Det finns w języku szwedzkim

W skrócie

Det finns służy do powiedzenia, że coś istnieje, znajduje się gdzieś lub jest dostępne: Det finns en butik här — „Jest tu sklep”. Ta sama konstrukcja działa przy jednej i wielu rzeczach: Det finns två butiker här — „Są tu dwa sklepy”. Pytanie zaczyna się od Finns det…?, a przeczenie zwykle zawiera inte: Det finns inte någon butik här — „Nie ma tu żadnego sklepu”.

Do czego służy ta konstrukcja?

Gdy pytasz o aptekę w pobliżu, sprawdzasz, czy w lodówce jest mleko, albo opisujesz okolicę, potrzebujesz sposobu na przekazanie informacji „coś jest” lub „czegoś nie ma”. W szwedzkim bardzo często służy do tego det finns. To podstawowa konstrukcja poznawana na poziomie A1, ale przydaje się również do wyrażania bardziej abstrakcyjnych myśli: istnieją różne rozwiązania, jest ryzyko, są powody do obaw.

Polski daje nam kilka naturalnych odpowiedników: „jest”, „są”, „znajduje się”, „istnieje”, „można dostać”. Nie warto więc zawsze tłumaczyć finns jako „istnieje”. Det finns kaffe i köket najczęściej znaczy po prostu „W kuchni jest kawa”, a nie uroczyste stwierdzenie o jej istnieniu. W przeczeniu polszczyzna używa „nie ma”, choć w zdaniu twierdzącym było „jest”: Det finns inget kaffe — „Nie ma kawy”.

Najważniejsza różnica dotyczy budowy zdania. Po polsku wystarczy „Jest sklep” lub „Są sklepy”. Po szwedzku w podstawowym zdaniu zachowujemy det, a finns nie zmienia formy zależnie od liczby rzeczy. Nie trzeba wybierać między dwoma odpowiednikami polskich „jest” i „są”.

Jak działa det finns?

1. Zdanie twierdzące: najpierw informacja o istnieniu

Podstawowy układ to det finns + to, co jest + ewentualne określenie miejsca.

• Det finns en katt i trädgården. — W ogrodzie jest kot.
• Det finns många människor här. — Jest tu dużo ludzi.
• Det finns ett problem. — Jest pewien problem.

Det jest tutaj podmiotem formalnym, czyli słowem zajmującym wymagane miejsce podmiotu w zdaniu, mimo że nie nazywa konkretnej rzeczy. Podmiot to zwykle osoba lub rzecz, o której coś mówimy. W tej konstrukcji rzeczywistą informację o tym, co istnieje, podajemy dopiero po finns.

Nie tłumacz tego det osobno jako „to”. Det finns en katt nie znaczy „To istnieje kot”, lecz „Jest kot”. Również przy wielu osobach zostaje det, nie de („oni”, „one”).

Finns jest formą czasu teraźniejszego czasownika finnas — „istnieć”, „być obecnym”, „być dostępnym”. Czasownik to wyraz wyrażający czynność lub stan. Końcowe -s należy do tej formy i nie wolno go odrzucać. Nie jest też końcówką liczby mnogiej.

2. Jedna rzecz, kilka rzeczy, substancja

Po det finns może pojawić się rzeczownik, czyli nazwa osoby, rzeczy lub zjawiska. Nie musi to być coś, co można policzyć.

Szwedzki	Polski	Co warto zauważyć
Det finns en stol här.	Jest tu krzesło.	Jedna rzecz z rodzajnikiem.
Det finns ett bord här.	Jest tu stół.	Inny rodzaj rzeczownika, ale nadal det finns.
Det finns tre stolar här.	Są tu trzy krzesła.	Liczba mnoga nie zmienia finns.
Det finns vatten här.	Jest tu woda.	Substancja bez liczebnika i rodzajnika.

En i ett to rodzajniki nieokreślone: krótkie słowa przed nazwą jednej rzeczy, której jeszcze nie wskazaliśmy jako znanej rozmówcy. Polski nie ma takiego osobnego systemu, dlatego łatwo zapomnieć o nich przy pojedynczej policzalnej rzeczy. Ucz się od razu połączeń en stol — „krzesło” oraz ett bord — „stół”. Wybór en albo ett zależy od rzeczownika, nie od det.

Wprowadzając nowe informacje, używamy zwykle form nieokreślonych: „jakiś sklep”, „trzy sklepy”, „woda”. Samo polskie tłumaczenie nie musi zawierać „jakiś”, jeśli brzmi to nienaturalnie.

3. Pytania: finns przed det

W pytaniu, na które można odpowiedzieć „tak” lub „nie”, zamieniamy kolejność dwóch pierwszych słów:

• Finns det en bank i närheten? — Czy w pobliżu jest bank?
• Finns det mjölk i kylen? — Czy w lodówce jest mleko?
• Finns det några lediga rum? — Czy są jakieś wolne pokoje?

Szwedzki nie potrzebuje tutaj osobnego odpowiednika polskiego „czy”. Pytanie rozpoznajemy po szyku, czyli kolejności słów.

Najprostsze krótkie odpowiedzi to Ja — „Tak” i Nej — „Nie”. Pełniejsze brzmią Ja, det finns det — „Tak, jest/są” oraz Nej, det finns det inte — „Nie, nie ma”. W tych odpowiedziach drugie det odsyła do rzeczy, o którą pytano; nie zmieniamy go na de, gdy pytanie dotyczyło kilku pokoi.

Możesz też zadać pytanie z wyrazem pytającym:

• Vad finns det i väskan? — Co jest w torbie?
• Hur många rum finns det? — Ile jest pokoi?

4. Przeczenia: inte, ingen, inget, inga

Najprostszy schemat przeczenia to det finns inte…. Inte odpowiada polskiemu „nie” i w takim zdaniu stoi po finns.

• Det finns inte någon bank här. — Nie ma tu żadnego banku.
• Det finns inte några lediga rum. — Nie ma żadnych wolnych pokoi.

Bardzo często zamiast inte någon, inte något lub inte några używa się krótszych form ingen, inget, inga — „żaden”, „żadne”, a w naturalnym polskim tłumaczeniu często po prostu „nie ma”.

Szwedzki	Polski	Dobór formy przeczącej
Det finns ingen hiss.	Nie ma windy.	Ingen przy rzeczowniku z en.
Det finns inget apotek här.	Nie ma tu apteki.	Inget przy rzeczowniku z ett.
Det finns inga biljetter kvar.	Nie ma już biletów.	Inga w liczbie mnogiej.
Det finns inget vatten.	Nie ma wody.	Inget również przy vatten.

Nie dodawaj inte do ingen tylko dlatego, że po polsku mówimy „nie ma żadnej windy”. Szwedzkie ingen już przekazuje przeczenie. Możliwe są szczególne zdania z dwoma takimi elementami, ale mają inne znaczenie; nie są podstawowym sposobem powiedzenia „nie ma”.

5. Miejsce na początku zdania

Gdy najważniejsza jest lokalizacja, można zacząć od niej:

• I köket finns det kaffe. — W kuchni jest kawa.
• Här finns det en busshållplats. — Tutaj jest przystanek autobusowy.

W szwedzkim zdaniu oznajmującym odmieniony czasownik zwykle stoi na drugim miejscu. Liczymy przy tym całe części zdania: i köket to jedno określenie miejsca, choć składa się z dwóch słów. Dlatego po nim przychodzi finns, a dopiero potem det.

Na początek wystarczy opanować parę Det finns kaffe i köket oraz I köket finns det kaffe. Oba zdania opisują tę samą sytuację, ale inaczej rozkładają uwagę rozmówcy.

Przykłady w codziennych sytuacjach

Poniższe przykłady pokazują, że chodzi nie tylko o trwałe istnienie. Det finns pasuje także do wolnego miejsca, pozostałych biletów czy jedzenia dostępnego właśnie teraz.

Szwedzki	Polski	Zastosowanie
Det finns en katt i trädgården.	W ogrodzie jest kot.	Wprowadzenie nowej informacji.
Det finns många människor här.	Jest tu dużo ludzi.	Wiele osób, ta sama forma finns.
Finns det en bank i närheten?	Czy w pobliżu jest bank?	Pytanie o punkt usługowy.
Det finns ett apotek vid stationen.	Przy dworcu jest apteka.	Lokalizacja jednej rzeczy.
Det finns kaffe i köket.	W kuchni jest kawa.	Coś dostępnego do wypicia.
Finns det något att äta?	Czy jest coś do jedzenia?	Pytanie o dostępność.
Det finns inga rena glas.	Nie ma czystych szklanek.	Przeczenie w liczbie mnogiej.
Det finns en ledig plats bredvid mig.	Obok mnie jest wolne miejsce.	Dostępność w danej chwili.
I byn finns det en liten skola.	We wsi jest mała szkoła.	Miejsce na początku zdania.
Hur många rum finns det i lägenheten?	Ile pokoi jest w mieszkaniu?	Pytanie o liczbę.
Det finns flera sätt att lösa problemet.	Jest kilka sposobów rozwiązania problemu.	Możliwości, nie przedmioty.
Det finns ingen anledning att oroa sig.	Nie ma powodu do zmartwień.	Abstrakcyjne znaczenie.
Det finns bara två biljetter kvar.	Zostały tylko dwa bilety.	Pozostała ilość.
Det fanns en gång en prinsessa.	Dawno, dawno temu żyła pewna księżniczka.	Typowy początek baśni.

Typowe błędy

1. Pomijanie det pod wpływem polszczyzny

• Niepoprawnie w pełnym zdaniu: Finns en butik här.
• Poprawnie: Det finns en butik här. — Jest tu sklep.

Po polsku „Jest tu sklep” nie potrzebuje dodatkowego słowa przed czasownikiem. W podstawowej szwedzkiej konstrukcji użyj jednak det. Nie ucz się samego finns, lecz całego połączenia.

2. Zmiana det na de przy wielu rzeczach

• Niepoprawnie w znaczeniu „są dwa sklepy”: De finns två butiker här.
• Poprawnie: Det finns två butiker här. — Są tu dwa sklepy.

Liczba sklepów nie zmienia formalnego det. Zdanie De finns här może być poprawne, gdy de oznacza wcześniej wspomniane osoby lub rzeczy: „One są tutaj”. To jednak inny sposób budowania wypowiedzi.

3. Pozostawienie szyku oznajmującego w neutralnym pytaniu

• Niepoprawnie jako podstawowy wzór pytania: Det finns en bank i närheten?
• Poprawnie: Finns det en bank i närheten? — Czy w pobliżu jest bank?

W rozmowie szyk oznajmujący z pytającą intonacją może wyrażać zdziwienie lub upewnianie się. Zwykłe pytanie o nieznaną informację buduj jednak z finns na początku.

4. Podwójne przeczenie na wzór polskiego „nie ma żadnych”

• Niepoprawnie w zamierzonym znaczeniu: Det finns inte inga biljetter.
• Poprawnie: Det finns inga biljetter. — Nie ma biletów.
• Również poprawnie: Det finns inte några biljetter. — Nie ma żadnych biletów.

Wybierz inga albo inte några. Połączenie inte inga nie oznacza zwykłego braku biletów i może zostać odczytane jako zaprzeczenie tego braku.

5. Brak odwrócenia szyku po określeniu miejsca

• Niepoprawnie: I köket det finns kaffe.
• Poprawnie: I köket finns det kaffe. — W kuchni jest kawa.

Kiedy miejsce zajmuje pierwszą pozycję, finns pozostaje na drugiej, a det przesuwa się za czasownik.

6. Używanie finns do określania cechy

• Niepoprawnie w znaczeniu „jest zimno”: Det finns kallt.
• Poprawnie: Det är kallt. — Jest zimno.

Det finns wprowadza coś, co istnieje lub jest dostępne. Det är może opisywać stan lub warunki. Porównaj Det finns kallt vatten — „Jest zimna woda”: tutaj po finns występuje nazwa rzeczy, a kallt ją opisuje.

Uwagi o użyciu: det finns a det är

Det finns jest neutralne i powszechne zarówno w mowie, jak i piśmie. Nie jest ani urzędowe, ani szczególnie potoczne. Często występuje w opisach mieszkań, informacji turystycznej, pytaniach o usługi i rozmowach o dostępnych możliwościach.

Pomocne uproszczenie mówi, że det finns dotyczy istnienia, a det är — tego, jakie coś jest. Nie traktuj jednak tego jako podziału „trwałe kontra chwilowe”. Det finns też opisuje sytuacje chwilowe: Det finns en ledig plats nu — „Teraz jest wolne miejsce”. Z kolei Det är ett gammalt hus — „To stary dom” może mówić o stałej właściwości.

Czasownik vara, którego formą teraźniejszą jest är, służy między innymi do nazywania, identyfikowania i opisywania. Różnicę najlepiej widać w zestawieniach:

Szwedzki	Polski	Co robi zdanie?
Det finns ett problem.	Jest pewien problem.	Informuje o istnieniu problemu.
Det är ett problem.	To jest problem.	Uznaje coś za problem.
Det finns en läkare här.	Jest tu lekarz.	Wprowadza osobę obecną na miejscu.
Det är en läkare.	To lekarz.	Określa, kim jest wskazana osoba.
Det finns snö på vägen.	Na drodze jest śnieg.	Mówi o obecności śniegu.
Det är halt på vägen.	Na drodze jest ślisko.	Opisuje warunki.

Gdy mówimy o konkretnej, znanej rzeczy, często zaczynamy od jej nazwy: Banken ligger vid stationen — „Bank znajduje się przy dworcu”. Ligger opisuje położenie. Det finns en bank vid stationen — „Przy dworcu jest bank” raczej wprowadza bank jako nową informację. Polski może przetłumaczyć oba zdania podobnie, ale szwedzki rozróżnia ich punkt wyjścia.

Dalej niż podstawy

Poniższych szczegółów nie trzeba od razu używać samodzielnie na A1. Pomagają jednak zrozumieć teksty i uniknąć zbyt sztywnych reguł.

Inne czasy i połączenia z czasownikami

Forma podstawowa, czyli bezokolicznik — forma bez wskazania czasu lub osoby — to finnas. W połączeniu z innym czasownikiem pojawia się właśnie ona, nie finns.

Szwedzki	Polski	Forma
Det finns en butik här.	Jest tu sklep.	Teraźniejszość.
Det fanns en butik här.	Był tu sklep.	Przeszłość: fanns.
Det har funnits en butik här.	Był tu kiedyś sklep.	Przeszłość ujmowana z perspektywy teraźniejszości.
Det hade funnits en butik där tidigare.	Wcześniej był tam sklep.	Sytuacja wcześniejsza od innego momentu w przeszłości.
Det kommer att finnas fler platser nästa vecka.	W przyszłym tygodniu będzie więcej miejsc.	Zapowiedź przyszłości.
Det kan finnas ett annat sätt.	Może istnieć inny sposób.	Możliwość.
Det måste finnas en lösning.	Musi istnieć jakieś rozwiązanie.	Przekonanie o koniecznym istnieniu.
Det skulle finnas mer plats utan bordet.	Bez stołu byłoby więcej miejsca.	Sytuacja hipotetyczna.

Funnits to forma używana po har i hade. Samo fanns nie wskazuje, że coś już nie istnieje: Det fanns många människor där i går — „Wczoraj było tam dużo ludzi” po prostu opisuje przeszłość. Także har funnits nie oznacza automatycznie, że dany sklep został zamknięty; wynika to z kontekstu.

Przeczenie w zdaniu zależnym

Zdanie zależne to część większej wypowiedzi, wprowadzona na przykład przez „że” albo „jeśli”. W szwedzkim zmienia się w nim pozycja inte:

• Det finns inte någon hiss. — Nie ma windy.
• Jag vet att det inte finns någon hiss. — Wiem, że nie ma windy.

Po att („że”) mamy det inte finns, a nie podstawowe det finns inte. Ta zmiana dotyczy pozycji inte: nie wystarczy zawsze doklejać go po czasowniku. Na początek warto zapamiętać całe połączenie att det inte finns… — „że nie ma…”.

Gdy det znika po określeniu miejsca

Możesz spotkać także I byn finns en skola — „We wsi jest szkoła”. Takie zdanie bez det jest poprawne: nazwę szkoły umieszczono po czasowniku, a określenie miejsca już otwiera wypowiedź. Nie oznacza to jednak, że wolno swobodnie usuwać det z każdego zdania. Dla początkującego I byn finns det en skola jest wygodnym, regularnym wzorem.

Sam czasownik finnas może mieć też konkretny podmiot: Den här modellen finns i tre färger — „Ten model jest dostępny w trzech kolorach”. Tutaj mówimy o znanym modelu, więc nie potrzebujemy konstrukcji wprowadzającej det finns.

Coś nowego a coś już znanego

Po det finns najczęściej występuje nowa, nieokreślona informacja. Dlatego przy zwykłym opisie wybieramy Det finns en katt i trädgården — „W ogrodzie jest kot”. Jeśli chodzi o naszego kota, naturalnie powiemy Katten är i trädgården — „Kot jest w ogrodzie”. Forma określona to taka, która wskazuje rzecz rozpoznawalną dla rozmówcy; w katten odpowiada za nią końcówka -en.

Nie jest to absolutny zakaz używania znanych rzeczy po det finns. Wymieniając dostępne opcje, można powiedzieć Det finns ju den gamla cykeln — „Przecież jest jeszcze ten stary rower”. Rozmówcy znają rower, ale mówca przypomina o nim jako o możliwości. To użycie zależy od kontekstu i nie powinno zastępować podstawowego wzoru.

Jak ćwiczyć?

1. Opisz otoczenie, a potem zadaj pytania. Napisz pięć zdań o mieszkaniu lub okolicy, np. Det finns en park här — „Jest tu park”. Każde zamień na pytanie: Finns det en park här? — „Czy jest tu park?”. Następnie dodaj przeczenie. Ćwicz cały schemat, nie sam czasownik.
2. Zestaw nową informację ze znaną rzeczą. Napisz Det finns en katt i trädgården — „W ogrodzie jest kot”, a potem Katten är svart — „Kot jest czarny”. Zwróć uwagę, że najpierw wprowadzasz kota, a następnie opisujesz już znane zwierzę. Tak łatwiej wyczuć różnicę między finns i är.
3. Zrób krótką listę rzeczy dostępnych i brakujących. Użyj czegoś pojedynczego z en, czegoś z ett i liczby mnogiej: Det finns ingen hiss — „Nie ma windy”, Det finns inget kök — „Nie ma kuchni”, Det finns inga lediga rum — „Nie ma wolnych pokoi”. Sprawdzaj zgodność ingen, inget, inga z rzeczownikiem, ale nie zmieniaj det finns.

Powiązane zagadnienia

• Podstawa: Czasownik vara — być — pomaga odróżnić informację o istnieniu od identyfikowania rzeczy i opisywania jej stanu lub cech.