jej ton zależy od sytuacji. Dovresti dormire di più może być troskliwą sugestią, lecz wypowiedziane stanowczo może zabrzmieć jak krytyka. Jeszcze łagodniejszy wariant to Al posto tuo... — „na twoim miejscu…”.

Polskie tłumaczenie nie zawsze zachowuje tryb przypuszczający. Vorrei pagare najnaturalniej oddaje „chciałbym/chciałabym zapłacić” albo po prostu „poproszę rachunek”, zależnie od sytuacji. Podobnie Cosa desidererebbe? może odpowiadać polskiemu „Co pan/pani sobie życzy?”, a nie sztucznemu tłumaczeniu słowo w słowo.

W przeczeniu non stoi przed odmienionym czasownikiem: Non vorrei disturbare — „Nie chciałbym/nie chciałabym przeszkadzać”. Taka forma często służy nie tylko do dosłownego zaprzeczenia, ale też jako łagodny wstęp do uwagi: Non vorrei sembrare scortese, ma... — „Nie chciałbym/nie chciałabym zabrzmieć niegrzecznie, ale…”.

Co jeszcze warto wiedzieć

Pełne zdania warunkowe

Na poziomie B1 można swobodnie używać konstrukcji bez rozbudowanego zdania z se: Con una macchina, arriverei prima — „Mając samochód, dotarłbym/dotarłabym wcześniej”. W pełnym zdaniu o mało realnej lub wyobrażonej sytuacji typowy schemat wygląda tak:

se + congiuntivo imperfetto, condizionale presente

Se abitassi a Roma, andrei al lavoro a piedi. — „Gdybym mieszkał/mieszkała w Rzymie, chodziłbym/chodziłabym do pracy pieszo”. Kolejność części można odwrócić: Andrei al lavoro a piedi se abitassi a Roma. Zmiana kolejności nie zmienia doboru trybów.

Nie każdy warunek z se jest hipotetyczny. Gdy mowa o realnej możliwości, włoski często używa trybu oznajmującego: Se domani ho tempo, ti chiamo — „Jeśli jutro będę mieć czas, zadzwonię do ciebie”. Nie należy więc automatycznie wstawiać condizionale do każdego zdania zawierającego „jeśli” lub „gdyby”.

Życzenia z tym samym i z innym wykonawcą

Gdy ta sama osoba chce coś zrobić, konstrukcja jest prosta: Vorrei partire — „Chciałbym/chciałabym wyjechać”. Jeśli życzenie dotyczy działania innej osoby, po vorrei che potrzebny jest tryb łączący: Vorrei che tu venissi — „Chciałbym/chciałabym, żebyś przyszedł/przyszła”. Nie mówi się zatem vorrei che tu verresti. To ważne połączenie condizionale z bardziej zaawansowaną składnią.

Dystans wobec niesprawdzonej wiadomości

W prasie i formalnych wypowiedziach condizionale może sygnalizować, że informacja pochodzi z innego źródła i nie została potwierdzona przez mówiącego: Il sospetto sarebbe all'estero — „Podejrzany ma podobno przebywać za granicą”. W polszczyźnie tę ostrożność częściej wyrażają słowa „podobno”, „rzekomo”, „według doniesień” albo konstrukcja „ma być”.

Takiego użycia nie należy traktować jak zwykłej hipotezy z ukrytym warunkiem. Jest to przede wszystkim narzędzie dystansowania się od treści wiadomości.

Związek z condizionale passato

Condizionale presente opisuje zwykle skutek odnoszący się do teraźniejszości lub przyszłości: Lo farei domani — „Zrobiłbym/zrobiłabym to jutro”. Gdy mowa o czymś, co miałoby się wydarzyć wcześniej albo już się nie wydarzyło, potrzebny jest condizionale passato: Lo avrei fatto ieri — „Zrobiłbym/zrobiłabym to wczoraj”. Ta różnica jest też ważna w mowie zależnej, czyli przy relacjonowaniu cudzych słów.

Jak ćwiczyć

1. Ucz się całymi zwrotami. Zacznij od pięciu praktycznych ramek: vorrei..., potresti...?, potrebbe...?, dovresti... i mi piacerebbe.... Codziennie ułóż po jednym zdaniu pasującym do prawdziwej sytuacji.
2. Łącz przyszłość z trybem warunkowym. Zapisuj pary z tym samym tematem: andrò/andrei, avrò/avrei, potrò/potrei, verrò/verrei. Dzięki temu nieregularności uczysz się tylko raz.
3. Przekształcaj bezpośrednie wypowiedzi. Zamień Voglio un caffè na Vorrei un caffè, Chiudi la porta na Potresti chiudere la porta?, a Devi riposare na Dovresti riposare. Następnie zwróć uwagę, jak zmienia się ton.

Powiązane zagadnienia

• Wcześniej: Futuro semplice — condizionale presente korzysta z tych samych regularnych i nieregularnych tematów.
• Następny krok: Condizionale passato — służy do mówienia o hipotetycznych, oczekiwanych lub niespełnionych zdarzeniach wcześniejszych.