Het Griekse werkwoord είμαι

In het kort

Είμαι betekent meestal zijn. In de tegenwoordige tijd zijn de zes vormen είμαι, είσαι, είναι, είμαστε, είστε, είναι. Het persoonlijk voornaamwoord wordt vaak weggelaten, omdat de werkwoordsvorm meestal al duidelijk maakt om wie het gaat: Είμαι καλά betekent ‘Ik maak het goed’.

Overzicht

Είμαι is een van de eerste Griekse werkwoorden die je op A1-niveau nodig hebt. Je gebruikt het om te zeggen wie of wat iemand is, hoe iemand of iets is en waar iemand zich bevindt: Είμαι φοιτήτρια (‘Ik ben studente’), Το δωμάτιο είναι μικρό (‘De kamer is klein’) en Είμαστε στο σπίτι (‘We zijn thuis’).

Het is een onregelmatig werkwoord: je kunt de vormen niet maken door eenvoudig een vaste uitgang achter een stam te zetten. Leer daarom de hele reeks als één patroon. Dat loont snel, want είμαι komt voortdurend voor in gesprekken, berichten en beschrijvingen.

Voor Nederlandstaligen voelt veel vertrouwd: Grieks gebruikt hier vaak een vorm van ‘zijn’ waar het Nederlands dat ook doet. Toch zijn er belangrijke verschillen. Grieks laat het onderwerp veel vaker weg, bijvoeglijke naamwoorden veranderen naar geslacht en getal, en voor een beroep staat doorgaans geen lidwoord.

Hoe het werkt

De tegenwoordige tijd

Het onderwerp is degene over wie de zin iets zegt. De grammaticale persoon geeft aan of dat bijvoorbeeld ‘ik’, ‘jij’ of ‘zij’ is.

Persoon	Grieks	Nederlands
ik	(εγώ) είμαι	ik ben
jij	(εσύ) είσαι	jij bent
hij / zij / het	(αυτός / αυτή / αυτό) είναι	hij / zij / het is
wij	(εμείς) είμαστε	wij zijn
jullie / u	(εσείς) είστε	jullie zijn / u bent
zij	(αυτοί / αυτές / αυτά) είναι	zij zijn

De klemtoontekens horen bij de spelling: είμαι, είσαι, είναι, είμαστε, είστε. De vorm είναι dient zowel voor de derde persoon enkelvoud als voor de derde persoon meervoud. De context maakt het verschil duidelijk:

• Η Μαρία είναι εδώ. — Maria is hier.
• Η Μαρία και ο Πέτρος είναι εδώ. — Maria en Petros zijn hier.

Het onderwerp kan vaak weg

In het Nederlands moet je vrijwel altijd ‘ik’, ‘jij’ of ‘wij’ noemen. In het Grieks hoeft dat meestal niet, omdat de vorm van het werkwoord de persoon aangeeft:

• Είμαι από την Ολλανδία. — Ik kom uit Nederland.
• Είστε έτοιμοι; — Zijn jullie klaar? / Bent u klaar?

Zet εγώ, εσύ enzovoort erbij als je nadruk of een tegenstelling wilt uitdrukken:

• Εγώ είμαι έτοιμος, αλλά αυτός δεν είναι. — Ík ben klaar, maar hij niet.

Bij είναι kan een genoemd onderwerp juist nodig zijn als de context niet duidelijk maakt of je ‘hij’, ‘zij’, ‘het’ of ‘zij’ bedoelt.

Identiteit, beroep en herkomst

Na είμαι kan een zelfstandig naamwoord staan: een woord voor een persoon, zaak of begrip. Bij een beroep, rol, nationaliteit of geloofsovertuiging staat normaal geen onbepaald lidwoord zoals Nederlands ‘een’:

• Είμαι γιατρός. — Ik ben arts.
• Η Άννα είναι Ελληνίδα. — Anna is Grieks.
• Ο Νίκος είναι φοιτητής. — Nikos is student.

Een Nederlands automatisme als ‘ik ben een leraar’ mag dus niet leiden tot είμαι ένας δάσκαλος in een neutrale mededeling over je beroep. Een lidwoord is wel mogelijk als je echt een bepaalde of afgebakende persoon aanwijst, bijvoorbeeld Ο Νίκος είναι ο γιατρός μας (‘Nikos is onze arts’).

Beschrijven met bijvoeglijke naamwoorden

Een bijvoeglijk naamwoord noemt een eigenschap, zoals ‘moe’, ‘klein’ of ‘klaar’. In het Grieks past zo’n woord zich aan het geslacht en het getal van het onderwerp aan. Dat heet congruentie: woorden krijgen vormen die bij elkaar passen.

Onderwerp	Voorbeeld	Betekenis
mannelijk enkelvoud	Ο Γιάννης είναι κουρασμένος.	Jannis is moe.
vrouwelijk enkelvoud	Η Ελένη είναι κουρασμένη.	Eleni is moe.
onzijdig enkelvoud	Το παιδί είναι κουρασμένο.	Het kind is moe.
mannelijk of gemengd meervoud	Είναι κουρασμένοι.	Ze zijn moe.
vrouwelijk meervoud	Είναι κουρασμένες.	Ze zijn moe.
onzijdig meervoud	Τα παιδιά είναι κουρασμένα.	De kinderen zijn moe.

De woorden na είμαι staan hier in de nominatief, de naamval (woordvorm die de functie in de zin aangeeft) die ook voor het onderwerp wordt gebruikt. Voor een beginner is de praktische regel voldoende: laat de beschrijving dezelfde kenmerken volgen als degene of datgene dat je beschrijft.

Plaats en toestand

Met een plaatsbepaling zegt είμαι waar iemand of iets zich bevindt:

• Είμαι στην Αθήνα. — Ik ben in Athene.
• Τα κλειδιά είναι στο τραπέζι. — De sleutels liggen op tafel.

Nederlands kiest bij voorwerpen vaak ‘liggen’, ‘staan’ of ‘zitten’. Grieks kan eenvoudig είμαι gebruiken zonder te zeggen in welke houding iets zich bevindt. Met vaste uitdrukkingen beschrijf je ook een toestand: είμαι καλά (‘het gaat goed met me’), είμαι άρρωστος / άρρωστη (‘ik ben ziek’) en είμαι σίγουρος / σίγουρη (‘ik weet het zeker’).

Ontkenning

Zet δεν direct vóór de vervoegde vorm:

Bevestigend	Ontkennend
Είμαι έτοιμη. — Ik ben klaar.	Δεν είμαι έτοιμη. — Ik ben niet klaar.
Είναι εδώ. — Hij/zij is hier.	Δεν είναι εδώ. — Hij/zij is niet hier.
Είμαστε φίλοι. — Wij zijn vrienden.	Δεν είμαστε φίλοι. — Wij zijn geen vrienden.

Let op het laatste voorbeeld: waar het Nederlands ‘geen’ gebruikt vóór een zelfstandig naamwoord, gebruikt Grieks nog steeds δεν vóór het werkwoord.

Vragen

Een ja-neevraag heeft meestal dezelfde woordvolgorde als een mededeling. Je hoort de vraag aan de intonatie en ziet hem aan het Griekse vraagteken ;:

• Είσαι καλά; — Gaat het goed met je?
• Είναι αυτό το λεωφορείο για το κέντρο; — Is dit de bus naar het centrum?
• Είστε από εδώ; — Komt u / Komen jullie hiervandaan?

Er komt dus geen apart hulpwerkwoord en ook geen Nederlandse omkering bij. Vraagwoorden staan doorgaans vooraan: Πού είσαι; (‘Waar ben je?’), Ποιος είναι; (‘Wie is het?’) en Τι είναι αυτό; (‘Wat is dit?’).

Voorbeelden in context

Grieks	Nederlands	Toelichting
Είμαι δάσκαλος.	Ik ben leraar.	Beroep zonder lidwoord.
Η αδελφή μου είναι κουρασμένη.	Mijn zus is moe.	De vrouwelijke vorm eindigt hier op -μένη.
Είναι κρύο.	Het is koud.	Onzijdige vorm voor een algemene situatie.
Είμαστε στο σπίτι.	We zijn thuis.	Plaats met στο.
Είσαι από την Ολλανδία;	Kom je uit Nederland?	Grieks gebruikt letterlijk ‘ben je uit’.
Δεν είμαι πεινασμένος.	Ik heb geen honger.	Grieks zegt hier ‘ik ben hongerig’; spreker is mannelijk.
Η Μαρία δεν είναι γιατρός.	Maria is geen arts.	δεν ontkent de hele mededeling.
Τα παιδιά είναι ήσυχα.	De kinderen zijn rustig.	Onzijdig meervoud ήσυχα.
Πού είστε τώρα;	Waar zijn jullie nu? / Waar bent u nu?	είστε kan meervoud of beleefd enkelvoud zijn.
Αυτό είναι το βιβλίο μου.	Dit is mijn boek.	Identificatie van een bepaalde zaak.
Εγώ είμαι έτοιμη, εσύ;	Ik ben klaar, en jij?	εγώ legt contrast; spreker is vrouwelijk.
Ο καφές είναι ζεστός.	De koffie is warm.	Het bijvoeglijk naamwoord volgt het mannelijke onderwerp.
Ήμασταν στο σπίτι όλο το βράδυ.	We waren de hele avond thuis.	Verleden tijd; zie de verdieping hieronder.

Veelgemaakte fouten

Het Nederlandse lidwoord bij een beroep overnemen

• Onjuist in een neutrale beroepsaanduiding: Είμαι ένας δάσκαλος.
• Juist: Είμαι δάσκαλος.
• Waarom: bij een beroep of rol gebruikt het Grieks normaal geen equivalent van ‘een’. ένας krijgt alleen een functie als ‘één’ of ‘een bepaalde’ echt relevant is.

Altijd een persoonlijk voornaamwoord toevoegen

• Onnatuurlijk zonder bijzondere nadruk: Εγώ είμαι στην Αθήνα και εγώ είμαι κουρασμένος.
• Natuurlijk: Είμαι στην Αθήνα και είμαι κουρασμένος.
• Waarom: είμαι laat al zien dat de spreker ‘ik’ bedoelt. εγώ is vooral nuttig voor nadruk of contrast.

De verkeerde vorm van het bijvoeglijk naamwoord kiezen

• Onjuist: Η Μαρία είναι κουρασμένος.
• Juist: Η Μαρία είναι κουρασμένη.
• Waarom: Maria is vrouwelijk, dus ook het bijvoeglijk naamwoord moet hier vrouwelijk zijn.

Nederlands ‘geen’ na het werkwoord nabouwen

• Onjuist: Είμαι όχι γιατρός.
• Juist: Δεν είμαι γιατρός.
• Waarom: een gewone ontkenning krijgt δεν vóór het werkwoord. Het verschil tussen Nederlands ‘niet’ en ‘geen’ wordt niet op dezelfde manier gemaakt.

είναι alleen als ‘hij is’ leren

• Onjuist: Οι φίλοι μου είστε εδώ.
• Juist: Οι φίλοι μου είναι εδώ.
• Waarom: είναι betekent zowel ‘hij/zij/het is’ als ‘zij zijn’. είστε hoort bij ‘jullie’ en bij beleefd ‘u’.

Een Nederlands vraagteken in Griekse tekst zetten

• Niet volgens de Griekse spelling: Είσαι καλά?
• Juist: Είσαι καλά;
• Waarom: het Griekse vraagteken ziet eruit als een puntkomma. Een gewone Griekse puntkomma wordt met een verhoogde punt geschreven: ·.

Gebruiksnotities

Εσείς είστε kan zowel ‘jullie zijn’ als beleefd ‘u bent’ betekenen. De situatie maakt duidelijk welke lezing bedoeld is. In winkels, hotels of een eerste formeel contact is de meervoudsvorm een veilige beleefde keuze. Tegen vrienden en familie gebruik je gewoonlijk εσύ είσαι.

Voor het weer is Είναι κρύο begrijpelijk en bruikbaar als ‘Het is koud’. In alledaags Grieks hoor je ook vaak Κάνει κρύο, letterlijk ongeveer ‘Het doet kou’. Leer die laatste combinatie als vaste uitdrukking; vervang είμαι niet overal automatisch door één Nederlands werkwoord.

Bij leeftijd lopen Grieks en Nederlands deels gelijk: Είμαι τριάντα χρονών betekent ‘Ik ben dertig jaar oud’. Voor lichamelijke gewaarwordingen kan het verschil juist groot zijn. Δεν είμαι πεινασμένος / πεινασμένη betekent ‘Ik heb geen honger’, hoewel de Griekse bouw letterlijk ‘ik ben niet hongerig’ is.

Gebruik voor bestaan meestal υπάρχει / υπάρχουν (‘er is / er zijn’), niet simpelweg είναι. Το βιβλίο είναι στο τραπέζι lokaliseert een bekend boek; Υπάρχει ένα βιβλίο στο τραπέζι introduceert dat er een boek op tafel ligt.

Verder dan de basis

De volgende vormen hoef je op A1 nog niet allemaal actief te beheersen. Ze zijn wel belangrijk om είμαι in verhalen, plannen en bijzinnen te herkennen.

Verleden tijd

De gebruikelijke onvoltooid verleden tijd beschrijft een toestand in het verleden. Dat is een verleden vorm zonder ingebouwd eindpunt, zoals Nederlands ‘was’ en ‘waren’.

Persoon	Grieks	Nederlands
ik	ήμουν	ik was
jij	ήσουν	jij was
hij / zij / het	ήταν	hij / zij / het was
wij	ήμασταν	wij waren
jullie / u	ήσασταν	jullie waren / u was
zij	ήταν	zij waren

Voorbeelden zijn Ήμουν άρρωστη χθες (‘Ik was gisteren ziek’, vrouwelijke spreker) en het gegeven kernvoorbeeld Ήμασταν στο σπίτι (‘We waren thuis’). Je kunt ook ήμουνα en ήσουνα horen; ήμουν en ήσουν zijn goede neutrale vormen om eerst te leren.

Toekomst en vormen met να

Met θα krijg je een toekomstige betekenis: θα είμαι (‘ik zal zijn’), θα είσαι (‘jij zult zijn’) enzovoort. De vorm van είμαι blijft daarbij hetzelfde als in de tegenwoordige tijd:

• Αύριο θα είμαι στην Αθήνα. — Morgen ben ik in Athene.
• Θα είστε εκεί; — Zult u / Zullen jullie daar zijn?

Na να staan dezelfde persoonsvormen: να είμαι, να είσαι, να είναι, να είμαστε, να είστε, να είναι. να leidt onder meer een gewenste, mogelijke of afhankelijke handeling of toestand in; de precieze keuze leer je later bij de conjunctief (een werkwoordsvorm na onder andere wensen en noodzaak):

• Θέλω να είμαι εδώ. — Ik wil hier zijn.
• Πρέπει να είσαι προσεκτικός. — Je moet voorzichtig zijn.

Modern Grieks heeft geen gewone infinitief zoals Nederlands ‘zijn’ die je los na elk ander werkwoord zet. Daarom correspondeert Nederlands ‘ik wil zijn’ met θέλω να είμαι, letterlijk opgebouwd met να plus een persoonsvorm.

Weglating in korte antwoorden

In informele antwoorden kan materiaal dat al duidelijk is, worden weggelaten:

• Είσαι έτοιμος; — Ναι, είμαι. — Ben je klaar? — Ja.
• Είναι στο σπίτι; — Δεν είναι. — Is hij/zij thuis? — Nee.

Anders dan het Nederlands kan Grieks de relevante vorm van είμαι in zo’n antwoord laten staan. Dat is handig: oefen niet alleen volledige zinnen, maar ook natuurlijke korte reacties.

Oefentips

1. Leer de zes vormen ritmisch. Zeg dagelijks hardop: είμαι, είσαι, είναι — είμαστε, είστε, είναι. Maak daarna bij elke vorm één bevestiging, één ontkenning en één vraag.
2. Werk met wisselende personen en geslachten. Verander Ο Νίκος είναι κουρασμένος in Η Μαρία είναι κουρασμένη en daarna in Τα παιδιά είναι κουρασμένα. Zo oefen je het werkwoord én de overeenkomst van het bijvoeglijk naamwoord.
3. Vergelijk met je Nederlandse automatisme. Noteer zinnen als ‘ik ben arts’, ‘ik heb honger’ en ‘de sleutels liggen op tafel’. Vraag steeds: gebruikt Grieks een lidwoord, een andere beschrijving of eenvoudig είμαι?

Verwante onderwerpen

• Voorkennis: Persoonlijke voornaamwoorden — helpt je de personen achter είμαι, είσαι, είναι, είμαστε en είστε te herkennen.