Complexe voeguitdrukkingen in het Koreaans

In het kort

Met -기는커녕, -다시피, -(으)ㄹ수록 en -(으)ㄴ/는 데다가 leg je vier verschillende verbanden tussen gedachten: een sterke ontkenning of tegenstelling, een beroep op gedeelde kennis, een geleidelijke samenhang en een opeenstapeling. Het zijn geen onderling verwisselbare woorden zoals Nederlands en of maar: elke vorm wordt aan een werkwoord, beschrijvend werkwoord of zelfstandig naamwoord gekoppeld en geeft het verband zelf een duidelijke nuance.

Overzicht

Op C1-niveau gaat verbinden niet meer alleen om de vraag of twee zinnen grammaticaal aan elkaar zitten. Je wilt ook laten merken welke verwachting wordt tegengesproken, welke informatie al bekend is, hoe twee ontwikkelingen met elkaar oplopen of welke eigenschappen zich opstapelen. De vier uitdrukkingen in dit artikel doen precies dat.

Een voeguitdrukking verbindt hier twee zinsdelen of deelzinnen en geeft hun logische verhouding aan. Bij Koreaanse verbindingsvormen staat het verbonden deel vóór de hoofdmededeling. Dat voelt voor Nederlandstaligen soms achterstevoren: je hoort eerst de achtergrond en pas aan het einde van de zin de conclusie. Probeer daarom niet elk onderdeel letterlijk te vertalen. Leer de hele vorm met haar functie.

De vormen lijken op het eerste gezicht lang, maar zijn goed te ordenen:

• -기는커녕 / 은커녕 / 는커녕: niet alleen gebeurt A niet, maar de werkelijkheid is eerder B; verre van, laat staan of in plaats van.
• -다시피: zoals iemand weet, ziet, hoort of eerder heeft vernomen; vaak zoals je weet of zoals je ziet.
• -(으)ㄹ수록: naarmate A toeneemt of voortduurt, verandert B mee; vaak Nederlands hoe meer A, hoe meer B.
• -(으)ㄴ/는 데다가: naast A geldt ook B; daar komt bij dat of bovendien.

Zo werkt het

1. -기는커녕: een verwachting krachtig afwijzen

-기는커녕 volgt op de stam van een werkwoord of beschrijvend werkwoord. Een beschrijvend werkwoord is een Koreaans woord dat een eigenschap uitdrukt, zoals 비싸다 ‘duur zijn’. Bij een zelfstandig naamwoord (een woord voor een persoon, zaak of begrip) gebruik je 은커녕 na een eindmedeklinker en 는커녕 na een klinker.

Woordsoort	Vorm	Voorbeeldvorm	Betekenis
werkwoord	stam + 기는커녕	쉬기는커녕	verre van uitrusten
beschrijvend werkwoord	stam + 기는커녕	싸기는커녕	verre van goedkoop zijn
zelfstandig naamwoord na eindmedeklinker	+ 은커녕	칭찬은커녕	verre van een compliment; laat staan lof
zelfstandig naamwoord na klinker	+ 는커녕	사과는커녕	verre van een excuus; laat staan excuses

A noemt gewoonlijk iets wat verwacht, gewenst of minimaal mogelijk werd geacht. B laat zien dat zelfs A niet wordt gehaald, of dat juist het tegenovergestelde gebeurt:

A-기는커녕 B = A gebeurt niet; in werkelijkheid gebeurt B.

In B staan vaak woorden als 오히려 ‘juist, integendeel’, 도 ‘ook/zelfs’ of 만 ‘alleen maar’. De tweede mededeling is dikwijls negatief, maar dat is geen harde grammaticale eis. Het wezenlijke punt is dat B sterk afwijkt van de verwachting in A.

2. -다시피: verwijzen naar wat bekend of waarneembaar is

-다시피 wordt rechtstreeks aan een werkwoordstam gekoppeld. De vorm komt bijzonder vaak voor met werkwoorden van weten, zien, horen en zeggen.

Basis	Vorm met -다시피	Gebruikelijke weergave
알다	알다시피	zoals bekend is / zoals je weet
아시다	아시다시피	zoals u weet
보다	보다시피	zoals je ziet
보시다	보시다시피	zoals u ziet
듣다	듣다시피	zoals je hoort
말씀드리다	말씀드렸다시피	zoals ik u al heb gezegd

De verledenmarkering kan vóór -다시피 staan: 말했다시피 ‘zoals ik zei’, 보셨다시피 ‘zoals u hebt gezien’. Ook de eerbiedsmarkering -시-, waarmee je respect voor het onderwerp uitdrukt, blijft zichtbaar: 아시다시피.

Deze vorm presenteert de eerste informatie als een gedeeld uitgangspunt. Daarom kan 아시다시피 beleefd klinken, maar ook sturend: de spreker behandelt iets als bekend en bouwt daarop verder. Gebruik het dus alleen wanneer de ander die informatie redelijkerwijs kent of kan waarnemen.

Let daarnaast op de aparte constructie -다시피 하다. Die betekent meestal ‘bijna’ of ‘vrijwel’: 회사에서 살다시피 해요 betekent dat iemand praktisch op kantoor woont. Dit is niet simpelweg een variant van ‘zoals je weet’; de constructie heeft een eigen betekenis.

3. -(으)ㄹ수록: twee ontwikkelingen laten meelopen

-(으)ㄹ수록 wordt aan een werkwoord of beschrijvend werkwoord gehecht. Bij een medeklinker komt -을수록, bij een klinker of een stam op ㄹ komt -ㄹ수록. Voor zelfstandige naamwoorden gebruik je 일수록.

Einde van de stam	Vorm	Voorbeeld
medeklinker	-을수록	먹다 → 먹을수록
klinker	-ㄹ수록	가다 → 갈수록
ㄹ	-수록 na de bestaande ㄹ	만들다 → 만들수록
zelfstandig naamwoord	일수록	전문가 → 전문가일수록

Onregelmatige stammen veranderen zoals ze dat ook voor andere klinker- of medeklinkeruitgangen doen: 듣다 → 들을수록, 덥다 → 더울수록. Leer zulke vormen bij voorkeur als geheel.

Het basispatroon is:

A-(으)ㄹ수록 B = naarmate A meer gebeurt of sterker wordt, verandert B mee.

Het Nederlands gebruikt vaak twee keer hoe: hoe langer je wacht, hoe moeilijker het wordt. In het Koreaans hoeft -(으)ㄹ수록 maar één keer te staan. Voor extra nadruk kan het werkwoord wel worden herhaald in het patroon -(으)면 -(으)ㄹ수록:

• 생각할수록 이해가 돼요. — Hoe langer ik erover nadenk, hoe beter ik het begrijp.
• 생각하면 할수록 이해가 돼요. — Hoe meer ik erover nadenk, hoe beter ik het begrijp.

Bij 갈수록 is de letterlijke beweging vaak verbleekt. De vorm betekent dan ‘gaandeweg’, ‘steeds meer’ of ‘naarmate de tijd verstrijkt’.

4. -(으)ㄴ/는 데다가: informatie opstapelen

데다가 voegt een tweede feit of eigenschap toe aan het eerste. De vorm vóór 데다가 hangt af van de woordsoort en, bij handelingswerkwoorden, van de tijd. Een handelingswerkwoord noemt iets wat iemand doet of wat gebeurt, zoals 먹다 ‘eten’ of 비가 오다 ‘regenen’.

Woordsoort en tijd	Vorm	Voorbeeld
handelingswerkwoord, tegenwoordig/gewoonte	-는 데다가	자주 늦는 데다가
handelingswerkwoord, voltooid/verleden	-(으)ㄴ 데다가	비가 온 데다가
beschrijvend werkwoord	-(으)ㄴ 데다가	비싼 데다가, 좋은 데다가
zelfstandig naamwoord	-인 데다가	전문가인 데다가

De kern is A 데다가 B: A geldt, en daar komt B nog bij. Meestal wijzen A en B dezelfde kant op. Twee voordelen versterken elkaar, of twee problemen stapelen zich op. In B komt vaak 도 ‘ook’ of 까지 ‘zelfs, daarbovenop’ voor.

Voor Nederlandstaligen is de spatie belangrijk. Schrijf 비싼 데다가, niet 비싼데다가. 데 gedraagt zich hier als een afhankelijk zelfstandig naamwoord: het kan niet zelfstandig in deze betekenis optreden, maar wordt wel los geschreven van de vorm die ervoor staat.

Voorbeelden in context

Koreaans	Nederlands	Toelichting
칭찬은커녕 혼났어요.	Ik kreeg geen complimenten; ik kreeg juist op mijn kop.	Het verwachte compliment blijft uit en het tegendeel gebeurt.
숙제를 하기는커녕 책도 펴지 않았어요.	Ik heb niet alleen mijn huiswerk niet gemaakt, ik heb zelfs mijn boek niet opengeslagen.	도 versterkt hoe ver de werkelijkheid van de verwachting afstaat.
쉬기는커녕 밤새 일했어요.	In plaats van uit te rusten heb ik de hele nacht gewerkt.	Een duidelijke tegenstelling tussen rusten en werken.
도와주기는커녕 방해만 했어요.	Hij hielp bepaald niet; hij zat alleen maar in de weg.	만 benadrukt dat er uitsluitend hinder was.
아시다시피 회의는 다음 주로 미뤄졌습니다.	Zoals u weet, is de vergadering naar volgende week verplaatst.	Beleefde, veelgebruikte opening in een uitleg of mededeling.
보시다시피 결과가 크게 달라졌습니다.	Zoals u ziet, is het resultaat sterk veranderd.	Verwijst naar iets wat de gesprekspartner kan waarnemen.
말씀드렸다시피 신청은 오늘 마감됩니다.	Zoals ik u al heb gezegd, sluit de inschrijving vandaag.	De verledenmarkering staat vóór -다시피.
그는 요즘 회사에서 살다시피 해요.	Hij woont tegenwoordig praktisch op kantoor.	-다시피 하다 betekent hier ‘vrijwel’.
갈수록 어려워요.	Het wordt steeds moeilijker.	갈수록 heeft de ruime betekenis ‘gaandeweg’.
한국어는 공부할수록 재미있어요.	Hoe meer je Koreaans studeert, hoe leuker het wordt.	De mate van studie en plezier neemt samen toe.
생각하면 할수록 그 결정이 옳았다는 확신이 들어요.	Hoe meer ik erover nadenk, hoe zekerder ik weet dat die beslissing juist was.	Herhaling met -면 ... -(으)ㄹ수록 legt extra nadruk op het proces.
날씨가 추울수록 난방비가 많이 들어요.	Hoe kouder het weer, hoe hoger de stookkosten.	Twee graden of hoeveelheden lopen met elkaar op.
비싼 데다가 맛도 없어요.	Het is duur en bovendien niet lekker.	Twee negatieve eigenschappen worden opgestapeld.
그 식당은 분위기가 좋은 데다가 직원들도 친절해요.	Dat restaurant heeft niet alleen een fijne sfeer, maar ook vriendelijk personeel.	Twee positieve eigenschappen versterken elkaar.
어제는 비가 많이 온 데다가 바람까지 세게 불었어요.	Gisteren regende het hard en bovendien waaide het ook nog stevig.	Voltooide gebeurtenis met 온 데다가; 까지 versterkt de toevoeging.

Veelgemaakte fouten

1. -기는커녕 rechtstreeks achter een zelfstandig naamwoord zetten

• Onjuist: 칭찬기는커녕 혼났어요.
• Juist: 칭찬은커녕 혼났어요.
• Waarom: -기는커녕 hoort bij werkwoordstammen. Na het zelfstandig naamwoord 칭찬 gebruik je 은커녕, omdat het woord op een medeklinker eindigt. Met een werkwoord kan wel 칭찬받기는커녕 ‘verre van geprezen worden’.

2. Een Nederlandse woordgroep in -다시피 proberen na te bouwen

• Onjuist: 아는 다시피 회의가 취소됐어요.
• Juist: 아시다시피 회의가 취소됐어요.
• Waarom: -다시피 wordt zonder spatie aan de werkwoordstam gekoppeld. 아시다시피 bevat bovendien -시- en is daardoor passend wanneer je de aangesprokene respectvol als ‘degene die weet’ behandelt.

3. -면 en -수록 tot één uitgang samenvoegen

• Onjuist: 공부하면수록 재미있어요.
• Juist: 공부할수록 재미있어요.
• Ook juist, met nadruk: 공부하면 할수록 재미있어요.
• Waarom: De gewone uitgang is -(으)ㄹ수록. In het herhaalde patroon zijn 공부하면 en 할수록 twee afzonderlijke vormen.

4. Voor elk woord dezelfde vorm vóór 데다가 gebruiken

• Onjuist: 좋는 데다가 조용해요.
• Juist: 좋은 데다가 조용해요.
• Waarom: 좋다 is een beschrijvend werkwoord en krijgt -(으)ㄴ. Een handelingswerkwoord in de tegenwoordige tijd krijgt -는, bijvoorbeeld 서비스도 잘하는 데다가.

5. 데다가 vastschrijven aan het voorafgaande woord

• Onjuist: 비싼데다가 맛도 없어요.
• Juist: 비싼 데다가 맛도 없어요.
• Waarom: In deze constructie schrijf je een spatie vóór 데다가. Vergelijk ook 좋은 데다가 en 사람이 많은 데다가.

6. 데다가 gebruiken waar juist contrast nodig is

• Onnatuurlijk bedoeld contrast: 비싼 데다가 품질이 좋아요.
• Duidelijker: 비싸지만 품질이 좋아요.
• Waarom: 데다가 laat informatie normaal gesproken in dezelfde richting opstapelen. Als ‘duur’ een nadeel is en ‘goede kwaliteit’ daartegenover staat, drukt -지만 ‘maar’ het bedoelde contrast beter uit. In een bijzondere context kan de eerste zin wel logisch zijn, bijvoorbeeld wanneer zowel hoge prijs als hoge kwaliteit tekenen van luxe zijn.

Gebruiksnotities

Nadruk en toon

-기는커녕 is uitgesproken nadrukkelijk. Het past goed in gesprekken, commentaar en betogende teksten waarin een verwachting scherp wordt afgewezen. In een zakelijke tekst kan het daardoor beschuldigend klinken: 사과는커녕 책임을 회피했습니다 zegt niet neutraal dat er geen excuus kwam, maar benadrukt dat men zelfs verantwoordelijkheid ontweek.

-(으)ㄹ수록 en -(으)ㄴ/는 데다가 zijn neutraler. Ze komen zowel in gesprekken als in verzorgde schrijftaal voor. -다시피 is eveneens breed bruikbaar, maar de keuze tussen 알다시피 en 아시다시피 weerspiegelt de relatie tot de gesprekspartner. In een presentatie of formeel gesprek is de vorm met -시- meestal veiliger.

De Nederlandse vertaling wisselt per context

Eén vaste vertaling werkt niet:

• -기는커녕 kan verre van, laat staan, niet eens, in plaats van of integendeel worden.
• -다시피 kan overeenkomen met zoals bekend, zoals je ziet of zoals ik al zei.
• -(으)ㄹ수록 wordt vaak hoe ..., hoe ..., maar 갈수록 is natuurlijker als steeds meer of gaandeweg.
• 데다가 kan bovendien, daar komt bij dat of niet alleen ..., maar ook ... zijn.

Kies dus eerst het Koreaanse verband en pas daarna een natuurlijke Nederlandse zin. De Nederlandse woordvolgorde is geen betrouwbaar bouwplan voor het Koreaans.

Onderwerp en interpretatie

Het onderwerp wordt in het Koreaans vaak weggelaten wanneer het uit de context blijkt. Bij -다시피 moet je toch bedenken wie weet, ziet of gezegd heeft. 아시다시피 richt de aandacht op de kennis van de aangesprokene; 말씀드렸다시피 verwijst naar wat de spreker eerder respectvol heeft meegedeeld. Een verkeerde keuze kan daardoor niet alleen grammaticaal, maar ook sociaal vreemd klinken.

Verder dan de basis: gevorderd gebruik

-기는커녕 met schaalwoorden

De vorm kan twee punten op een schaal tegenover elkaar zetten. In 한 시간은커녕 십 분도 못 쉬었어요 ‘ik kon geen uur, laat staan tien minuten rusten’ noemt de spreker eerst de ruimere verwachting en daarna zelfs een kleiner minimum dat niet werd gehaald. Vaak markeert 도 dat minimum.

Een ander patroon is A는커녕 오히려 B: ‘verre van A, juist B’. 상황이 나아지기는커녕 오히려 더 나빠졌어요 betekent ‘de situatie werd verre van beter; ze werd juist erger’. 오히려 maakt de omkering expliciet, maar is niet verplicht wanneer de tegenstelling al duidelijk is.

Twee betekenissen rond -다시피 uit elkaar houden

Vergelijk:

• 보시다시피 문이 닫혀 있습니다. — Zoals u ziet, is de deur gesloten.
• 쓰러지다시피 의자에 앉았어요. — Ik liet me bijna neervallen op de stoel.

In de eerste zin verwijst -다시피 naar waarneembare kennis. In de tweede vormt het met de volgende handeling een benadering: de spreker viel niet noodzakelijk letterlijk om, maar ging zitten op een manier die daar sterk op leek. Bij zulke zinnen geven context en het volgende werkwoord de doorslag.

Relaties die niet alleen ‘meer’ betekenen

Bij -(으)ㄹ수록 hoeft B niet simpelweg groter te worden. B kan ook afnemen of kwalitatief veranderen:

• 시간이 지날수록 기억이 흐려져요. — Naarmate de tijd verstrijkt, vervaagt de herinnering.
• 설명을 들을수록 더 헷갈렸어요. — Hoe langer ik naar de uitleg luisterde, hoe verwarder ik raakte.

De constructie zegt dus dat veranderingen samenhangen, niet dat beide noodzakelijk stijgen. Ze bewijst ook geen oorzaak. Een zin kan een waargenomen samenloop beschrijven zonder te beweren dat A rechtstreeks B veroorzaakt.

데다가 tegenover verwante verbindingen

게다가 is een los bijwoord: ‘bovendien’. Het kan een nieuwe zin openen. 데다가 is ingebouwd in de eerste deelzin en maakt de opeenstapeling hechter. 뿐만 아니라 betekent ‘niet alleen ..., maar ook ...’ en is geschikt wanneer beide elementen nadrukkelijk parallel worden gepresenteerd.

Verwar de constructie ook niet met ander gebruik van 데:

• 한국어를 공부하는 데 시간이 많이 걸려요. — Koreaans studeren kost veel tijd.
• 한국어를 공부하는 데다가 중국어도 배워요. — Ik studeer Koreaans en leer bovendien Chinees.

In de eerste zin betekent 데 ongeveer ‘bij/voor het doen van’; in de tweede voegt 데다가 nog een handeling toe.

Oefentips

1. Maak viertallen rond één situatie. Beschrijf bijvoorbeeld een restaurant met één zin op -기는커녕, één op -다시피, één op -(으)ㄹ수록 en één op 데다가. Zo leer je het betekenisverschil, niet alleen de uitgangen.
2. Markeer de logica tijdens het lezen. Schrijf bij elke vorm kort ‘tegen verwachting’, ‘gedeelde kennis’, ‘meelopende verandering’ of ‘toevoeging’. Controleer daarna welke woorden zoals 도, 만, 오히려 en 까지 de nuance versterken.
3. Oefen de Nederlandse valkuil bewust. Vertaal vijf zinnen met hoe ..., hoe ... naar -(으)ㄹ수록, maar maak daarna ook zinnen met 갈수록 die je natuurlijk als steeds ... vertaalt. Zo voorkom je dat je één Nederlandse sjabloon op elke Koreaanse zin plakt.

Verwante onderwerpen

• Vereiste voorkennis: Formele verbindingsuitgangen — helpt je Koreaanse deelzinnen met verschillende verbindingsuitgangen te herkennen en het passende stijlregister te kiezen.