Werkwoorden van de tweede vervoeging in het Russisch

Kort gezegd

Bij de Russische tweede vervoeging hebben de meeste werkwoorden op -ить in de tegenwoordige tijd de uitgangen -ю/-у, -ишь, -ит, -им, -ите, -ят/-ат. Zo wordt говорить ‘spreken’: говорю, говоришь, говорит, говорим, говорите, говорят. Let vooral op -ишь en -ят: juist deze uitgangen onderscheiden de tweede vervoeging van de eerste.

Overzicht

Een vervoeging is het patroon waarmee een werkwoord van vorm verandert naargelang de persoon: ik, jij, hij of zij, wij, jullie of zij. In het Russisch staat die persoon duidelijk in de werkwoordsuitgang. Daarom is het belangrijk om niet alleen de infinitief (de onbepaalde vorm, zoals ‘spreken’) te leren, maar ook te weten bij welk vervoegingspatroon het werkwoord hoort.

De tweede vervoeging kom je al op A1-niveau voortdurend tegen. Veel alledaagse werkwoorden behoren ertoe: говорить ‘spreken’, любить ‘houden van’, смотреть ‘kijken’, видеть ‘zien’, учить ‘leren’ en готовить ‘klaarmaken’. Met de zes persoonsvormen kun je meteen vertellen wat iemand doet, een vraag stellen of een ontkenning maken.

Voor Nederlandstaligen voelt het aantal vormen aanvankelijk ongewoon. Het Nederlands heeft bijvoorbeeld dezelfde vorm in jij spreekt, hij spreekt en u spreekt. Het Russisch maakt meer onderscheid: ты говоришь, он говорит, maar вы говорите. Daar staat tegenover dat er in de Russische tegenwoordige tijd geen apart hulpwerkwoord nodig is: één vervoegd werkwoord drukt de handeling uit.

Zo werkt het

De zes basisuitgangen

Het onderwerp is de persoon of zaak die de handeling uitvoert. Koppel elk Russisch persoonlijk voornaamwoord aan de juiste uitgang:

Persoon	Voornaamwoord	Uitgang	Voorbeeld met говорить	Nederlandse betekenis
1e persoon enkelvoud	я	-ю / -у	я говорю	ik spreek
2e persoon enkelvoud	ты	-ишь	ты говоришь	jij spreekt
3e persoon enkelvoud	он, она, оно	-ит	он говорит	hij spreekt
1e persoon meervoud	мы	-им	мы говорим	wij spreken
2e persoon meervoud of beleefd	вы	-ите	вы говорите	jullie spreken / u spreekt
3e persoon meervoud	они	-ят / -ат	они говорят	zij spreken

De kern die vóór de uitgang staat, heet de stam: bij говорить is dat in deze vormen говор-. Voor een eenvoudig regelmatig werkwoord verwijder je -ить en voeg je de uitgangen toe:

• говор- + ю → говорю
• говор- + ишь → говоришь
• говор- + ит → говорит
• говор- + им → говорим
• говор- + ите → говорите
• говор- + ят → говорят

Deze werkwijze is een goed beginnersmodel, maar niet elk werkwoord houdt overal exact dezelfde zichtbare stam. Vooral in de я-vorm kan de laatste medeklinker veranderen of kan er een л bijkomen. Leer daarom bij een nieuw werkwoord bij voorkeur de infinitief én de я-vorm.

Vier belangrijke modellen

Infinitief	я	ты	он/она	мы	вы	они
говорить	говорю	говоришь	говорит	говорим	говорите	говорят
любить	люблю	любишь	любит	любим	любите	любят
видеть	вижу	видишь	видит	видим	видите	видят
смотреть	смотрю	смотришь	смотрит	смотрим	смотрите	смотрят

Bij любить verschijnt in люблю een extra л, maar niet in любишь of de overige vormen. Bij видеть verandert д in de eerste persoon in ж: вижу. Zulke medeklinkerwisselingen zijn geen aparte persoonsuitgangen; de uitgangen van de tweede vervoeging blijven herkenbaar.

Andere veelvoorkomende wisselingen zijn:

• просить → прошу, просишь: с wordt ш in de я-vorm;
• платить → плачу, платишь: т wordt ч;
• ловить → ловлю, ловишь: er verschijnt л na в;
• учить → учу, учишь: de я-vorm eindigt op -у.

Probeer niet op basis van de Nederlandse vertaling te raden welke wisseling nodig is. Het betrouwbaarst is een nieuw werkwoord als klein pakketje te leren: любить — люблю — любишь.

Wanneer gebruik je -у of -ю, en -ат of -ят?

De twee varianten in de eerste en derde persoon zijn deels afhankelijk van spelling en van de werkwoordstam. Voor een beginner is het handiger om de werkelijke vormen te onthouden dan zelf een algemene klankregel te proberen toe te passen:

Patroon	Eerste persoon enkelvoud	Derde persoon meervoud
говорить	говорю	говорят
любить	люблю	любят
учить	учу	учат
держать	держу	держат

De stabielste herkenningspunten zijn -ишь, -ит, -им, -ите. Als je die vier vormen kent, zie je onmiddellijk dat het om de tweede vervoeging gaat.

Niet alleen werkwoorden op -ить

De eenvoudige regel luidt: de meeste werkwoorden op -ить behoren tot de tweede vervoeging. Twee belangrijke werkwoorden op -ить volgen echter de eerste vervoeging: брить ‘scheren’ en стелить ‘spreiden, opmaken’. Omgekeerd hebben verschillende veelgebruikte werkwoorden op -ать of -еть toch de uitgangen van de tweede vervoeging. Voor A1 zijn vooral deze relevant:

• смотреть → смотришь, смотрят ‘kijken’;
• видеть → видишь, видят ‘zien’;
• слышать → слышишь, слышат ‘horen’;
• держать → держишь, держат ‘vasthouden’;
• дышать → дышишь, дышат ‘ademen’;
• зависеть → зависишь, зависят ‘afhangen’.

Je kunt de infinitief dus als aanwijzing gebruiken, maar de persoonsvormen geven uiteindelijk de doorslag.

Tegenwoordige tijd, vragen en ontkenning

Een onvoltooid werkwoord zoals говорить kan in de Russische tegenwoordige tijd zowel een gewoonte als een handeling van dit moment uitdrukken. Я говорю по телефону kan afhankelijk van de context ‘ik telefoneer’ of ‘ik ben aan het telefoneren’ betekenen. Het Russisch heeft hier niet dezelfde vaste constructie als het Nederlandse aan het + infinitief.

Voor een ontkenning zet je не direct vóór de persoonsvorm: Я не говорю по-русски ‘Ik spreek geen Russisch’. Een ja-neevraag heeft meestal dezelfde woorden als een mededeling; de intonatie en het vraagteken maken er een vraag van: Ты говоришь по-русски? ‘Spreek jij Russisch?’

Voorbeelden in context

Russisch	Nederlands	Toelichting
Я говорю по-нидерландски.	Ik spreek Nederlands.	я-vorm van говорить
Ты любишь русскую музыку?	Houd jij van Russische muziek?	Vraag met de ты-vorm
Она смотрит новости каждое утро.	Zij kijkt elke ochtend naar het nieuws.	смотреть is een uitzondering op -еть
Мы видим станцию.	Wij zien het station.	Meervoud op -им
Вы говорите очень быстро.	U spreekt erg snel. / Jullie spreken erg snel.	вы kan beleefd enkelvoud of meervoud zijn
Они учат русский язык.	Zij leren Russisch.	учить heeft учат, niet учют
Брат готовит ужин.	Mijn broer maakt het avondeten klaar.	Derde persoon enkelvoud op -ит
Я не курю.	Ik rook niet.	не staat vóór het werkwoord
Ты слышишь музыку?	Hoor je muziek?	слышать volgt de tweede vervoeging
Она платит картой.	Zij betaalt met een kaart.	т verandert alleen in de я-vorm: плачу
Мы зависим от погоды.	Wij zijn afhankelijk van het weer.	зависеть volgt de tweede vervoeging
Я прошу счёт.	Ik vraag om de rekening.	с wordt ш in прошу
Он носит очки.	Hij draagt een bril.	носить is regelmatig buiten de я-vorm ношу
Они держат дверь открытой.	Zij houden de deur open.	держать heeft de uitgang -ат

Merk op dat een Nederlandse vertaling soms een andere constructie gebruikt. Любить kan ‘houden van’ betekenen, terwijl het Russisch één werkwoord vervoegt. Dat verandert niets aan de Russische persoonsuitgang.

Veelgemaakte fouten

1. Uitgangen van de eerste en tweede vervoeging mengen

• Fout: Ты говорешь по-русски.
• Goed: Ты говоришь по-русски.
• Waarom: говорить hoort bij de tweede vervoeging en krijgt bij ты de uitgang -ишь, niet -ешь.

2. De verkeerde meervoudsuitgang kiezen

• Fout: Они говорют тихо.
• Goed: Они говорят тихо.
• Waarom: de они-vorm van de tweede vervoeging eindigt op -ят of -ат. -ют/-ут hoort bij het basispatroon van de eerste vervoeging.

3. De я-vorm volledig voorspelbaar maken

• Fout: Я любю музыку.
• Goed: Я люблю музыку.
• Waarom: bij любить verschijnt vóór de uitgang een л. Leer люблю als vaste vorm.

4. Een medeklinkerwisseling vergeten

• Fout: Я видю автобус.
• Goed: Я вижу автобус.
• Waarom: видеть verandert д in ж in de eerste persoon enkelvoud. De overige vormen hebben weer д: видишь, видит, видим.

5. Alleen naar de laatste letters van de infinitief kijken

• Fout: Она смотрет фильм.
• Goed: Она смотрит фильм.
• Waarom: смотреть eindigt niet op -ить, maar volgt wel de tweede vervoeging. Veelgebruikte uitzonderingen moet je afzonderlijk herkennen.

6. Вы behandelen als Nederlands enkelvoud

• Fout: Вы говорит по-русски?
• Goed: Вы говорите по-русски?
• Waarom: ook wanneer вы één persoon beleefd aanspreekt, gebruikt het Russisch grammaticaal de meervoudsvorm op -ите.

Gebruiksnotities

Voornaamwoorden zijn niet altijd nodig, maar ook niet zomaar overbodig

Omdat de uitgang informatie over de persoon geeft, kan een voornaamwoord in een duidelijk antwoord verdwijnen: Что ты делаешь? — Готовлю ужин. ‘Wat doe je? — Ik maak het avondeten klaar.’ Toch worden Russische onderwerpvoornaamwoorden in neutrale zinnen vaak gewoon genoemd. Laat ze dus niet automatisch weg zoals in talen waarin het onderwerp standaard onuitgesproken blijft.

Een genoemd voornaamwoord kan contrast leggen: Я говорю, а он слушает ‘Ik praat, en hij luistert’. In het Nederlands doet extra nadruk op ik en hij ongeveer hetzelfde.

Ты, вы en Вы

Gebruik ты bij één persoon in een informele relatie. Вы dient voor meerdere personen en als beleefde aanspreekvorm voor één persoon. In brieven en persoonlijke berichten kan Вы met een hoofdletter staan om respect voor één geadresseerde te tonen. De werkwoordsvorm blijft altijd говорите, любите, смотрите.

Klemtoon hoort bij het woord

In gewoon Russisch wordt de klemtoon niet geschreven. In lesmateriaal zie je soms een accent: говори́ть, говорю́, говори́шь, maar люби́ть, люблю́, лю́бишь. De klemtoon kan dus binnen één werkwoord verschuiven. Luister naar de vormen en leer de klemtoon mee; alleen de letters kennen is niet altijd genoeg voor een natuurlijke uitspraak.

Verder dan de basis

De volgende details hoef je op A1 nog niet actief te beheersen, maar ze maken het systeem als naslagwerk compleet.

De traditionele uitzonderingslijst

In Russische schoolgrammatica worden naast de werkwoorden op -ить vaak elf uitzonderingen genoemd die ondanks hun infinitief op -ать of -еть de tweede vervoeging volgen:

гнать, держать, дышать, слышать, смотреть, видеть, ненавидеть, обидеть, зависеть, терпеть, вертеть.

Afleidingen behouden meestal hetzelfde type: увидеть → увидишь, посмотреть → посмотришь. Toch is het verstandig om bij minder bekende werkwoorden een woordenboekvorm te controleren, vooral omdat voorvoegsels ook het aspect en de betekenis kunnen veranderen.

Vorm en tijd zijn niet altijd hetzelfde

Russische werkwoorden hebben aspect: dat is het verschil tussen een handeling als proces of herhaling en als afgerond resultaat. Alleen onvoltooide werkwoorden hebben een echte tegenwoordige tijd. Bij een voltooid werkwoord hebben dezelfde persoonsuitgangen een toekomstige betekenis:

• Я смотрю фильм. — Ik kijk naar een film. Nu of als gewoonte.
• Я посмотрю фильм вечером. — Ik zal vanavond de film bekijken.
• Ты увидишь результат. — Je zult het resultaat zien.

De vorm увидишь heeft dus de herkenbare uitgang -ишь, maar verwijst naar de toekomst. Dat is geen nieuwe vervoeging; het tijdsverschil komt door het aspect van het werkwoord.

Niet elk werkwoord past netjes in één eenvoudig vakje

Een klein aantal zeer frequente Russische werkwoorden heeft gemengde of onregelmatige patronen. Хотеть heeft bijvoorbeeld хочешь maar хотим, en бежать heeft бежишь maar бегут. Zulke werkwoorden leer je beter als volledig paradigma dan als toepassing van de gewone tweede vervoeging. Ze veranderen niets aan de basisregel voor werkwoorden als говорить en любить.

Oefentips

1. Werk in rijtjes van zes. Zeg dagelijks één werkwoord hardop met я, ты, он/она, мы, вы, они. Begin met говорить, любить, смотреть en учить. Zo verbind je elke uitgang direct aan een persoon.
2. Leer drie vormen per nieuw werkwoord. Noteer bijvoorbeeld просить — прошу — просишь. De infinitief toont het woordenboekwoord, de я-vorm onthult een mogelijke medeklinkerwisseling en de ты-vorm bevestigt -ишь.
3. Maak Nederlandse contrastparen. Schrijf eerst ik spreek – jij spreekt – zij spreken en daarnaast я говорю — ты говоришь — они говорят. Markeer de Russische uitgangen; zo voorkom je dat de beperkte Nederlandse vormvariatie je keuze stuurt.

Verwante onderwerpen

• Eerst leren: Persoonlijke voornaamwoorden in de nominatief — hiermee herken je wie de handeling uitvoert en welke persoonsuitgang nodig is.