Hollandacada Yan Cümlede Sözcük Dizilişi

Kısaca

Hollandacada dat, omdat, als, wanneer gibi sözcüklerle başlayan yan cümlelerde çekimli fiil, yani kişiye ve zamana göre biçim alan eylem sözcüğü, sona gider: Ik weet dat hij komt. — “Onun geleceğini biliyorum.” Birden çok fiil varsa bunlar genellikle yan cümlenin sonunda bir grup oluşturur: Ik denk dat hij het gedaan heeft. — “Onun bunu yaptığını düşünüyorum.” Türkçedeki fiili sona koyma alışkanlığı burada yardımcıdır; ancak Hollandacanın ana cümlelerinde aynı düzen kullanılmaz.

Genel bakış

Yan cümle, başka bir cümleye bağlanarak onun bir bölümünü tamamlayan söz grubudur. “Evde kalıyorum, çünkü hastayım” dediğimizde hastalık, evde kalmanın nedenini açıklar. Hollandacada bunu Ik blijf thuis omdat ik ziek ben. diye söyleriz. İlk bölüm, Ik blijf thuis, kendi başına kullanılabilen ana cümledir. İkinci bölüm, omdat ik ziek ben, ona bağlı yan cümledir. Hollandacada bu iki bölümün sözcük dizilişi aynı değildir.

Bu ayrım A2 düzeyinde günlük konuşmanın önemli bir parçası olur. Bir düşünceyi aktarmak, neden belirtmek, koşul koymak veya bir olayın ne zaman gerçekleştiğini söylemek için yan cümle gerekir. İş yerinde Ik denk dat… (“… diye düşünüyorum”), bir randevu ayarlarken Als je tijd hebt… (“Vaktin varsa…”) gibi başlangıçları sık kullanırsınız. Bunlardan sonra fiili ana cümledeki yerine koymak, anlaşılır olsa bile standart dizilişe uymaz.

Türkçe bilenler için bu konu hem tanıdık hem de yanıltıcıdır. “Hasta olduğum için” gibi bir Türkçe yapı, Hollandacada “çünkü + ben + hasta + olduğumu bildiren fiil” biçiminde kurulur: omdat ik ziek ben. Fiilin sona gelmesi tanıdıktır; fakat Türkçede eklerle kurulan bağlantı, burada çoğu kez ayrı bir bağlaçla, yani söz gruplarını birbirine bağlayan sözcükle, başlar. Ayrıca Hollandacada özne, yani kimin veya neyin söz konusu olduğunu gösteren bölüm, genellikle açıkça bulunur. Türkçedeki gibi “ben” sözcüğünü rahatça düşüremezsiniz.

Kural nasıl işler?

1. Önce ana cümledeki düzeni görün

Hollandacanın düz bildirme ana cümlesinde çekimli fiil ikinci ögededir. Öge, cümlede bir görev üstlenen bölüm demektir; bir veya birkaç sözcükten oluşabilir. Dolayısıyla “ikinci öge”, mutlaka “ikinci sözcük” anlamına gelmez.

• Hij komt morgen. — “O yarın geliyor.”
• Morgen komt hij. — “Yarın o geliyor.”

İlk örnekte hij (“o”), ikinci örnekte morgen (“yarın”) ilk ögedir. Her ikisinde de komt ikinci ögededir. Bu çekimli biçim, Hollandacada persoonsvorm diye adlandırılır. Bu terimle karşılaşırsanız, cümlenin kişiye ve zamana göre değişen fiili olduğunu hatırlayın.

Yan cümleye geçtiğinizde aynı fiil sona taşınır:

• Ik weet dat hij morgen komt. — “Onun yarın geleceğini biliyorum.”

Ana cümlenin fiili weet yerinde kalır. Sona giden fiil, dat ile başlayan bölümün kendi fiili olan komt sözcüğüdür. Kuralı bütün cümleye tek parça hâlinde uygulamayın.

2. Bağlacı, özneyi ve son bölümü belirleyin

Başlangıç için şu düzen yeterlidir:

Bağlaç + özne + diğer bilgiler + fiil / fiil grubu

“Diğer bilgiler”; zaman, yer, nitelik veya nesne olabilir. Nesne, eylemin kimi ya da neyi etkilediğini gösteren bölümdür; örneğin “bileti almak” sözünde “bilet”. Bu bölümün ayrıntılı iç sırası ayrı bir konudur. Burada ilk hedefiniz, çekimli fiili bu bilgilerden sonra yerleştirmektir.

Hollandaca yan cümle	Türkçe karşılığı	Dizilişin anahtarı
…omdat ik ziek ben.	…hasta olduğum için.	Bağlaç + ben + hasta + çekimli fiil.
…als je tijd hebt.	…vaktin varsa.	Bağlaç + sen + vakit + çekimli fiil.
…dat hij morgen komt.	…onun yarın geleceğini.	Bağlaç + o + yarın + çekimli fiil.
…wanneer de winkel sluit.	…mağazanın ne zaman kapandığını.	Bu kullanımda zaman sorusu dolaylı olarak aktarılır.

Bunlar tek başına tam bildirme cümlesi değil, bir cümlenin içine yerleştirilecek bölümlerdir. Örneğin Ik bel je als je tijd hebt. — “Vaktin varsa seni ararım.” Burada yan cümlenin sonundaki hebt, Türkçede “var” ile karşıladığımız yapının parçasıdır.

3. Yan cümle başlatan sözcükleri tanıyın

En sık karşılaşılan başlangıçlar arasında şunlar vardır:

Bağlaç	Türkçede yaygın karşılığı	Kullanım
dat	… olduğunu / … yaptığını	Düşünce, bilgi veya söylenen söz.
omdat	… olduğu için / çünkü	Neden.
als	… ise / … olduğunda	Koşul veya bağlama göre zaman.
wanneer	… olduğunda	Zaman; dolaylı soruda “ne zaman”.
terwijl	… iken	Aynı zamanda gerçekleşen olay.
voordat	… olmadan önce	Öncelik ilişkisi.
nadat	… olduktan sonra	Sonralık ilişkisi.
hoewel	… olmasına rağmen	Beklentiye ters durum.

Türkçe karşılığı bir ek olsa da Hollandaca bağlaç yan cümlenin başında ayrı bir sözcük olarak durur. Örneğin dat her zaman Türkçedeki “ki” ile çevrilmez. Ik weet dat hij komt için “Onun geleceğini biliyorum” demek, “Biliyorum ki o geliyor” demekten çoğu bağlamda daha doğaldır. Çevirideki sözcük sırasını değil, Hollandaca yapıyı izleyin.

4. Yan cümle başa gelirse ana cümle değişir

Yan cümle ana cümleden sonra da önce de gelebilir:

• Ik blijf thuis omdat ik ziek ben. — “Hasta olduğum için evde kalıyorum.”
• Omdat ik ziek ben, blijf ik thuis. — “Hasta olduğum için evde kalıyorum.”

İkinci örnekte yan cümle bütünüyle ana cümlenin ilk ögesini doldurur. Bu yüzden hemen ardından ana cümlenin çekimli fiili blijf, sonra özne ik gelir. Bu düzene devrik diziliş, yani fiilin öznenin önüne geçmesi, denir.

Pratik şema şöyledir:

[Yan cümle], ana cümlenin çekimli fiili + özne + kalan bilgiler.

• Als je tijd hebt, kunnen we samen eten. — “Vaktin varsa birlikte yemek yiyebiliriz.”

Hebt yan cümlenin sonundadır; kunnen ise ana cümlenin başında, bütün yan cümleden sonra gelir. Virgül sınırı görmeyi kolaylaştırır. Sıralamayı belirleyen ise virgül değil, cümlenin yapısıdır.

5. İki fiil varsa sona bir fiil grubu yerleştirin

Bazı cümlelerde çekimli fiile başka bir fiil eşlik eder. Mastar, fiilin kişiye göre çekimlenmemiş sözlük biçimidir: werken (“çalışmak”), komen (“gelmek”). Geçmiş zaman ortacı ise gedaan (“yapmış/yapılmış”) gibi, yardımcı fiille birlikte geçmiş anlatımında kullanılan biçimdir. Türkçe karşılığı cümleye göre değişir.

Bir olanak veya zorunluluk bildiren kunnen (“yapabilmek”), moeten (“zorunda olmak”) gibi fiillerle başlangıçta şu düzeni kullanın:

• Ik weet dat hij morgen moet werken. — “Onun yarın çalışmak zorunda olduğunu biliyorum.”
• Ze zegt dat ze niet kan komen. — “Gelemeyeceğini söylüyor.”

Çekimli biçimler moet ve kan; mastarlar werken ve komen sözcükleridir. Bunlar yan cümlenin sonunda yan yana durur. “Fiil sona gider” kuralı burada “çekimli fiil mutlaka son sözcüktür” anlamına gelmez: son bölümde fiiller birlikte bulunur.

Geçmiş anlatımında iki yaygın sıra görebilirsiniz:

• Ik denk dat hij het gedaan heeft. — “Onun bunu yaptığını düşünüyorum.”
• Ik denk dat hij het heeft gedaan. — “Onun bunu yaptığını düşünüyorum.”

Bu örnekte gedaan heeft ve heeft gedaan standart kullanımlardır; temel anlam aynıdır. Fakat bu serbestliği bütün fiil gruplarına yaymayın. Daha uzun grupların kendilerine özgü düzenleri vardır.

6. Ayrılabilen fiillerin parçalarını birleştirin

Ayrılabilen fiil, bazı cümlelerde başlangıç parçası fiilden ayrı duran fiildir. Örneğin opbellen (“telefon etmek”) ana cümlede ayrılır:

• Ik bel je morgen op. — “Seni yarın telefonla ararım.”

Tek çekimli fiilli yan cümlede bu iki parça birleşir:

• Ze weet dat ik je morgen opbel. — “Seni yarın telefonla arayacağımı biliyor.”

Bir mastar kullanıldığında da fiili bütün olarak görürsünüz:

• Ze weet dat ik je morgen wil opbellen. — “Seni yarın telefonla aramak istediğimi biliyor.”

Bu nedenle yan cümle kurarken ana cümledeki bel … op parçalarını olduğu gibi bırakmak yerine, sözlük biçiminin opbellen olduğunu hatırlayın.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki örneklerde ev, iş, ulaşım ve günlük planlarla ilgili kullanımlar var. Önce yan cümlenin başladığı sözcüğü bulun, sonra o bölümün sonundaki fiil veya fiilleri işaretleyin.

Hollandaca	Türkçe	Dikkat edilecek nokta
Ik weet dat hij komt.	Onun geleceğini biliyorum.	Bilgi aktaran yan cümle komt ile biter.
Ik blijf thuis omdat ik ziek ben.	Hasta olduğum için evde kalıyorum.	“Hastayım” anlamı için ben gerekir.
We kunnen afspreken als je tijd hebt.	Vaktin varsa buluşabiliriz.	Koşul bölümünde hebt sondadır.
Ik denk dat hij het gedaan heeft.	Onun bunu yaptığını düşünüyorum.	İki fiil sonda birlikte durur.
Ze zegt dat de vergadering om tien uur begint.	Toplantının saat onda başlayacağını söylüyor.	Zaman bilgisi fiilden önce gelir.
Omdat de trein vertraging heeft, neem ik de bus.	Tren geciktiği için otobüse biniyorum.	Başa alınan yan cümleden sonra neem ik gelir.
Als het morgen regent, blijven we binnen.	Yarın yağmur yağarsa içeride kalırız.	Yan cümlede regent, ana cümlede blijven we.
Bel me wanneer je thuis bent.	Eve geldiğinde beni ara.	Buradaki wanneer bir zaman bağlacıdır.
Ik maak het eten terwijl jij de tafel dekt.	Sen sofrayı kurarken ben yemeği hazırlıyorum.	İki iş aynı zamanda yapılır.
Controleer het adres voordat je vertrekt.	Yola çıkmadan önce adresi kontrol et.	Yan cümlenin son fiili vertrekt.
Hoewel ik moe ben, maak ik het werk af.	Yorgun olmama rağmen işi bitiriyorum.	Ana cümlede ayrılan afmaken fiilini de görün.
Ik hoor dat je een nieuwe baan hebt gevonden.	Yeni bir iş bulduğunu duydum.	Yardımcı fiil + ortaç sırası.
Laat me weten of je zaterdag kunt komen.	Cumartesi gelip gelemeyeceğini bana bildir.	Of ile başlayan dolaylı soruda da fiiller sona gelir.
Hij vraagt wanneer de winkel sluit.	Mağazanın ne zaman kapandığını soruyor.	Zaman bildiren dolaylı soru.

Türkçe çevirilerde öznenin bazen söylenmediğine dikkat edin: “Yeni bir iş bulduğunu” derken “sen” demek zorunda değiliz. Hollandaca örnekte ise je bulunur. Fiilin yerini çalışırken özneyi gözden kaçırmayın.

Sık yapılan hatalar

1. Yan cümlede ana cümle sırasını korumak

• Yanlış: Ik weet dat hij komt morgen.
• Doğru: Ik weet dat hij morgen komt.
• Anlamı: “Onun yarın geleceğini biliyorum.”

Nötr, standart dizilişte morgen fiilden önce gelir. Hij komt morgen tek başına doğru bir ana cümledir; önüne dat eklemek, sözcük sırasını da değiştirmeyi gerektirir.

2. Türkçedeki gibi özneyi veya “olmak” fiilini düşürmek

• Yanlış: Ik blijf thuis omdat ziek ben.
• Doğru: Ik blijf thuis omdat ik ziek ben.
• Anlamı: “Hasta olduğum için evde kalıyorum.”

Türkçede kişi bilgisi “hastayım” sözcüğünün içinde bulunur. Hollandacada burada hem ik hem ben gerekir. Omdat ik ziek biçimi de bu anlamda eksik kalır. Fiili sona taşımak, onu silmek değildir.

3. Başa alınan yan cümleden sonra özneyi önce yazmak

• Yanlış: Als je tijd hebt, we kunnen samen eten.
• Doğru: Als je tijd hebt, kunnen we samen eten.
• Anlamı: “Vaktin varsa birlikte yemek yiyebiliriz.”

Yan cümle ilk ögeyi doldurduğu için ana cümlenin çekimli fiili hemen onu izler. Türkçede “Vaktin varsa biz birlikte yemek yiyebiliriz” denebilmesi, Hollandacada we kunnen sırasını burada doğru yapmaz.

4. Her bağlaçtan sonra fiili sona göndermek

• Yanlış: Ik blijf thuis, want ik ziek ben.
• Doğru: Ik blijf thuis, want ik ben ziek.
• Anlamı: “Evde kalıyorum, çünkü hastayım.”

Want ile omdat neden bildirir, ama yapıları farklıdır. Want iki ana cümleyi bağlar; arkasında ana cümle düzeni sürer. Alternatif doğru biçim Ik blijf thuis omdat ik ziek ben olur. Benzer şekilde en (“ve”) ve maar (“ama”) kendi başlarına yan cümle düzeni başlatmaz.

5. Fiil grubunu nesneyle bölmek

• Yanlış: Ik denk dat hij heeft het gedaan.
• Doğru: Ik denk dat hij het heeft gedaan.
• Doğru: Ik denk dat hij het gedaan heeft.
• Anlamı: “Onun bunu yaptığını düşünüyorum.”

Bu örnekte nesne olan het, fiil grubundan önce gelir. İki doğru sıranın bulunması, her sözcüğün fiillerin arasına yerleştirilebileceği anlamına gelmez.

6. Ayrılabilen fiili yan cümlede de ayırmak

• Yanlış: Ze weet dat ik je morgen bel op.
• Doğru: Ze weet dat ik je morgen opbel.
• Anlamı: “Seni yarın telefonla arayacağımı biliyor.”

Tek çekimli fiilli bu yan cümlede op ve bel birleşir. Ana cümle için öğrendiğiniz ayrılma kuralını aynı biçimde yan cümleye taşımayın.

Kullanım notları

Yan cümlede fiili sona yerleştirmek resmî yazıya özgü değildir. Arkadaşlarla konuşurken, mesajlaşırken ve iş yazışmalarında aynı temel yapı kullanılır. Konuşmada tek başına Omdat ik ziek ben — “Çünkü hastayım” gibi bir cevap duyabilirsiniz. Bu, önceki soruya dayanan kısa bir yanıttır; fiil düzeni yine yan cümle düzenidir.

Als ve wanneer her zaman bire bir aynı değildir. Als koşul bildirebilir: Als je kunt, kom dan morgen. — “Mümkünse yarın gel.” Zaman bağlamında ikisi de “olduğunda” karşılığına yaklaşabilir. Ayrıca wanneer doğrudan soru sözcüğü de olabilir. Tek bir sözcüğe bakmak yerine onun cümledeki görevine bakın.

Virgül açısından, başta gelen yan cümleden sonra virgül kullanmak özellikle uzun cümlelerde sınırı açık eder: Als je morgen tijd hebt, bel me dan. — “Yarın vaktin varsa beni ara.” Ik weet dat hij komt gibi kısa yapılarda dat önüne sırf yan cümle başladığı için virgül eklemek gerekmez. Türkçenin noktalama alışkanlıklarını aynen aktarmak yerine, Hollandaca metinlerdeki kullanım örneklerini izleyin.

İki fiilli geçmiş yapılarında iki sıra da yaygındır. Tercihler bölgeye, konuşma ritmine ve fiillere göre değişebilir. Başlangıçta sürekli sıra değiştirmek zorunda değilsiniz; doğru bir kalıbı yerleştirin, diğerini okurken ve dinlerken tanıyın. Dat hij het gedaan heeft ile dat hij het heeft gedaan arasında bu bağlamda farklı bir zaman anlamı aramayın.

Temel kuralın ötesi

Bu bölümdeki ayrıntıları A2 düzeyinde hemen üretmeniz gerekmez. Ama “fiil sonda” kuralını fazla katı yorumlamamak ve ileride karşılaşacağınız cümleleri tanımak için yararlıdır.

Dolaylı sorular ve bir ismi açıklayan yan cümleler

Dolaylı soru, bir soruyu doğrudan sormak yerine başka bir cümlenin içinde aktarmaktır. Doğrudan soruda ve dolaylı soruda sıralama değişir:

• Wanneer komt hij? — “O ne zaman geliyor?”
• Ik weet niet wanneer hij komt. — “Onun ne zaman geleceğini bilmiyorum.”

Evet-hayır soruları ise çoğunlukla of ile aktarılır:

• Komt hij morgen? — “O yarın geliyor mu?”
• Ik weet niet of hij morgen komt. — “Onun yarın gelip gelmeyeceğini bilmiyorum.”

Buradaki of, “veya” değil, soruyu yan cümleye bağlayan sözcüktür. “Veya” anlamındaki of ise tek başına fiilleri sona göndermez; sözcüğün görevi önemlidir.

Aynı son fiil düzenini ilgi cümlesinde, yani bir kişi ya da şeyi açıklayan yan cümlede, de görürsünüz:

• De collega die naast mij zit, spreekt Turks. — “Yanımda oturan iş arkadaşı Türkçe konuşuyor.”

Die naast mij zit iş arkadaşını tanımlar. Zit bu bölümün sonundadır; spreekt ise ana cümlenin fiilidir. Türkçede “yanımda oturan” ifadesi isimden önce gelirken Hollandacada açıklayıcı bölüm de collega ifadesinden sonra gelir. Die ve dat seçimi ayrıca öğrenilmelidir; burada önemli olan, açıklayıcı bölümün de kendi fiil düzenine sahip olmasıdır.

Fiil grubu her zaman cümlenin mutlak sonu değildir

Başlangıç kuralı “fiiller sonda” olsa da bazı bölümler fiil grubunun ardından gelebilir. Özellikle uzun bir edat öbeği, yani met (“ile”), over (“hakkında”) gibi bir sözcükle başlayan grup, sona alınabilir:

• Ik denk dat hij gisteren met zijn buurman heeft gepraat. — “Onun dün komşusuyla konuştuğunu düşünüyorum.”
• Ik denk dat hij gisteren heeft gepraat met zijn buurman. — “Onun dün komşusuyla konuştuğunu düşünüyorum.”

İkinci biçimde met zijn buurman, fiil grubundan sonra gelir. Bu, belirli grupların sağ tarafa taşınmasıdır; hij heeft gepraat ana cümle sırasına dönülmüş değildir. Başlangıçta ilk biçimi kullanmak daha güvenli bir alışkanlıktır. Nesne veya kısa bir zaman sözcüğü gibi her ögeyi serbestçe sona atamazsınız.

Bir yan cümlenin içine bağlı başka bir yan cümle de sonradan gelebilir:

• Ik weet dat zij denkt dat hij morgen komt. — “Onun, adamın yarın geleceğini düşündüğünü biliyorum.”

Burada üç çekimli fiil vardır: ana cümlede weet, ilk yan cümlede denkt, içteki yan cümlede komt. Her birini kendi bölümünde değerlendirin. “Bütün fiiller tek bir yerde toplanır” kuralı, farklı yan cümlelerin bütün fiillerini aynı grupta birleştirmek demek değildir.

Üç ve daha fazla fiil

Fiil grupları uzadığında iki fiilli geçmiş yapısındaki sıra esnekliği yeterli bir kılavuz olmaktan çıkar:

• Ik weet dat hij morgen zal moeten werken. — “Onun yarın çalışmak zorunda kalacağını biliyorum.”
• Ze zegt dat ze heeft moeten werken. — “Çalışmak zorunda kaldığını söylüyor.”

İkinci örnekte geçmiş anlatımı olmasına rağmen moeten mastar biçimindedir. Bazı fiiller, bir başka mastarla birlikte kullanıldığında geçmiş zaman ortacı yerine mastar olarak görünür. Bunu heeft moeten werken gibi bütün bir kalıp hâlinde öğrenin; sırayı ve biçimi tek tek Türkçeden türetmeye çalışmayın. Uzun fiil gruplarında her teorik sıralamanın doğru olduğunu varsaymayın.

“Om … te” yapısı aynı tür yan cümle değildir

Amaç anlatan om … te yapısı, başlangıç bağlaçlarına benzese de çoğunlukla çekimli fiil içermez:

• Ik ga naar de bibliotheek om rustig te kunnen studeren. — “Rahatça ders çalışabilmek için kütüphaneye gidiyorum.”

Om rustig te kunnen studeren bölümünde kunnen ve studeren mastardır; ayrıca çekimlenmiş bir özne-fiil çifti yoktur. Bu yüzden dat ik… yapısını buraya kelimesi kelimesine aktarmayın. Te sözcüğünün yeri ve hangi fiillerle kullanıldığı ayrı bir konudur.

Başlangıç için güvenli özet

İleri ayrıntılar arasında kaybolursanız şu üç noktaya dönün: Yan cümleyi başlatan sözcüğü bulun; o bölümün öznesini açıkça yazın; diğer bilgilerin ardından fiili veya fiil grubunu yerleştirin. Yan cümleyi başa alırsanız ana cümlenin çekimli fiilini hemen onun arkasına koyun. Bu düzen günlük cümlelerin büyük bölümünde sağlam bir başlangıç sağlar.

Çalışma önerileri

1. Ana cümleyi yan cümleye dönüştürün. Hij komt morgen — “O yarın geliyor” cümlesini Ik weet dat hij morgen komt — “Onun yarın geleceğini biliyorum” biçimine çevirin. Sonra Hij moet morgen werken — “O yarın çalışmak zorunda” ile aynı işlemi yapın: Ik weet dat hij morgen moet werken — “Onun yarın çalışmak zorunda olduğunu biliyorum.” Her dönüşümde yalnız ilgili bölümün fiillerini işaretleyin.
2. Aynı nedeni iki yerde kullanın. Önce Ik neem de bus omdat het regent — “Yağmur yağdığı için otobüse biniyorum” yazın. Ardından Omdat het regent, neem ik de bus biçimine dönüştürün. Anlam aynı kalırken hem yan cümlenin son fiilini hem ana cümlenin neem ik sırasını kontrol edin. Günlük hayatınızdan üç neden ve üç koşulla tekrarlayın.
3. Dinlerken yan cümlenin sonunu bekleyin. Bir konuşmada dat, omdat veya als duyduğunuzda hemen sözcük sözcük Türkçeye çevirmek yerine bölümün son fiilini yakalayın. Kısa bir cümleyi yazın, sınırları çizerek ana cümle ile yan cümleyi ayırın. Özellikle ben, hebt, kan komen ve heeft gedaan gibi kısa son grupları kaçırmamaya çalışın.

İlgili konular

• Önce gözden geçirin: Temel sözcük dizilişi — Ana cümlede çekimli fiilin ikinci ögede oluşunu öğrenin.
• Birlikte çalışın: Yan cümle bağlaçları — Neden, koşul ve zaman ilişkilerinde hangi bağlacı seçeceğinizi netleştirin.
• Sonraki adım: Om … te yapısı — Amaç bildiren mastarlı yapıları çekimli yan cümlelerden ayırın.
• Daha ileri: Fiil grupları — Birden çok fiilin sırasını ve daha uzun yapıların özelliklerini inceleyin.
• Daha ileri: Dolaylı sorular — Soru sözcükleri ve of ile aktarılan sorularda yan cümle düzenini uygulayın.