Portekizcede Temel Sorular

Kısaca

Portekizcede temel soru sözcükleri quem (kim), o que / que (ne), onde (nerede), quando (ne zaman), como (nasıl) ve por que / porquê (neden) biçimleridir. Evet-hayır sorularında Türkçedeki mı, mi, mu, mü gibi bir soru eki kullanılmaz: Falas português? “Portekizce konuşuyor musun?” demektir. Soru sözcükleri çoğunlukla başa gelir; “neden” sözcüğünün yazımı ise Portekiz ve Brezilya kullanımına göre farklılaşır.

Genel Bakış

Birinin adını öğrenirken, istasyonun yerini sorarken veya bir randevunun saatini konuşurken birkaç temel soru kalıbı yeterli olabilir. Bu nedenle sorular, A1 düzeyinde öğrenilen ilk konular arasındadır. Buradaki amaç yalnızca sözcükleri ezberlemek değil, hangi bilgiyi istediğinize göre doğru sözcüğü seçmek ve onu kısa, doğal bir cümleye yerleştirmektir.

Türkçeden gelen bir öğrenci için iki nokta önemlidir. Birincisi, “Sen burada oturuyorsun” ile “Sen burada mı oturuyorsun?” arasındaki farkı Portekizcede çoğu zaman sesinizle belirtirsiniz. İkincisi, Türkçede “Nerede oturuyorsun?” derken soru sözcüğünden sonra gelen cümle düzenini Portekizceye bire bir aktarmamak gerekir. Portekizcede fiil, yani işi veya durumu bildiren sözcük, genellikle cümlede Türkçedekinden daha erken gelir.

Aşağıda önce her iki ülkede de anlaşılacak temel kalıpları göreceksiniz. Fazes, moras, estudas biçimleri tu, yani “sen” ile kullanılan fiil biçimleridir ve özellikle Portekiz kullanımını öğrenirken işe yarar. Brezilya örneklerinde sık karşılaşacağınız você de tek kişiye hitap eder, fakat faz, mora, estuda biçimlerini alır. Bu iki düzeni karıştırmamak, soruyu doğru kurmanın önemli bir parçasıdır.

Sorular Nasıl Kurulur?

1. Önce aradığınız bilgiyi seçin

Soru sözcüğünü Türkçe karşılığından çok beklenen cevapla birlikte öğrenin. Quem? sorusuna bir kişi, onde? sorusuna bir yer, quando? sorusuna bir zaman bilgisiyle cevap verilir. Böyle çalışmak, konuşurken doğru sözcüğü daha hızlı bulmanızı sağlar.

Portekizce	Türkçe karşılığı	Hangi bilgiyi ister?
quem	kim	Bir kişinin kimliği
o que / que	ne	Bir şey, olay veya yapılan iş
onde	nerede	Bir yer
quando	ne zaman	Bir zaman veya tarih
como	nasıl	Bir yöntem, durum veya özellik
por que / porquê	neden, niçin	Bir sebep; yazım için aşağıdaki açıklamaya bakın

Bu sözcükler kendi başlarına da kısa soru olabilir: Quem? “Kim?”, Quando? “Ne zaman?” gibi. Ancak tek sözcüklü bir soru bazen sert veya şaşkın duyulabilir. Yeni bir konuşma başlatırken tam bir cümle kurmak genellikle daha uygun olur.

2. Evet-hayır sorusunda ayrı bir soru eki yoktur

Evet-hayır sorusu, bir bilgiyi doğrulatmak için sorulan ve “evet” ya da “hayır” cevabı verilebilen sorudur. Portekizcede böyle bir soru için kelimelerin yerini mutlaka değiştirmeniz gerekmez:

• Tu moras aqui. — Sen burada oturuyorsun.
• Tu moras aqui? — Sen burada mı oturuyorsun?
• O café está aberto. — Kafe açık.
• O café está aberto? — Kafe açık mı?

Yazıda farkı soru işareti gösterir. Konuşmada tonlama, yani sesin cümle boyunca yükselip alçalması, soruyu belirtir. Başlangıçta evet-hayır sorularının sonunu hafifçe yükselterek çalışabilirsiniz; ancak gerçek konuşmada tonlama vurgunun yerine, bölgeye ve konuşanın niyetine göre değişir. Her Portekizce sorunun sonunda mutlaka yükselen bir ses olacağını varsaymayın.

Türkçedeki “mı” sözcüğünün yerine başka bir sözcük eklemeye çalışmayın. É “-dır / olmak” anlamıyla ilgili bir fiil biçimidir; bir soru eki değildir. Moras aqui? “Burada mı oturuyorsun?” sorusuna ayrıca é eklemek gerekmez.

3. Soru sözcüğünü çoğunlukla başa getirin

Bilgi isteyen sorularda güvenli bir başlangıç, soru sözcüğü + çekimli fiil + kalan bilgi düzenidir. Çekimli fiil, kimin yaptığını ve zamanı gösteren fiil biçimidir:

• Onde moras? — Nerede oturuyorsun?
• Quando chega o comboio? — Tren ne zaman geliyor?
• Como estás? — Nasılsın?

Quando chega o comboio? cümlesinde o comboio “tren” demektir ve fiilden sonra gelir. Yani “sorularda kelime sırası hiç değişmez” diye bir kural yoktur. Özellikle soru sözcüklü cümlelerde düzen değişebilir. Başlangıçta Onde moras? gibi kısa kalıpları bütün olarak öğrenmek, her cümleyi Türkçeden kelime kelime kurmaya çalışmaktan daha yararlıdır.

Özne, işi yapan veya hakkında bir şey söylenen kişi ya da şeydir. Türkçede “Ben yaşıyorum” yerine “Yaşıyorum” diyebildiğimiz gibi, Portekizcede de özne zamiri, yani eu “ben” veya tu “sen” gibi kişi sözcükleri, çoğu zaman söylenmez. Onde moras? cümlesindeki moras zaten tu ile eşleşir. Buna karşılık Brezilya konuşmasında Onde você mora? “Nerede oturuyorsun?” gibi öznenin açıkça yer aldığı sorular çok yaygındır.

4. “Kim” ve “ne” aynı işi yapmaz

Quem kişiyi sorar: Quem é? “Kim?” veya bağlama göre “Kim o?” demektir. Kapıdaki kişinin kim olduğunu anlamaya çalışırken kullanılabilir. Quem mora aqui? ise “Burada kim oturuyor?” sorusudur. Burada işi yapan kişi bilinmediği için quem özne görevindedir; ayrıca “sen” anlamında bir sözcük eklenmez.

O que bir şeyi veya yapılan işi sorar: O que fazes? “Ne yapıyorsun?” demektir. Portekizcede bu fiil biçimi, bağlama göre hem şu anda yapılan işi hem de genel bir uğraşı anlatabilir. Mesleğini sormak istediğinizde O que fazes? tek başına belirsiz kalabileceği için O que fazes profissionalmente? “Meslek olarak ne iş yapıyorsun?” daha açık olur.

Que, bir ismin önüne de gelebilir. İsim, bir kişi, eşya, yer veya kavramın adıdır:

• Que livro estás a ler? — Hangi kitabı okuyorsun?
• Que música ouves? — Ne tür müzik dinliyorsun?

Bu kullanımda Türkçe karşılık bazen “ne” değil, “hangi” veya “ne tür” olur. Bir ismin önünde que kullanılır; o que livro denmez. Tek başına “ne?” sorusunda ise başlangıç için o que iyi bir seçimdir. Que fazes? “Ne yapıyorsun?” gibi que ile kurulan sorular da mümkündür; bunları yanlış saymayın.

5. “Nerede”, “nereden” ve “nereye” ayrımını koruyun

Türkçede yerle ilgili ayrımı eklerle yaparız: “nerede”, “nereden”, “nereye”. Portekizcede edat, yani bir sözcüğün yer, yön veya başka bir sözcükle ilişkisini gösteren kısa kelime, önem kazanır:

• Onde moras? — Nerede oturuyorsun?
• De onde és? — Nerelisin? / Nereden geliyorsun?
• Para onde vais? — Nereye gidiyorsun?

De onde és? kişinin kökenini sorar; Onde moras? ise şimdi yaşadığı yeri sorar. Bir kişi İzmirli olup Lizbon'da yaşıyor olabilir, dolayısıyla bu iki soruya aynı cevabı vermek zorunda değildir.

Aonde da “nereye” anlamında görülür, özellikle yön bildiren ve a edatıyla kullanılan yapılarda: Aonde vais? “Nereye gidiyorsun?” Başlangıçta bulunduğunuz yer için onde, yön için para onde ayrımını öğrenmek yeterlidir. Günlük dilde onde yön sorularında da duyulabilir; bu, dikkatli yazıda yer ve yön ayrımının önemsiz olduğu anlamına gelmez.

6. “Neden” sorusunda ülkeye ve konuma dikkat edin

“Neden” için tek bir yazımı bütün Portekizceye uygulamak doğru olmaz. Özellikle Brezilya yazımında soru, cevap ve cümle sonu ayrımı önemlidir; Portekiz kullanımında dağılım biraz farklıdır.

Portekizce	Türkçe	Kullanım
Por que estudas português?	Neden Portekizce öğreniyorsun?	Bu dersin temel örneği; soru başındaki ayrı yazım Brezilya standardında olağandır.
Por que razão estudas português?	Hangi nedenle Portekizce öğreniyorsun?	Sebebi açıkça soran, Portekiz'de de doğal bir kalıp
Porque estudas português?	Neden Portekizce öğreniyorsun?	Portekiz kullanımında soru başında bu yazım da kullanılır.
Porque gosto da língua.	Çünkü dili seviyorum.	Sebep bildiren cevap; iki kullanımda da bitişik yazılır.
Porquê?	Neden?	Portekiz'de tek başına kullanılan soru
Você estuda português por quê?	Portekizceyi neden öğreniyorsun?	Brezilya standardında soru sonunda ayrı ve aksanlı biçim

Bu tabloyu ilk gün bütünüyle ezberlemeniz gerekmez. Önce çalıştığınız ülkenin düzenini seçin ve soru-cevap çiftleriyle öğrenin. Brezilya için Por que você estuda português? — Porque gosto da língua. “Neden Portekizce öğreniyorsun? — Çünkü dili seviyorum.” iyi bir çifttir. Portekiz için Por que razão estudas português? — Porque gosto da língua. aynı ayrımı çok açık gösterir.

Bağlam İçinde Örnekler

Aşağıdaki sorular tanışma, yolculuk ve günlük planlar için kullanılabilir. Çevirileri kelime sırasına göre değil, Türkçede doğal söylenecek biçimde okuyun.

Portekizce	Türkçe	Açıklama
Quem é?	Kim o?	Kimlik sorusu; bağlamdan kişi anlaşılır.
Quem trabalha aqui?	Burada kim çalışıyor?	İşi yapan kişi soruluyor.
O que fazes?	Ne yapıyorsun?	Tanıdık bir kişiye, tu düzeniyle
O que você quer beber?	Ne içmek istiyorsun?	Brezilya'da yaygın você düzeni
Que autocarro vai para o centro?	Hangi otobüs merkeze gidiyor?	İsim önünde que; autocarro Portekiz'de kullanılan sözcüktür.
Onde moras?	Nerede oturuyorsun?	Yaşanılan yer soruluyor.
Onde fica a estação?	İstasyon nerede?	Bir yerin konumunu sormak için kullanışlı kalıp
De onde és?	Nerelisin?	Köken sorusu; tu ile
Para onde vão vocês?	Nereye gidiyorsunuz?	Birden fazla kişiye yön sorusu
Quando começa a reunião?	Toplantı ne zaman başlıyor?	Başlangıç zamanı soruluyor.
Como estás?	Nasılsın?	Tanıdık bir kişiye hâl hatır sorusu
Como se diz isto em português?	Bu, Portekizcede nasıl söylenir?	Bir sözcüğü veya ifadeyi öğrenme sorusu
Por que estudas português?	Neden Portekizce öğreniyorsun?	Sebep sorusu
A farmácia está aberta?	Eczane açık mı?	Soru sözcüğü olmayan evet-hayır sorusu
Você tem tempo amanhã?	Yarın vaktin var mı?	Brezilya'da günlük bir plan sorusu

Cevapların her zaman tam cümle olması gerekmez. Onde moras? — Em Lisboa. “Nerede oturuyorsun? — Lizbon'da.” doğal bir konuşmadır. Quando começa a reunião? — Às nove. “Toplantı ne zaman başlıyor? — Saat dokuzda.” cevabı da yeterlidir. Soruya cevap verirken aynı soru sözcüğünü tekrar etmeye çalışmayın; onun istediği bilgiyi verin.

Sık Yapılan Hatalar

1. Türkçedeki soru ekinin yerine fazladan bir fiil eklemek

• Yanlış: Tu moras aqui é?
• Doğru: Tu moras aqui? — Burada mı oturuyorsun?
• Neden: Bu temel soruda ayrı bir soru eki yoktur. É sona eklenen genel bir soru işareti gibi kullanılamaz. Daha sonra göreceğiniz não é? “değil mi?” yapısı ayrı bir kalıptır.

2. “Sen” biçimleriyle fiili karıştırmak

• Yanlış: Tu mora aqui?
• Doğru: Tu moras aqui? — Burada mı oturuyorsun?
• Diğer doğru seçenek: Você mora aqui? — Burada mı oturuyorsun?
• Neden: Standart dilde tu ile moras, você ile mora eşleşir. Brezilya'nın bazı bölgelerinde tu mora duyabilirsiniz; bunu başlangıç için standart çekim modeli olarak almayın.

3. Bir ismin önüne “o que” getirmek

• Yanlış: O que livro queres?
• Doğru: Que livro queres? — Hangi kitabı istiyorsun?
• Neden: Livro “kitap” sözcüğünü belirleyen soru sözcüğü que olur. O que queres? ise ismi söylemeden “Ne istiyorsun?” diye sorar.

4. Köken sorusunda “de” sözcüğünü unutmak

• Yanlış: Onde és? — “Nerelisin?” anlamında kullanıldığında
• Doğru: De onde és? — Nerelisin?
• Neden: De burada kökeni gösterir. Yaşadığı yeri soracaksanız başka bir soru kurarsınız: Onde moras? — Nerede oturuyorsun?

5. Brezilya yazımında soruyla cevabı aynı yazmak

• Yanlış: Porque você estuda português? — Brezilya standart yazımında sebep sorusu olarak
• Doğru: Por que você estuda português? — Neden Portekizce öğreniyorsun?
• Cevap: Porque gosto da língua. — Çünkü dili seviyorum.
• Neden: Brezilya standardında soru başındaki por que ayrı, sebep bildiren porque bitişiktir. Bu uyarıyı Portekiz'deki bütün soru cümlelerine aynen uygulamayın.

6. Sabit hâl hatır kalıbındaki fiili değiştirmek

• Yanlış: Como és? — “Şu anda nasılsın?” demek istediğinizde
• Doğru: Como estás? — Nasılsın?
• Neden: Como estás? o anki hâli sorar. Como és? dilbilgisi bakımından mümkündür, fakat kişinin nasıl biri olduğunu, özelliklerini sorar. Burada sorun cümlenin var olamaması değil, amaçlanan anlama uymamasıdır.

Kullanım Notları

Hitap biçimi yalnızca “sen” ve “siz” çevirisinden anlaşılmaz

Portekiz'de tu genellikle yakınlık bildirir. Daha mesafeli bir konuşmada Como está? “Nasılsınız?” veya Onde mora? “Nerede oturuyorsunuz?” gibi öznenin söylenmediği biçimler sık kullanılır. O senhor ve a senhora saygılı hitap seçenekleridir. Você Portekiz'de her ortam için güvenli bir “siz” karşılığı değildir; sosyal ortam ve bölgeye göre mesafeli, kaba veya uygunsuz algılanabilir.

Brezilya'nın birçok bölgesinde você gündelik konuşmanın olağan “sen” biçimidir. Başka bölgelerde tu yaygındır ve yerel fiil kullanımları değişebilir. Dolayısıyla Como você está? sorusunu yalnızca fiilin biçimine bakarak resmî saymayın. Türkçe çeviride “Nasılsın?” ile “Nasılsınız?” seçimi ilişkiye göre yapılır.

Ses tonunuz sorunun niyetini değiştirir

Porquê? veya Por quê? “Neden?” tek başına, bağlama göre merak, şaşkınlık veya itiraz gösterebilir. Birinin kararını sorgularken sert bir ton kullanmak, “Ne gerek var?” gibi duyulabilir. Yumuşak bir giriş daha uygun olabilir: Posso perguntar porquê? “Nedenini sorabilir miyim?” Portekiz kullanımına ait doğal bir örnektir.

Bir soruyu anlamadığınızda Como? “Nasıl? / Efendim?” denebilir. Daha açık bir rica ise Pode repetir, por favor? “Lütfen tekrar eder misiniz?” olur. Böylece karşı taraf nasıl yapılacağını mı sorduğunuzu, yoksa söylediklerini tekrar mı istediğinizi kolayca anlar.

“É que” soruyu genişleten yaygın bir kalıptır

Onde é que moras? “Nerede oturuyorsun?” ve O que é que fazes? “Ne yapıyorsun?” özellikle Portekiz'de çok yaygındır. Buradaki é que kalıbını ayrı ayrı çevirmeyin; temel soruya çoğu zaman yeni bir anlam katmaz, doğal bir soru kurma yolu sunar. Bu yapı mutlaka aşırı vurgu taşımaz.

Brezilya'da O que é que você quer? “Ne istiyorsun?” gibi örnekler de duyulur. Daha da kısalmış konuşma biçimlerini hemen üretmek zorunda değilsiniz. Önce O que queres? veya O que você quer? gibi temel soruyu rahatça kurun.

Temel Bilginin Ötesinde

Bu bölümdeki yapıları başlangıçta kullanmak zorunda değilsiniz. Ama gerçek konuşmalarda ve yazılarda neden alıştığınız soru düzeninden farklı cümlelerle karşılaştığınızı anlamanıza yardımcı olurlar.

1. Dolaylı sorular

Dolaylı soru, sorunun başka bir cümlenin içine yerleştirilmesidir. “İstasyon nerede?” doğrudan sorudur; “İstasyonun nerede olduğunu biliyor musunuz?” ise soruyu daha uzun bir yapının içinde verir.

• Onde fica a estação? — İstasyon nerede?
• Sabe onde fica a estação? — İstasyonun nerede olduğunu biliyor musunuz?
• Não sei quando começa a reunião. — Toplantının ne zaman başlayacağını bilmiyorum.

Son örnekte quando bulunmasına rağmen cümlenin tamamı soru değildir; bu yüzden sonunda soru işareti yoktur. Soru sözcüğünün bulunması ile bütün cümlenin soru olması aynı şey değildir.

Evet-hayır sorusu bu şekilde içeri alındığında se kullanılabilir: Sabe se a farmácia está aberta? “Eczanenin açık olup olmadığını biliyor musunuz?” Buradaki se Türkçedeki “olup olmadığını” anlamına yaklaşır; bu kullanımda “eğer” diye çevirmek yanıltıcı olur.

2. Türkçe “ne” her zaman “o que” olmaz

Como te chamas? “Adın ne?” anlamında kullanılan yaygın bir Portekiz kalıbıdır. Sözcüklerin tek tek karşılığına bakarsanız “Kendini nasıl adlandırıyorsun?” gibi bir yapı görürsünüz; doğal Türkçe karşılığı yine “Adın ne?” olur. Brezilya'da Qual é o seu nome? “Adın ne?” çok yaygındır.

Benzer biçimde Que horas são? “Saat kaç?” sorusunda que vardır, ama Türkçede “ne saatler” demeyiz. Soru kalıplarını yalnızca sözlük karşılıklarından kurmak yerine, gerçek anlamlarıyla öğrenin. Qual “hangi” ve quanto “ne kadar / kaç” ayrıntıları bu makalenin ana kapsamı dışındadır; miktar ve seçim soruları bunları tamamlar.

3. Soru sözcüğü sonda da bulunabilir

Konuşmada Moras onde? “Nerede oturuyorsun?” duyulabilir. Böyle sorular bazı bağlamlarda bilgiyi yeniden isteme veya şaşkınlık taşır; Brezilya konuşmasında soru sözcüğünün sonda olması sıradan bilgi sorularında da yaygındır.

• Você vai quando? — Ne zaman gidiyorsun?
• Ela disse o quê? — Ne dedi o?

Brezilya standart yazımında cümle sonunda tek başına kalan quê aksan alır. Bu, baştaki O que você quer? “Ne istiyorsun?” sorusunun yazımıyla aynı değildir. Başlangıçta soru sözcüğünü başa koymanız anlaşılır ve güvenlidir; sondaki biçimleri önce tanımak yeterlidir.

4. “Neden” sözcüğü bir isim de olabilir

Porquê yalnızca kısa soru olarak kullanılmaz; “neden, sebep” anlamında bir isim de olabilir:

• Não sei o porquê. — Nedenini bilmiyorum.
• Não entendo os porquês desta decisão. — Bu kararın nedenlerini anlamıyorum.

Burada o veya os, ismin önünde kullanılan belirleyici sözcüklerdir; Türkçede bunların bire bir karşılığı yoktur. İsim olarak kullanılan porquê bitişik ve aksanlıdır; çoğulu porquês olur. Böyle bir cümleyi soru yazımı kurallarıyla düzeltmeye çalışmayın.

5. Olumsuz sorular ve kısa cevaplar

Olumsuz soru, “gelmiyor musun?” gibi içinde olumsuzluk bulunan sorudur: Não vens amanhã? “Yarın gelmiyor musun?” Bu yapı düz bilgi istemenin yanında beklenti veya şaşkınlık da taşıyabilir.

Türkçede olduğu gibi, tek başına “evet” veya “hayır” bazen karşı tarafı tereddütte bırakır. Portekizcede fiili tekrarlamak cevabı açıklığa kavuşturur: Venho. “Geliyorum.” veya Não venho. “Gelmiyorum.” Evet-hayır sorularına sim “evet” yerine fiille cevap vermek genel olarak da doğaldır: Tens tempo? — Tenho. “Vaktin var mı? — Var.”

Vens amanhã, não é? “Yarın geliyorsun, değil mi?” ise açık bir bilgi sorusundan çok onay bekler. Türkçedeki “değil mi?” alışkanlığını bu kalıpla eşleştirebilirsiniz, fakat her evet-hayır sorusunun sonuna otomatik olarak eklemeyin.

Çalışma Önerileri

1. Sözcüğü cevabıyla birlikte çalışın. Altı küçük soru-cevap çifti yazın: Quem é? — É a Ana. “Kim o? — Ana.”; Onde moras? — Em Lisboa. “Nerede oturuyorsun? — Lizbon'da.” gibi. Sonra cevapları kapatıp soruların ne tür bilgi istediğini söyleyin. Kişi, yer ve zaman sorularını aynı çalışmada karıştırmak, yalnızca sıralı liste ezberlemekten daha etkilidir.

2. Bir hitap düzenini sabitleyin. Portekiz kullanımıyla başlıyorsanız Onde moras?, Como estás?, O que fazes? sorularını; Brezilya kullanımıyla başlıyorsanız Onde você mora?, Como você está?, O que você faz? sorularını sesli çalışın. Her birinin Türkçe anlamını söyleyin, ardından bakmadan yeniden kurun. Diğer düzeni daha sonra karşılaştırarak ekleyin.

3. Aynı cümleyi bildirim ve soru olarak kaydedin. A farmácia está aberta. “Eczane açık.” ile A farmácia está aberta? “Eczane açık mı?” arasında yalnızca sesinizi değiştirin. Ardından kısa bir günlük konuşma hazırlayın: önce yeri, sonra zamanı, sonra sebebi sorun. Dinlediğiniz Portekizce konuşmalarda özellikle soru sözcüğünün yerini ve kısa cevapta fiilin tekrar edilmesini fark etmeye çalışın.

İlgili Konular

• Miktar ve seçim soruları — quanto, quanta, quantos, quantas ile “ne kadar / kaç”, qual, quais ile “hangi” sorularını kurmayı öğrenin. Temel soru sözcüklerini tanıdıktan sonraki doğal adımdır.