Vietnamcada Metin Bağlayıcıları

Kısaca

Vietnamcada thứ nhất “birincisi”, ngoài ra “ayrıca”, mặt khác “öte yandan”, nói cách khác “başka bir deyişle” ve tóm lại “özetle” anlamlarıyla düşünceler arasındaki ilişkiyi gösterir. Bu ifadeler özellikle yazılarda ve hazırlıklı konuşmalarda okuyucuya yol gösterir. Çoğu, cümle başında virgülle ayrılarak kullanılır; doğru seçim, cümlelerin uzunluğuna değil aralarındaki anlam ilişkisine bağlıdır.

Genel bakış

Tek tek doğru cümleler kurmak, anlaşılır bir metin yazmaya her zaman yetmez. Okuyucunun bir cümlenin önceki düşünceyi desteklediğini, ona başka bir açıdan baktığını veya onu özetlediğini de anlaması gerekir. Vietnamcada từ nối văn bản denilen metin bağlayıcıları bu işi yapar. Bir görüş yazısında, iş raporunda, başvuru metninde veya sunumda düşüncenin nasıl ilerlediğini görünür kılar.

B2 düzeyinde amaç, yalnızca “ve” ya da “ama” demek değil, fikirleri düzenleyerek bir değerlendirme sunabilmektir. Örneğin bir kursun uygunluğunu anlatırken önce iki gerekçe sıralayabilir, ardından ek bir avantaj belirtebilir, sonra bir sakıncaya geçebilir ve sonunda değerlendirmeyi toparlayabilirsiniz. Buradaki beş temel ifade, bu ihtiyaçların büyük bölümünü karşılar.

Türkçedeki “birincisi”, “ayrıca”, “öte yandan”, “başka bir deyişle” ve “kısacası” iyi başlangıç karşılıklarıdır. Ancak bunları sözcük sözcük eşleştirmek yerine görevleriyle öğrenmek daha güvenlidir. Özellikle Türkçedeki “diğer taraftan” bazen yalnızca yeni bir noktaya geçmek için kullanılırken, Vietnamcada mặt khác seçimi başka bir yönün değerlendirmeye katıldığını daha belirgin biçimde hissettirir.

Nasıl kullanılır?

Önce düşünceler arasındaki ilişkiyi seçin

Bağlayıcı, arkasından gelecek cümlenin metindeki görevini haber verir. Aşağıdaki ifadeler birbirlerinin yerine kullanılamaz: ek bilgi vermek, aynı bilgiyi yeniden açıklamak ve sonuçları özetlemek farklı işlerdir.

Vietnamca ifade	Türkçe karşılığı	Metindeki görevi
thứ nhất	birincisi, ilk olarak	İlk maddeyi veya ilk gerekçeyi açar.
thứ hai	ikincisi, ikinci olarak	Sıralamadaki ikinci maddeyi açar.
ngoài ra	ayrıca, bunun dışında	Önceki bilgiye yeni bir nokta ekler.
mặt khác	öte yandan, diğer yandan	Aynı konunun başka bir yönünü gündeme getirir.
nói cách khác	başka bir deyişle	Önceki düşünceyi farklı sözlerle açıklar.
tóm lại	özetle, kısacası	Önceki noktaları kısa bir değerlendirmede toplar.

Bir yazıya bağlayıcı eklemeden önce kendinize şu soruyu sorun: “Bu cümlede yeni bir bilgi mi veriyorum, başka bir yönü mü gösteriyorum, yoksa söylediğimi daha açık mı anlatıyorum?” İfadenin Türkçe karşılığını hatırlamak kadar bu ayrımı yapmak da önemlidir.

Cümledeki yeri ve noktalama

En kullanışlı başlangıç kalıbı, bağlayıcı + virgül + cümle düzenidir. Bağlayıcı, ardından gelen cümlenin temel sözcük sırasını değiştirmez. Özneyi, yani cümlede kimden veya neden söz edildiğini gösteren bölümü, bağlayıcı yüzünden başka yere taşımanız gerekmez.

• Ngoài ra, chúng tôi cần thêm thời gian. — Ayrıca daha fazla zamana ihtiyacımız var.
• Tóm lại, phương án này phù hợp với nhóm. — Özetle bu seçenek gruba uygun.

Birbirini izleyen iki tam cümleyi başlangıçta noktayla ayırmak, uzun cümleler kurmaya çalışmaktan daha kolaydır. İkinci cümlede bağlayıcıyı kullanabilirsiniz. Kısa ve açık cümleler, özellikle yeni öğrenirken, ilişkinin doğru kurulup kurulmadığını görmenizi sağlar.

Bu ifadeler fiil gibi çekimlenmez; yani zaman veya kişi göstermek için biçimleri değişmez. Cümlenin zamanı, ihtimal anlamı veya gereklilik anlamı kendi içinde kurulur. Örneğin cần “gerekli olmak, gerekmek” anlamını verir; önündeki thứ nhất yalnızca bu gerekliliğin ilk madde olduğunu bildirir.

Sıralama: thứ nhất, thứ hai

Thứ nhất bir görüşün ilk gerekçesini veya bir planın ilk maddesini tanıtır. Devamında thứ hai, gerekirse thứ ba “üçüncüsü” gelir. Bu, her zaman olayların zaman sırasını anlatmak değildir.

• Thứ nhất, địa điểm này gần ga. Thứ hai, giá thuê hợp lý. — Birincisi, burası istasyona yakın. İkincisi, kira bedeli makul.

Burada önce istasyona yakınlık gerçekleşip sonra kira bedeli ortaya çıkmıyor; iki ayrı gerekçe sıralanıyor. Türkçedeki “önce” ile “birincisi” arasındaki ayrımı düşünün. Gerçek bir işlem sırası anlatırken “önce” anlamındaki trước tiên veya đầu tiên daha uygun olabilir. Bununla birlikte bir hazırlık listesindeki ilk gereklilik de thứ nhất ile sunulabilir.

Thứ nhất yazınca sonraki maddeleri de numaralandırmak metni daha dengeli kılar. İkinci nokta hiç gelmiyorsa ifade anlaşılır olsa bile okuyucu yarım kalmış bir liste hissedebilir.

Ekleme: ngoài ra

Ngoài ra, söylenenlere yeni bir bilgi ekler. Türkçedeki “ayrıca” gibi, avantajdan sonra başka bir avantajı veya bir sorundan sonra başka bir sorunu getirebilir. Kendisi olumlu ya da olumsuz bir anlam taşımaz.

• Ngoài ra, còn có vấn đề khác. — Ayrıca başka bir sorun daha var.

Bu cümlede còn ek bir noktanın daha bulunduğunu vurgular. Ngoài ra ile birlikte sık görülebilir, fakat her cümleye otomatik olarak eklenmesi gerekmez. Bağlayıcıyı tek bir ezber kalıbına sıkıştırmak yerine farklı cümlelerle kullanın.

Başka bir yön: mặt khác

Mặt khác, konuyu farklı bir yönüyle değerlendirmeye açar. Özellikle bir yarardan sonra maliyet, risk veya sınırlama belirtirken kullanışlıdır.

• Khóa học này rất hữu ích. Mặt khác, học phí khá cao. — Bu kurs çok yararlı. Öte yandan kurs ücreti oldukça yüksek.

İkinci cümle birincisini yanlışlamaz: kurs hem yararlı hem pahalı olabilir. Bu nedenle mặt khác, her durumda sert bir “ama” değildir. İki tamamlayıcı bakış açısını da sunabilir. Yine de yalnızca ilgisiz bir ayrıntı eklemek istiyorsanız ngoài ra çoğunlukla daha doğrudandır.

Yeniden açıklama: nói cách khác

Nói cách khác, aynı düşünceyi başka sözlerle ifade eder. Soyut bir açıklamayı somutlaştırabilir veya bir ifadenin pratikte ne anlama geldiğini gösterebilir.

• Mỗi tuần chúng ta học hai buổi. Nói cách khác, lịch học không quá dày. — Haftada iki ders yapıyoruz. Başka bir deyişle ders programı çok yoğun değil.

İkinci cümle ilk cümlenin bir yorumudur. Bu bağlantının ikna edici olması için bağlamın da yorumu desteklemesi gerekir. Bağlayıcı kendi başına bir yorumu doğru yapmaz. Tamamen farklı bir konuya geçerken nói cách khác kullanmak, okuyucunun aynı düşüncenin nasıl yeniden açıklandığını aramasına yol açar.

Özetleme: tóm lại

Tóm lại, önceki noktaları toparlayan kısa bir cümleyi tanıtır. Genellikle bir paragrafın veya değerlendirmenin sonunda görülür.

• Tóm lại, chúng ta cần thêm thời gian để chuẩn bị. — Özetle hazırlanmak için daha fazla zamana ihtiyacımız var.

Özet cümlesinin önceki bütün cümleleri tekrar etmesi gerekmez. Ortak noktayı veya genel değerlendirmeyi vermesi yeterlidir. Ancak öncesinde hiç anlatılmamış yeni bir ana gerekçeyi tóm lại ile başlatmak okuyucuyu yanıltır.

Bağlam içinde örnekler

İlk dört örnek temel kalıpları kısa biçimde gösterir. Sonraki örneklerde bağlayıcının hangi düşünceye bağlandığını görmek için önceki cümle de verilmiştir.

Vietnamca	Türkçesi	Açıklama
Thứ nhất, cần chuẩn bị.	Birincisi, hazırlık yapmak gerekiyor.	Hazırlık, ilk gereklilik olarak sunulur.
Ngoài ra, còn có vấn đề khác.	Ayrıca başka bir sorun daha var.	Sorun listesine bir yenisi eklenir.
Tóm lại, kết quả rất tốt.	Özetle sonuçlar çok iyi.	Önceki değerlendirme toparlanır.
Mặt khác, chi phí cũng cao.	Öte yandan maliyet de yüksek.	Değerlendirmeye maliyet yönü katılır.
Thứ nhất, chúng ta cần xác định mục tiêu. Thứ hai, cần lập kế hoạch cụ thể.	Birincisi, hedefi belirlememiz gerekiyor. İkincisi, somut bir plan yapmamız gerekiyor.	Birbiriyle bağlantılı iki gereklilik sıralanır.
Thư viện mở cửa đến chín giờ tối. Ngoài ra, sinh viên có thể mượn máy tính.	Kütüphane akşam dokuza kadar açık. Ayrıca öğrenciler bilgisayar ödünç alabiliyor.	Sunulan hizmetlere bir yenisi eklenir.
Làm việc ở nhà giúp tiết kiệm thời gian đi lại. Mặt khác, không phải ai cũng có chỗ làm việc yên tĩnh.	Evden çalışmak yolda geçen zamandan tasarruf sağlar. Öte yandan herkesin sessiz bir çalışma alanı yoktur.	Bir avantajdan sonra sınırlama gösterilir.
Vé này chỉ có giá trị trong ngày. Nói cách khác, bạn không thể dùng vé vào ngày mai.	Bu bilet yalnızca bugün geçerli. Başka bir deyişle bileti yarın kullanamazsınız.	Geçerlilik koşulunun pratik anlamı açıklanır.
Chúng tôi đã kiểm tra thiết bị và hướng dẫn nhân viên. Tóm lại, mọi thứ đã sẵn sàng.	Cihazları kontrol ettik ve çalışanlara gerekli bilgileri verdik. Özetle her şey hazır.	Hazırlıklar genel bir değerlendirmede toplanır.
Giá phòng đã bao gồm bữa sáng. Ngoài ra, khách được sử dụng hồ bơi miễn phí.	Oda fiyatına kahvaltı dahil. Ayrıca konuklar havuzu ücretsiz kullanabiliyor.	İkinci bir olanak eklenir.
Một mặt, dự án tạo thêm việc làm. Mặt khác, dự án có thể ảnh hưởng đến môi trường.	Bir yandan proje yeni iş olanakları yaratıyor. Diğer yandan çevreyi etkileyebilir.	Aynı projenin iki yönü karşılaştırılır.
Mỗi nhóm chỉ được nộp một bài. Nói cách khác, các thành viên phải cùng hoàn thành bài đó.	Her grup yalnızca bir çalışma teslim edebilir. Başka bir deyişle üyeler o çalışmayı birlikte tamamlamalıdır.	Kuralın gerektirdiği çalışma biçimi açıklanır.

Sık yapılan hatalar

Aşağıdaki sorunların çoğu tek başına cümlenin kuruluşundan değil, iki düşünce arasındaki yanlış bağlantıdan kaynaklanır. “Yanlış” işaretli örnekleri verilen amaç açısından değerlendirin.

1. Yeni bilgiyi yeniden açıklama gibi sunmak

• Yanlış: Khách sạn ở gần biển. Nói cách khác, bữa sáng được phục vụ từ sáu giờ.
• Doğru: Khách sạn ở gần biển. Ngoài ra, bữa sáng được phục vụ từ sáu giờ.
• Neden? “Otel denize yakın” cümlesi, “kahvaltı saat altıdan itibaren veriliyor” anlamına gelmez. İkinci cümle yeni bir bilgi olduğu için ngoài ra uygundur. Türkçede de burada “başka bir deyişle” değil, “ayrıca” denir.

2. Özeti yeni bir konu açmak için kullanmak

• Yanlış: Giá vé khá rẻ. Tóm lại, nhà ga có một quán cà phê mới.
• Doğru: Giá vé khá rẻ. Ngoài ra, nhà ga có một quán cà phê mới.
• Neden? Biletin ucuz olması, istasyonda yeni bir kafe bulunduğunun özeti değildir. “Ayrıca” ile bilgi eklenebilir. Tóm lại kullanmak isteniyorsa önce ele alınan bilgileri toparlayan bir sonuç yazılmalıdır.

3. Birinci maddeden sonra yeniden birinci maddeyi açmak

• Yanlış: Thứ nhất, giá thuê thấp. Thứ nhất, văn phòng gần ga.
• Doğru: Thứ nhất, giá thuê thấp. Thứ hai, văn phòng gần ga.
• Neden? “Birincisi, kira düşük. İkincisi, ofis istasyona yakın.” biçiminde iki gerekçe sıralanıyor. Aynı listede ikinci madde için thứ hai gerekir. Yeni bir liste başlamıyorsa sayımı yeniden başlatmayın.

4. Ek hizmeti gereksiz yere karşı yön gibi sunmak

• Bu amaç için uygun değil: Khách sạn có bãi đỗ xe. Mặt khác, khách sạn có hồ bơi.
• Daha doğal: Khách sạn có bãi đỗ xe. Ngoài ra, khách sạn có hồ bơi.
• Neden? Amaç yalnızca otelin otoparkı ve havuzu olduğunu söylemekse ngoài ra daha açıktır. Mặt khác dilbilgisel olarak yasak değildir; ancak okuyucuyu farklı bir değerlendirme yönü aramaya iter. Bağlayıcıyı, yalnızca tekrar etmemek için değiştirmeyin.

5. Türkçe bir kalıbın parçalarını Vietnamcada birleştirmek

• Yanlış: Nói cách khác ra, chúng ta cần thêm người.
• Doğru: Nói cách khác, chúng ta cần thêm người.
• Neden? “Başka bir deyişle daha fazla kişiye ihtiyacımız var” cümlesindeki ifade nói cách khác biçimindedir. Ngoài ra içindeki ra parçası, başka bağlayıcılara eklenen genel bir ek değildir. Bu ifadeleri bütün olarak öğrenin.

Kullanım notları

Yazılı dil ve konuşma arasındaki denge

Bu bağlayıcılar yalnızca akademik metinlere ait değildir. Ngoài ra, bir hizmeti tanıtırken veya bilgi verirken günlük konuşmada da kullanılabilir. Nói cách khác, bir şeyi açıklarken doğaldır. Thứ nhất, thứ hai dizisi ile tóm lại ise konuşmaya daha düzenli, hazırlanmış bir anlatım havası verebilir; sunumlarda ve toplantılarda bu çoğu zaman yararlıdır.

Yakın bir arkadaşla kısa konuşurken her cümleyi böyle başlatmak gereğinden fazla resmî veya ezberlenmiş duyulabilir. Türkçede de “Birincisi… İkincisi… Özetle…” dizisini her sohbette kullanmayız. Sözcükleri bilmek kadar, nerede kullanmamayı seçtiğiniz de doğallığı etkiler.

Her cümlenin başına bağlayıcı koymayın

Bağdaşıklık, yani metindeki parçaların birbirine anlaşılır biçimde bağlanması, yalnızca bu ifadelerle sağlanmaz. Aynı konu hakkında konuşmayı sürdürmek, açık cümleler kurmak ve gerekli sözcükleri yeniden kullanmak da okuyucuya yardımcı olur. Her cümlede farklı bir bağlayıcı kullanmak, zayıf bir düşünce akışını tek başına düzeltemez.

Bir paragrafta gerekçeleri thứ nhất ve thứ hai ile sıraladıysanız, her maddenin içine ayrıca başka bağlayıcılar yerleştirmeniz gerekmez. Önce metni sade yazın; ilişkisi belirsiz kalan yerlere bağlayıcı ekleyin.

Yazım işaretlerini koruyun

Thứ nhất, tóm lại ve mặt khác içindeki işaretler sözcüklerin yazımının parçasıdır. Bunlar yalnızca süs veya vurgu işareti değildir; ses ve ton ayrımlarını gösterir. Çalışma notlarınızda da işaretleri koruyun. Cümle başında ilk harfi büyütün, fakat ifadenin bütün sözcüklerini büyük harfle başlatmayın.

Daha ileri kullanım

Mặt khác ile tuy nhiên arasındaki fark

Tuy nhiên “ancak, bununla birlikte” anlamıyla daha doğrudan bir karşıtlık kurar; karşıtlık, iki düşüncenin farklı yönlere işaret etmesidir. Mặt khác ise aynı konunun öteki yönüne bakmayı öne çıkarır. Bazı bağlamlarda ikisi de kullanılabilir, fakat vurgu değişir.

• Phương án này nhanh. Tuy nhiên, nó quá đắt. — Bu seçenek hızlı. Ancak fazla pahalı.
• Phương án này nhanh. Mặt khác, chi phí cần được xem xét kỹ. — Bu seçenek hızlı. Öte yandan maliyetin dikkatle değerlendirilmesi gerekiyor.

İlkinde hız avantajına karşı güçlü bir itiraz vardır. İkincisinde maliyet, değerlendirmeye alınması gereken ayrı bir boyut olarak açılır. Kesin bir sınır çizmek yerine metindeki amacı düşünün: itiraz mı ediyorsunuz, yoksa tabloyu başka bir yönden mi tamamlıyorsunuz?

Một mặt … mặt khác … ikilisi, Türkçedeki “bir yandan… diğer yandan…” yapısına yakındır. İki yönü dengeli sunmak için kullanılır. Bununla birlikte mặt khác ifadesinin her kullanımından önce một mặt bulunması şart değildir.

Tóm lại ile vì vậy arasındaki fark

Vì vậy “bu yüzden, bu nedenle” anlamıyla neden-sonuç ilişkisini gösterir. Tóm lại ise özetleme yapar. Bir özet aynı zamanda sonuç değerlendirmesi içerebilir; yine de iki bağlayıcının görevi aynı değildir.

• Trời mưa to. Vì vậy, chúng tôi hoãn chuyến đi. — Şiddetli yağmur yağıyor. Bu yüzden geziyi erteliyoruz.
• Chi phí tăng, còn thời gian chuẩn bị quá ngắn. Tóm lại, kế hoạch cần được điều chỉnh. — Maliyet artıyor, hazırlık süresi de çok kısa. Özetle planın yeniden düzenlenmesi gerekiyor.

İlk örnekte ertelemenin nedeni belirtilir. İkincisinde iki sorun bir genel değerlendirmede birleştirilir. Türkçedeki “sonuç olarak” bazen her iki görevi de üstlenebildiği için, Vietnamca yazarken önce hangi ilişkiyi kurduğunuzu belirleyin.

Bağlayıcının yalnızca bir cümleye değil, paragrafa bağlanması

Ngoài ra ile başlayan bir paragraf, hemen önceki son cümleye değil, önceki paragraftaki bütün değerlendirmeye yeni bir nokta ekleyebilir. Benzer şekilde tóm lại, birkaç paragrafı toparlayabilir. Bağlayıcının neye bağlandığını anlamak için yalnızca yanındaki sözcüklere bakmak bazen yeterli değildir.

Örneğin bir şehir içi ulaşım önerisini şöyle düzenleyebilirsiniz:

Thứ nhất, cần tăng số chuyến xe buýt vào giờ cao điểm. Thứ hai, cần cải thiện thông tin tại các điểm dừng. Ngoài ra, thành phố nên lắng nghe ý kiến của hành khách. Mặt khác, ngân sách hiện nay còn hạn chế. Tóm lại, cần chọn những thay đổi thiết thực và phù hợp với khả năng tài chính.

“Birincisi, yoğun saatlerde otobüs seferlerinin sayısını artırmak gerekiyor. İkincisi, duraklardaki bilgilendirmeyi iyileştirmek gerekiyor. Ayrıca belediye yolcuların görüşlerini dinlemeli. Öte yandan mevcut bütçe sınırlı. Özetle işe yarayan ve mali olanaklara uygun değişiklikler seçilmeli.”

Burada son cümle yalnızca bütçe sınırlamasını tekrar etmez; önerilerle sınırlamayı bir araya getirir. Bu, bağlayıcıları ayrı ayrı doğru kullanmanın ötesinde, metnin bütününü düzenlemektir. Her yazıda bütün ifadeleri kullanmak zorunda değilsiniz; yalnızca ihtiyaç duyulan bağlantıları kurun.

Çalışma önerileri

1. Cümleyi yazmadan önce görevi belirleyin. Bir kurs, ev veya iş seçimi hakkında beş kısa düşünce yazın. Yanlarına Türkçe olarak “ilk gerekçe”, “ek bilgi”, “diğer yön”, “yeniden açıklama”, “özet” notları koyun. Sonra bunları Vietnamcada uygun bağlayıcılarla birleştirin. Özellikle yeniden açıklama cümlenizin gerçekten aynı düşünceyi açıp açmadığını kontrol edin.
2. Aynı iki cümleyi farklı gözlerle okuyun. Bir avantaj ve bir maliyet içeren iki cümle kurun. Araya önce ngoài ra, sonra mặt khác yerleştirin. İlkinde ekleme, ikincisinde başka yönden değerlendirme vurgusunu fark etmeye çalışın. Her iki seçenek mümkünse, yazınızın amacına hangisinin daha uygun olduğunu bir cümleyle açıklayın.
3. Kısa paragrafınızı sadeleştirin. Sekiz-on cümlelik bir öneri metni yazın. Her bağlayıcının altını çizip “Bunu kaldırırsam ilişki yine açık mı?” diye sorun. Gereksiz olanları silin; sıralama varsa numaraları, özet varsa önceki fikirlerle bağlantısını kontrol edin. Ardından metni sesli okuyarak hazırlıklı bir konuşma gibi akıp akmadığını dinleyin.

İlgili konular

• Önce çalışılabilecek konu: Temel bağlaçlar — “ve”, “ama” ve “çünkü” gibi temel bağlantıları öğrenmek, cümleler arası daha geniş anlam ilişkilerini kurmayı kolaylaştırır.