Er mở đầu câu trong tiếng Hà Lan

Nắm nhanh

Trong tiếng Hà Lan, er is và er zijn thường dùng để giới thiệu rằng «có» một người, vật hoặc sự việc: Er is een probleem. — «Có một vấn đề». Dùng is với một người hoặc vật, zijn với nhiều người hoặc vật; er không quyết định dạng của động từ. Khi hỏi có hay không, đổi thành Is er …? hoặc Zijn er …?: Is er iemand thuis? — «Có ai ở nhà không?».

Tổng quan

Khi bước vào một quán cà phê, bạn có thể muốn nói «Có một bàn trống», chứ chưa phải nói về một chiếc bàn cụ thể. Tiếng Hà Lan thường dùng er để đưa thông tin mới ấy vào câu: Er is een tafel vrij. — «Có một bàn trống». Đây là cách dùng cơ bản ở trình độ A1, rất hữu ích khi hỏi đường, tìm chỗ ngồi, báo một vấn đề hoặc mô tả cảnh trước mắt.

Với người nói tiếng Việt, ý nghĩa «có» khá dễ hiểu, nhưng cách lắp câu lại khác. Trong «Có hai người ở cửa», tiếng Việt không cần thay đổi từ «có» theo số người. Tiếng Hà Lan phải chọn động từ phù hợp: Er is één persoon bij de deur. — «Có một người ở cửa»; Er zijn twee personen bij de deur. — «Có hai người ở cửa». Ngoài ra, er không tự mang nghĩa «có»: nó cần đi cùng một động từ.

Bài này tập trung vào er dùng để giới thiệu sự hiện diện hoặc xuất hiện. Cùng một từ er còn có thể chỉ nơi chốn hoặc thay cho một phần số lượng; những cách đó được phân biệt ở phần mở rộng để bạn không áp dụng nhầm một quy tắc cho mọi câu.

Cách dùng và cấu tạo câu

1. Er đưa người hoặc vật mới vào câu

Hãy tách câu Er is een probleem. — «Có một vấn đề» thành ba phần:

• Er: mở đầu câu để giới thiệu điều sắp nói đến.
• is: động từ, tức từ diễn đạt hành động hoặc trạng thái.
• een probleem: «một vấn đề», điều thực sự được giới thiệu.

Een probleem là chủ ngữ về mặt ngữ pháp: phần cho biết ai hoặc cái gì tồn tại, có trạng thái hay thực hiện hành động trong câu. Vì phần này xuất hiện sau động từ, er thường được gọi là thành phần mở đầu hoặc chủ ngữ hình thức. Cách gọi nào cũng không thay đổi điểm cần nhớ: hãy nhìn người hoặc vật phía sau để chọn động từ.

2. Chọn is hay zijn

Với động từ zijn — «là, ở, tồn tại» tùy câu — mẫu cơ bản là:

Trường hợp	Câu tiếng Hà Lan	Nghĩa tiếng Việt
Một người hoặc vật	Er is een klant.	Có một khách hàng.
Nhiều người hoặc vật	Er zijn drie klanten.	Có ba khách hàng.
Một lượng chất, không đếm thành từng đơn vị	Er is water.	Có nước.
Nhiều vật, không nêu số cụ thể	Er zijn veel stoelen.	Có nhiều ghế.
Một người chưa rõ là ai	Er is iemand.	Có ai đó.

Số ít nghĩa là một người hoặc vật; số nhiều nghĩa là nhiều người hoặc vật. Với danh từ không đếm được — từ gọi chất hoặc khái niệm không chia thành từng món trong cách nói đang dùng — thường chọn số ít: Er is nog koffie. — «Vẫn còn cà phê».

Đừng chọn động từ dựa vào cảm giác «nhiều». Er is veel water. — «Có nhiều nước» vẫn dùng is, vì water không phải một danh từ số nhiều. Ngược lại, Er zijn twee glazen water. — «Có hai cốc nước» dùng zijn, vì đang nói đến hai glazen, tức hai cốc.

3. Người hoặc vật được giới thiệu thường chưa xác định

Một cụm từ chưa xác định là cách nhắc đến người hoặc vật mà người nghe chưa được yêu cầu nhận diện chính xác. Những dạng thường gặp gồm:

• een + danh từ, tức từ gọi người, vật hoặc khái niệm: Er is een probleem. — «Có một vấn đề».
• Một số lượng: Er zijn twee kamers vrij. — «Có hai phòng trống».
• Danh từ số nhiều không có từ đứng trước: Er spelen kinderen buiten. — «Có trẻ con đang chơi bên ngoài».
• iemand, iets, niemand, niets: Er is iets mis. — «Có điều gì đó không ổn».

Điểm mấu chốt không phải người nói có biết người ấy hay không, mà là cách đưa thông tin cho người nghe. Bạn có thể biết rõ người đang đứng ngoài cửa, nhưng vẫn giới thiệu họ như một người mới xuất hiện trong cuộc trò chuyện.

Đối chiếu hai câu:

• Er staat een fiets voor het huis. — «Có một chiếc xe đạp trước nhà».
• De fiets staat voor het huis. — «Chiếc xe đạp ấy ở trước nhà».

Câu đầu giới thiệu một chiếc xe. Câu sau nói vị trí của chiếc xe đã được xác định. Tiếng Việt có thể dùng «có» khá linh hoạt; tiếng Hà Lan thường thể hiện sự khác biệt này bằng cả cách chọn từ lẫn trật tự câu.

4. Không chỉ có er is và er zijn

Khi mô tả vị trí, tiếng Hà Lan hay chọn động từ cụ thể hơn zijn:

Tiếng Hà Lan	Tiếng Việt	Điều cần chú ý
Er staat een man bij de deur.	Có một người đàn ông đứng ở cửa.	staan diễn tả tư thế đứng.
Er ligt een brief op tafel.	Có một lá thư trên bàn.	liggen thường dùng với vật nằm trên bề mặt.
Er zitten twee mensen op de bank.	Có hai người ngồi trên ghế dài.	zitten diễn tả tư thế ngồi.
Er hangt een jas aan de kapstok.	Có một chiếc áo khoác treo trên giá.	hangen diễn tả trạng thái treo.

Bạn không cần ép mọi câu «có» thành er is. Khi đã biết động từ phù hợp, có thể dùng nó ngay sau er. Quy tắc số ít và số nhiều vẫn giữ nguyên: Er staat een stoel. — «Có một chiếc ghế»; Er staan twee stoelen. — «Có hai chiếc ghế».

5. Đặt câu hỏi

Với câu hỏi có hoặc không, đưa động từ đã chia lên đầu, sau đó đến er:

Tiếng Hà Lan	Tiếng Việt
Is er een toilet?	Có nhà vệ sinh không?
Zijn er nog plaatsen vrij?	Còn chỗ trống không?
Is er iemand thuis?	Có ai ở nhà không?
Staat er iemand voor de deur?	Có ai đứng trước cửa không?

Khi hỏi số lượng, cụm từ chỉ số lượng có thể đứng đầu: Hoeveel mensen zijn er? — «Có bao nhiêu người?». Đừng học quy tắc «er luôn ở đầu câu»; nó chỉ đứng đầu trong mẫu khẳng định cơ bản đang học.

6. Nói không có

Geen thường phủ định danh từ chưa xác định, nghĩa gần với «không có»: Er is geen probleem. — «Không có vấn đề gì». Không giữ een sau geen trong mẫu này.

Tiếng Hà Lan	Tiếng Việt
Er is geen melk.	Không có sữa.
Er zijn geen vrije kamers.	Không có phòng trống.
Er is niemand thuis.	Không có ai ở nhà.
Er is niets aan de hand.	Không có chuyện gì đâu.

Niemand đã có nghĩa «không ai», niets đã có nghĩa «không có gì»; không cần thêm một từ phủ định nữa. Niet, nghĩa là «không», được dùng khi phủ định một đặc điểm hoặc một phần khác của câu: Er is een kamer, maar die is niet vrij. — «Có một phòng, nhưng phòng đó không trống».

Ví dụ trong ngữ cảnh

Trong bảng dưới đây, hãy đọc phần tiếng Việt trước, rồi tự chọn động từ tiếng Hà Lan. Có câu nói về sự tồn tại, có câu giới thiệu người đang làm gì hoặc vật đang ở đâu.

Tiếng Hà Lan	Tiếng Việt	Ngữ cảnh và điểm cần nhớ
Er is een probleem.	Có một vấn đề.	Mở đầu khi cần báo sự cố.
Er zijn veel mensen.	Có rất nhiều người.	Mensen là số nhiều.
Er staat een man bij de deur.	Có một người đàn ông đứng ở cửa.	Giới thiệu một người mới xuất hiện.
Is er iemand thuis?	Có ai ở nhà không?	Hỏi xem có người ở nhà hay không.
Er is nog soep in de pan.	Trong nồi vẫn còn súp.	Nog cho biết vẫn còn.
Er zijn geen eieren meer.	Hết trứng rồi.	Geen … meer diễn đạt không còn nữa.
Er ligt een sleutel naast je tas.	Có một chiếc chìa khóa cạnh túi của bạn.	Miêu tả vật nằm trên bề mặt.
Er zitten twee kinderen achter in de bus.	Có hai đứa trẻ ngồi ở phía sau xe buýt.	Dùng số nhiều zitten.
Er komt straks een monteur.	Lát nữa sẽ có thợ đến.	Giới thiệu người sắp đến.
Zijn er vragen?	Có câu hỏi nào không?	Cách hỏi thường gặp sau phần giải thích.
Er is vandaag niemand op kantoor.	Hôm nay không có ai ở văn phòng.	Niemand đi với động từ số ít.
Er was gisteren een storing.	Hôm qua có sự cố.	Was là dạng quá khứ số ít.
Morgen is er een markt op het plein.	Ngày mai có chợ ở quảng trường.	Cụm chỉ thời gian đứng đầu câu.
Er zijn twee supermarkten in deze straat.	Phố này có hai siêu thị.	Thông báo những gì có trong một khu vực.

Có thể nối hai câu thành một lời giải thích tự nhiên: Er is een probleem. De deur gaat niet open. — «Có một vấn đề. Cửa không mở được». Câu đầu báo có chuyện cần chú ý; câu sau mới nói cụ thể chuyện gì xảy ra. Đó chính là chức năng giới thiệu của er.

Những lỗi thường gặp

1. Quên đổi động từ khi nói nhiều người hoặc vật

• Sai: Er is veel mensen.
• Đúng: Er zijn veel mensen. — «Có nhiều người».
• Vì sao: Mensen là số nhiều. Tiếng Việt không biến đổi từ «có», nhưng tiếng Hà Lan phải dùng zijn ở đây.

2. Dùng er một mình như từ «có»

• Sai: Er een probleem.
• Đúng: Er is een probleem. — «Có một vấn đề».
• Vì sao: Er không phải động từ. Câu này cần is để diễn đạt sự tồn tại của vấn đề.

3. Dịch «có» sở hữu thành er is

• Sai khi muốn nói «Tôi có một chiếc xe đạp»: Er is een fiets.
• Đúng với nghĩa đó: Ik heb een fiets. — «Tôi có một chiếc xe đạp».
• Vì sao: Câu với er chỉ nói có một chiếc xe đạp, không cho biết ai sở hữu. Khi «có» nghĩa là sở hữu, dùng hebben — «có, sở hữu» — với người sở hữu làm chủ ngữ.

4. Giữ trật tự câu kể trong câu hỏi có hoặc không

• Sai trong câu hỏi trung tính: Er is iemand thuis?
• Đúng: Is er iemand thuis? — «Có ai ở nhà không?».
• Vì sao: Câu hỏi trung tính đưa động từ lên đầu. Trong hội thoại, câu kể có ngữ điệu hỏi có thể dùng để ngạc nhiên hoặc xác nhận lại, nhưng đó không phải mẫu hỏi cơ bản.

5. Dùng niet een để nói đơn giản rằng không có

• Sai với ý «không có vấn đề gì»: Er is niet een probleem.
• Đúng: Er is geen probleem. — «Không có vấn đề gì».
• Vì sao: Dùng geen trước danh từ chưa xác định. Niet één có thể xuất hiện khi nhấn mạnh «không phải một», chẳng hạn để đối chiếu với «hai», nhưng đó là ý nghĩa khác.

6. Dùng er như từ «ở đó» trong mọi câu

• Sai khi chỉ muốn nói «Ở đó có một hiệu thuốc»: Er is daar een apotheek er.
• Đúng: Er is daar een apotheek. — «Ở đó có một hiệu thuốc».
• Vì sao: Er đầu câu làm nhiệm vụ giới thiệu; daar xác định nơi chốn. Không thêm một er ở cuối chỉ vì bản dịch có «ở đó».

Lưu ý khi sử dụng

Trung tính, dùng được cả khi nói lẫn viết

Er is và er zijn không phải cách nói suồng sã. Chúng phù hợp với lời nói hằng ngày, thông báo, thư từ và văn bản giải thích. Er is een wijziging in het programma. — «Có một thay đổi trong chương trình» — dùng được trong một thông báo bình thường.

Khi nói nhanh, er thường được phát âm nhẹ. Trong chữ viết chuẩn, vẫn viết đầy đủ er. Không cần nhấn mạnh nó; thông tin đáng chú ý thường nằm ở người, vật hoặc sự việc được giới thiệu sau đó.

Cùng dịch là «có», nhưng không cùng cấu trúc

So sánh ba ý thường bị lẫn:

• Er is een dokter in het gebouw. — «Có một bác sĩ trong tòa nhà»: giới thiệu sự hiện diện.
• Ik heb een afspraak met de dokter. — «Tôi có lịch hẹn với bác sĩ»: nói về điều mình có.
• De dokter is in het gebouw. — «Bác sĩ đang ở trong tòa nhà»: nói vị trí của một người đã xác định.

Khi dịch từ tiếng Việt, hãy hỏi «Mình đang giới thiệu một người hoặc vật, nói ai sở hữu gì, hay xác định vị trí của người hoặc vật đã biết?». Câu trả lời thường giúp chọn đúng mẫu ngay từ đầu.

Mở rộng: những điểm chưa cần thành thạo ở A1

Er có thể đứng sau động từ

Trong câu kể chính, động từ đã chia thường đứng ở vị trí thứ hai, tính theo thành phần câu, không phải đếm từng từ. Nếu đưa thời gian lên đầu, er chuyển ra sau động từ:

• Er is vandaag een vergadering. — «Hôm nay có một cuộc họp».
• Vandaag is er een vergadering. — «Hôm nay có một cuộc họp».

Cả hai đều tự nhiên. Câu sau đặt «hôm nay» làm điểm xuất phát. Không viết Vandaag er is een vergadering theo thói quen ghép «hôm nay + có» của tiếng Việt.

Có lúc không cần er

Với một cụm chỉ nơi chốn đứng đầu, er có thể có hoặc không:

• In de tuin spelen kinderen. — «Trong vườn có trẻ con đang chơi».
• In de tuin spelen er kinderen. — «Trong vườn có trẻ con đang chơi».

Cụm «trong vườn» đã dựng bối cảnh cho sự xuất hiện của trẻ con. Việc có dùng er hay không còn tùy cách trình bày thông tin và ngữ cảnh. Vì vậy, không nên học rằng «hễ chủ ngữ chưa xác định là bắt buộc thêm er»; trước mắt, hãy dùng chắc mẫu cơ bản với er ở đầu câu.

Khi nhắc lại, chuyển sang người hoặc vật đã biết

Er staat een man bij de deur. De man draagt een blauwe jas. — «Có một người đàn ông đứng ở cửa. Người đó mặc áo khoác màu xanh».

Ở câu thứ hai, người nghe đã biết đang nói về ai, nên de man — «người đàn ông ấy» — trở thành điểm xuất phát. Trong một số ngữ cảnh đặc biệt, từ chỉ người hoặc vật đã xác định vẫn có thể đi với er, nhưng đây không phải mẫu giới thiệu trung tính dành cho người mới học.

Thay thì hoặc thêm động từ vẫn giữ ý giới thiệu

Thì là cách dùng dạng động từ để đặt sự việc vào thời gian, chẳng hạn hiện tại hoặc quá khứ. Bạn sẽ gặp:

• Er waren veel bezoekers. — «Đã có nhiều khách tham quan».
• Er kan een probleem zijn. — «Có thể có một vấn đề».
• Er moet een oplossing zijn. — «Chắc phải có một giải pháp».

Trong hai câu cuối, kan diễn đạt khả năng, moet diễn đạt điều được suy ra hoặc cho là tất yếu. Zijn đứng cuối ở dạng nguyên thể, tức dạng cơ bản chưa chia. Không cần học hết các dạng này ngay, nhưng nên nhận ra rằng er không chỉ đi với is và zijn ở hiện tại.

Trong mệnh đề phụ — một phần câu phụ thuộc vào phần khác — vị trí động từ lại thay đổi: Ik denk dat er een probleem is. — «Tôi nghĩ có một vấn đề». Không giữ nguyên cả chuỗi er is sau dat.

Phân biệt những cách dùng khác của er

Tiếng Hà Lan	Tiếng Việt	Chức năng của er
Er zijn drie fietsen buiten.	Có ba chiếc xe đạp ở ngoài.	Giới thiệu sự hiện diện, chủ đề của bài này.
Ik woon er al jaren.	Tôi sống ở đó nhiều năm rồi.	Chỉ nơi chốn đã được nhắc đến.
Ik heb er drie.	Tôi có ba cái.	Thay cho loại đồ vật đã biết khi nêu số lượng.

Trong câu đầu, «ba chiếc xe đạp» là chủ ngữ. Trong câu cuối, chủ ngữ là ik — «tôi»; er không giới thiệu chủ ngữ mà giúp tránh nhắc lại tên đồ vật. Dịch cả ba cách dùng bằng một từ tiếng Việt duy nhất sẽ dễ gây nhầm.

Bạn cũng sẽ gặp Er wordt gedanst. — «Có người đang nhảy múa». Đây là kiểu câu bị động không nêu chủ thể cụ thể: câu tập trung vào hoạt động, không nói ai thực hiện. Nó mở rộng chức năng dựng bối cảnh của er, nhưng không thuộc mẫu «er + động từ + chủ ngữ chưa xác định» cơ bản.

Cuối cùng, er không thay thế mọi thành phần hình thức trong câu: Het regent. — «Trời mưa» — dùng het, không dùng er thay cho het. Hãy học những mẫu thời tiết này riêng.

Gợi ý luyện tập

1. Quan sát một căn phòng và nói sáu câu. Bắt đầu bằng Er is … hoặc Er zijn …, sau đó thử staat, ligt, zit khi phù hợp. Chẳng hạn: Er ligt een boek op tafel. — «Có một cuốn sách trên bàn». Mỗi lần hãy kiểm tra người hoặc vật được nói đến là một hay nhiều.
2. Biến mỗi câu thành một bộ ba. Từ Er is een stoel vrij. — «Có một ghế trống», tạo Is er een stoel vrij? — «Có ghế trống không?» và Er is geen stoel vrij. — «Không có ghế trống». Sau đó làm lại với twee stoelen, tức «hai chiếc ghế», để buộc mình đổi sang zijn.
3. Luyện giới thiệu rồi nhắc lại. Nói Er staat een fiets buiten. — «Có một chiếc xe đạp ở ngoài», rồi thêm De fiets is rood. — «Chiếc xe đó màu đỏ». Bài tập này giúp bạn cảm nhận sự chuyển đổi từ thông tin mới sang người hoặc vật đã biết, thay vì chỉ học thuộc bản dịch «có».

Các chủ điểm liên quan

• Nền tảng: Động từ zijn: là, ở và tồn tại — nắm các dạng is, zijn, was, waren để dùng trong mẫu câu này.
• Học tiếp: Er thay cho danh từ khi nói số lượng — hiểu những câu như «Tôi có ba cái», trong đó er không giới thiệu một chủ ngữ mới.
• Học tiếp: Er chỉ nơi chốn — phân biệt er mang nghĩa «ở đó» với er mở đầu câu giới thiệu.