A1

İngilizcede Sayılabilen ve Sayılamayan İsimler

Countable/Uncountable

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İngilizce dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

İngilizcede sayılabilen isimler tek tek birimleri gösterir ve çoğul olabilir: a book (bir kitap), two books (iki kitap). Sayılamayan isimler ise temel kullanımlarında doğrudan sayıyla kullanılmaz, çoğul eki almaz ve önlerine a/an gelmez: water (su), information (bilgi), advice (tavsiye). Sayılabilen çoğul isimlerle how many, sayılamayan isimlerle how much sorulur; bir miktar belirtmek için her iki grupta da some kullanılabilir.

Genel bakış

Bir isim, bir varlığı, maddeyi, kişiyi veya kavramı adlandıran sözcüktür: kitap, su, öğretmen, bilgi gibi. İngilizcede bu sözcükleri öğrenirken yalnızca anlamlarına değil, sayılabilen mi yoksa sayılamayan mı olduklarına da dikkat etmek gerekir. Bu ayrım A1 düzeyinde karşınıza çıkar; alışverişte, yemek siparişinde, iş konuşmalarında ve günlük ihtiyaçlarınızı anlatırken sürekli kullanılır.

Buradaki “sayılamayan” sözü, gerçek dünyada ölçüm yapamayacağınız anlamına gelmez. Suyu litreyle ölçebilirsiniz; parayı lira veya dolarla sayabilirsiniz. Dil bilgisi açısından önemli olan, İngilizcenin ilgili sözcüğü o anlamda nasıl kullandığıdır. Money “para” demektir ve sayılamaz; buna karşılık coin “madeni para” demektir ve sayılabilir. Bu yüzden “ne kadar para” ile “kaç madeni para” farklı yapılar gerektirir.

Türkçeden hareket etmek her zaman güvenli değildir. “İki tavsiye” ve “bir bilgi” bize doğal gelir; İngilizcede aynı anlamları doğrudan two advices veya an information biçiminde kuramayız. Bir başka önemli fark da sayıdan sonra gelir: Türkçede “üç kitap” deriz, “üç kitaplar” demeyiz. İngilizcede ise sayı birden büyükse sayılabilen isim çoğul olur: three books (üç kitap).

Kurallar nasıl işler?

1. Sayılabilen isimlerin tekil ve çoğul biçimleri vardır

Tekil, bir tane; çoğul, birden fazla demektir. Sayılabilen bir ismi “bir, iki, üç” diye doğrudan sayabiliriz. Düzenli çoğullar genellikle -s veya -es alır; bazı sözcüklerde biçim değişir.

Tekil biçim Çoğul biçim Türkçe karşılığı
a book two books bir kitap / iki kitap
an apple three apples bir elma / üç elma
a box four boxes bir kutu / dört kutu
a child two children bir çocuk / iki çocuk

A/an, belirsiz tanımlıktır: hangi kişi veya nesne olduğunu özellikle belirtmeden tek bir örnekten söz etmeyi sağlar. Türkçeye çoğu zaman “bir” diye çevrilir, bazen de çevrilmesi gerekmez. İkisinin seçimi sayılabilirlikle değil, sonraki sözcüğün ilk sesiyle ilgilidir: a book (bir kitap), an apple (bir elma).

Sıradan bir cümlede sayılabilen tekil isim, genellikle tek başına durmaz. Önünde a/an, the, my veya this gibi bir belirleyici, yani ismin hangi varlığı gösterdiğini açıklayan bir sözcük bulunur:

  • I need a chair. — Bir sandalyeye ihtiyacım var.
  • My chair is broken. — Sandalyem kırık.
  • This chair is comfortable. — Bu sandalye rahat.

The, söz konusu varlığın hangisi olduğunun konuşmada belli olduğunu gösterir. Çoğul isimlerle genel bir gruptan söz ederken ise böyle bir sözcük gerekmeyebilir: Books are expensive. — Kitaplar pahalı.

2. Sayılamayan isimleri temel anlamlarında çoğul yapmayın

Sayılamayan bir isim, tek tek nesneler yerine bir maddeyi, bütünü veya soyut kavramı gösterebilir. Soyut kavram, elle tutulmayan bir düşünce, özellik veya durumdur. Ancak “somutsa sayılır, soyutsa sayılmaz” diye bir kural yoktur: idea (fikir) soyuttur ama sayılabilir.

Sık görülen grup İngilizce örnekler Türkçe karşılıkları
Sıvılar ve maddeler water, milk, rice, sugar su, süt, pirinç, şeker
Bilgi ve destek information, advice, help bilgi, tavsiye, yardım
Toplu eşya adları furniture, luggage, equipment mobilya, bagaj, ekipman
Günlük yaşam kavramları money, homework, traffic para, ev ödevi, trafik

Bu sözcüklerin gündelik temel kullanımlarında a water, informations veya homeworks demeyin. Bunun yerine some water (bir miktar su), some information (biraz bilgi), some homework (bir miktar ev ödevi) gibi yapılar kullanın. Özellikle furniture, tek tek sayılabilen masa ve sandalyeleri topluca adlandırdığı hâlde sayılamaz. Bir sözcüğün karşılığının Türkçede çoğul olabilmesi, İngilizcede de çoğul yapılabileceğini göstermez.

3. Fiili ismin türüne göre seçin

Fiil, bir işi, oluşu veya durumu bildiren sözcüktür. İngilizcede bir şeyin nerede ya da nasıl olduğunu anlatırken is ve are seçimi bu ayrımı görünür kılar. Sayılamayan isimler temel kullanımlarında tekil uyumu alır; miktarları çok olsa bile are kullanılmaz.

İngilizce Türkçe Açıklama
The apple is fresh. Elma taze. Sayılabilen tekil isim.
The apples are fresh. Elmalar taze. Sayılabilen çoğul isim.
The milk is fresh. Süt taze. Sayılamayan isim.
The information is useful. Bilgi yararlı. Bilginin miktarı uyumu değiştirmez.

Aynı seçim there is ve there are yapılarında da görülür. Bu yapılar bir yerde bir şeyin bulunduğunu söyler: There is some rice. — Biraz pirinç var. There are two apples. — İki elma var.

4. Miktar sözcüklerini doğru grupla kullanın

Miktar sözcükleri, bir şeyin ne kadar veya kaç tane olduğunu bildiren ifadelerdir. Bazıları iki isim türüyle de kullanılabilir; bazıları yalnızca birine uygundur.

Anlam veya görev Sayılabilen çoğul isimle Sayılamayan isimle
Kaç / ne kadar? how many apples how much water
Çok many books much time
Çok, bol miktarda a lot of books a lot of time
Biraz / birkaç some apples some water
Soruda veya olumsuz cümlede belirsiz miktar any apples any water
Birkaç / biraz a few books a little time
Yeterince enough chairs enough space

Tablodaki ilk sütun ortak anlamı verir; örneğin a few books “birkaç kitap”, a little time “biraz zaman” demektir. Some apples “birkaç elma” veya “bir miktar elma”, some water ise “biraz su” diye çevrilebilir. Some, mutlaka çok küçük bir miktar anlatmaz; çoğu zaman yalnızca kesin sayıyı veya miktarı belirtmez.

Many ve much özellikle sorularda ve olumsuz cümlelerde sık kullanılır:

  • Do you have many bags? — Çok çantanız var mı?
  • We don't have much time. — Fazla zamanımız yok.

Olumlu günlük cümlelerde a lot of çoğu zaman daha doğaldır: We have a lot of time. — Çok zamanımız var. Bu, olumlu cümlelerde much hiçbir zaman kullanılmaz demek değildir; too much (gereğinden fazla) ve so much (bu kadar çok) çok yaygındır.

Any sorularda ve olumsuz cümlelerde sık görülür: Do we have any milk? — Sütümüz var mı? We don't have any eggs. — Hiç yumurtamız yok. Teklif ve rica sorularında ise some doğal olabilir: Would you like some tea? — Biraz çay ister misiniz? Dolayısıyla “soru varsa mutlaka any” kuralı doğru değildir.

5. Saymak için birim ekleyin

Sayılamayan bir ismin miktarını kesinleştirmek için kap, ölçü veya parça bildiren bir isim kullanabilirsiniz. Bu kez sayılan şey maddenin kendisi değil, birimdir.

Bir birim Birden fazla birim Türkçe karşılığı
a glass of water two glasses of water bir bardak su / iki bardak su
a bottle of milk two bottles of milk bir şişe süt / iki şişe süt
a kilo of rice two kilos of rice bir kilo pirinç / iki kilo pirinç
a slice of bread two slices of bread bir dilim ekmek / iki dilim ekmek
a piece of advice two pieces of advice bir tavsiye / iki tavsiye
a piece of information two pieces of information bir bilgi / iki bilgi

Çoğul eki birim sözcüğüne gelir: pieces, glasses, bottles. Sondaki advice veya water değişmez. Fiil seçimi de buna göre yapılır: Two bottles of milk are in the fridge. — Buzdolabında iki şişe süt var. Burada sayılan iki şişedir.

Her isimle her birim doğal olmaz. Ekmek için a slice of bread (bir dilim ekmek) veya a loaf of bread (bir somun ekmek), mobilya için a piece of furniture (bir parça mobilya) kullanabilirsiniz. Bu kalıpları isimle birlikte öğrenmek, Türkçedeki “adet” sözcüğüne her yerde tek bir İngilizce karşılık aramaktan daha yararlıdır.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki örneklerde alışveriş, ev ve iş yaşamındaki farklı ihtiyaçlar aynı temel ayrımla ifade ediliyor. Çevirilerde İngilizce yapıyı kelimesi kelimesine aktarmak yerine doğal Türkçe kullanılmıştır.

İngilizce Türkçe Dikkat edilecek nokta
I need some water. Biraz suya ihtiyacım var. Su, miktar olarak ele alınır.
How many apples? Kaç elma? Elmalar tek tek sayılır.
How much money? Ne kadar para? Para sözcüğü sayılamaz.
I have some information. Elimde biraz bilgi var. Bilgi sözcüğü çoğul yapılmaz.
We need three chairs for the meeting. Toplantı için üç sandalyeye ihtiyacımız var. Sayıdan sonra çoğul biçim gelir.
Is there any milk in the fridge? Buzdolabında süt var mı? Sayılamayan isimle varlık sorusu kurulur.
There aren't any clean cups. Hiç temiz fincan yok. Olumsuz cümlede sayılabilen çoğul isim kullanılır.
Could I have a glass of water, please? Bir bardak su alabilir miyim, lütfen? Miktar, kap adıyla belirtilir.
She gave me two pieces of advice. Bana iki tavsiye verdi. Tavsiyeler birim ifadesiyle sayılır.
We have a few eggs and a little cheese. Birkaç yumurtamız ve biraz peynirimiz var. İki isim türü farklı miktar sözcükleri alır.
There is too much traffic today. Bugün trafik çok yoğun. Yoğunluk, sayı değil miktar olarak anlatılır.
The furniture is expensive. Mobilyalar pahalı. Türkçe çeviri çoğul olsa da İngilizce uyum tekildir.
Do you have enough cash for the tickets? Biletler için yeterince nakdin var mı? Nakit sayılamaz; biletler sayılabilir.
I bought a loaf of bread and two tomatoes. Bir somun ekmek ve iki domates aldım. Ekmek birimle, domates doğrudan sayılır.

Sık yapılan hatalar

1. Sayılamayan ismin önüne doğrudan “bir” koymak

  • Yanlış: I need an advice.
  • Doğru: I need some advice. — Biraz tavsiyeye ihtiyacım var.
  • Tek bir tavsiye kastediliyorsa: I need a piece of advice. — Bir tavsiyeye ihtiyacım var.

Türkçede “bir tavsiye” diyebilmemiz, İngilizcede advice önüne a/an koyabileceğimiz anlamına gelmez. Saymak istiyorsanız araya birim ifadesi ekleyin.

2. Bilgi, mobilya ve ekipmanı çoğul yapmak

  • Yanlış: These informations are useful.
  • Doğru: This information is useful. — Bu bilgi yararlı.

Information bu anlamda çoğul olmaz. Bu nedenle “bu” anlamındaki this ve tekil uyumlu is kullanılır. Birden fazla ayrı bilgiyi vurgulamak isterseniz These pieces of information are useful. — Bu bilgiler yararlı, diyebilirsiniz.

3. Para için yanlış soru sözcüğünü seçmek

  • Yanlış: How many money do we need?
  • Doğru: How much money do we need? — Ne kadar paraya ihtiyacımız var?

Money sayılamaz; ama dollar (dolar), coin (madeni para) ve note (banknot) sayılabilir. How many dollars do we need? — Kaç dolara ihtiyacımız var? Soruyu çevirirken yalnızca gerçek hayatta neyi saydığınıza değil, kullandığınız İngilizce isme bakın.

4. Türkçedeki gibi sayıdan sonra tekil bırakmak

  • Yanlış: I bought three book.
  • Doğru: I bought three books. — Üç kitap aldım.

İngilizcede sayılabilen isim, birden büyük sayıdan sonra çoğul olur. Düzensiz çoğullarda da aynı ilke geçerlidir: two children (iki çocuk), two childs değil.

5. Sayılamayan isimle çoğul fiil kullanmak

  • Yanlış: The luggage are heavy.
  • Doğru: The luggage is heavy. — Bagaj ağır.

Birkaç valizden söz edilse bile luggage toplu bir ad olarak sayılamaz. Valizleri doğrudan saymak istiyorsanız The suitcases are heavy. — Valizler ağır, diyebilirsiniz. Suitcase “valiz” demektir ve sayılabilir.

6. Sayılabilen tekil ismi belirleyicisiz bırakmak

  • Yanlış: I need pen.
  • Doğru: I need a pen. — Bir kaleme ihtiyacım var.

Bu tür sıradan cümlelerde tekil nesnenin önünde bir belirleyici gerekir. I need water. — Suya ihtiyacım var, ise doğrudur; çünkü water sayılamaz. İki isim türünü aynı kalıba zorlamayın.

Kullanım notları

“Biraz” her zaman aynı etkiyi yaratmaz

A few ve a little bir miktarın var olduğunu söyler. Başlarındaki a çıkarıldığında few ve little, miktarın azlığını, çoğu zaman da yetersizliğini öne çıkarır:

  • We have a few chairs. — Birkaç sandalyemiz var.
  • We have few chairs. — Pek az sandalyemiz var.
  • We have a little time. — Biraz zamanımız var.
  • We have little time. — Pek az zamanımız var.

İlk aşamada a few ile sayılabilen çoğulları, a little ile sayılamayanları eşleştirmek yeterlidir. Daha sonra bu küçük a farkının konuşmanın tonunu nasıl değiştirdiğine dikkat edin.

Sayılamayan isim de belirli olabilir

Sayılamayan isimlerin önüne hiçbir sözcük gelmez diye düşünmeyin. Genel anlamda Water is essential. — Su hayati öneme sahiptir, denir. Ama belli bir sudan söz ederken The water in this bottle is cold. — Bu şişedeki su soğuk, denir. The, bir şeyi sayılabilir yapmaz; yalnızca hangi şeyden söz edildiğini belirginleştirir. My luggage (bagajım) ve this advice (bu tavsiye) de aynı şekilde mümkündür.

Fiyat sorusu farklıdır

How much is this book? — Bu kitap ne kadar? cümlesi doğrudur. Burada how much, kitabın sayısını değil fiyatını sorar. Dolayısıyla “sayılabilen isim gördüğümde her zaman how many kullanmalıyım” diye düşünmeyin. Önce ne sorduğunuza bakın: adet mi, miktar mı, fiyat mı?

Temelin ötesinde: Anlama göre değişen kullanımlar

Bu bölümü ilk çalışmada ezberlemeniz gerekmez. Önce temel kuralları yerleştirin. İleride aynı ismin farklı anlamlarda farklı davranabildiğini göreceksiniz. Sayılabilirlik her zaman sözcüğe yapışmış değişmez bir etiket değildir; çoğu zaman sözcüğün o cümledeki anlamına bağlıdır.

Madde adı ile tek bir nesne aynı değildir

İngilizce Türkçe Anlam farkı
We need some paper. Biraz kâğıda ihtiyacımız var. Malzeme adı, sayılamayan kullanım.
I read a paper about sleep. Uyku hakkında bir makale okudum. Tek bir yazı, sayılabilen kullanım.
The table is made of glass. Masa camdan yapılmış. Malzeme adı, sayılamayan kullanım.
There are two glasses on the table. Masanın üzerinde iki bardak var. Kap adı, sayılabilen kullanım.
We had chicken for dinner. Akşam yemeğinde tavuk yedik. Et olarak ele alınır, sayılamaz.
They keep six chickens. Altı tavuk besliyorlar. Hayvanlar tek tek sayılır.
There isn't much room in the car. Arabada fazla yer yok. Boş alan anlamında sayılamaz.
The flat has three rooms. Daire üç odalı. Oda anlamında sayılabilir.

Paper sözcüğünün her sayılabilen kullanımı “bir yaprak kâğıt” demek değildir. Bir yaprak istiyorsanız a sheet of paper (bir yaprak kâğıt) deyin. Aynı biçimin farklı anlamlarını, yalnızca Türkçe karşılıklarına bakarak birleştirmeyin.

Benzer biçimde experience, genel deneyim veya tecrübe anlamında sayılamaz: She has a lot of experience. — Çok tecrübesi var. Yaşanan tek bir olay söz konusuysa sayılabilir: It was an interesting experience. — İlginç bir deneyimdi.

Siparişte porsiyon ve kap anlamı

Kafede Two coffees, please. — İki kahve, lütfen, cümlesini duyabilirsiniz. Burada iki fincan veya iki porsiyon kahve kastedilir. Genel madde anlamında ise I don't drink much coffee. — Fazla kahve içmem, denir.

Aynı mantıkla bazı sipariş ortamlarında a water veya two waters bir şişe ya da bardak su anlamına gelebilir. Bu kullanım bağlama bağlıdır; başlangıçta a glass of water veya two bottles of water demek daha açık ve güvenlidir. Siparişte böyle bir örnek duymanız, bütün sayılamayan isimlerin serbestçe çoğul yapılabileceği anlamına gelmez. Özellikle advice ve information için bu yolu kullanmayın.

Türler ve çeşitler

Yiyecek ve içecek adları çeşitlerden söz ederken çoğul olabilir. This shop sells several cheeses. — Bu dükkân birkaç çeşit peynir satıyor, cümlesinde peynir miktarı değil, çeşit sayısı önemlidir. Günlük miktar anlamında We need some cheese. — Biraz peynire ihtiyacımız var, denir. Bu ayrımı tanımak yararlıdır; ancak her madde adını kendiliğinden çoğul yapmaya çalışmayın.

Sözcüğün sonuna bakmak yetmez

News (haber, haberler), sonunda -s olmasına rağmen sayılamayan bir isimdir: The news is good. — Haberler iyi. Buna karşılık scissors (makas) gibi bazı nesne adları çoğul biçimde kullanılır: These scissors are sharp. — Bu makas keskin. Tek bir makası saymak için a pair of scissors denebilir.

Bunlar temel iki grubu tanımayı gereksiz kılmaz; yalnızca biçimden tek başına karar veremeyeceğinizi gösterir. Sözlüklerde [C] genellikle sayılabilen, [U] ise sayılamayan kullanımı belirtir. İki işaret de varsa anlamlara ve örnek cümlelere ayrı ayrı bakın.

Karşılaştırmalarda miktar

Daha az miktar için sayılamayan isimlerle less, daha az sayıda birim için sayılabilen çoğullarla fewer kullanmak, özellikle özenli yazıda güvenli bir seçimdir: less sugar (daha az şeker), fewer mistakes (daha az hata). Günlük konuşmada sayılabilen çoğullarla less de duyulur. Başlangıçta temel ayrımı koruyun; ileride zaman, para ve ölçü toplamlarının kullanımını ayrıca inceleyebilirsiniz.

Çalışma önerileri

  1. Sözcüğü tek başına değil, kalıbıyla kaydedin. Defterinize yalnızca “tavsiye” karşılığını yazmayın; some advice (biraz tavsiye) ve a piece of advice (bir tavsiye) kalıplarını birlikte ekleyin. Sayılabilen isimlerde de an apple / two apples (bir elma / iki elma) çiftini kullanın. Her yeni isim için doğrudan sayı ekleyip ekleyemediğinizi kontrol edin.

  2. Evdeki nesnelerle iki soru listesi hazırlayın. Yumurta, sandalye ve şişe için how many; süt, pirinç ve zaman için how much soruları kurun. Ardından aynı şeyi birimle sorun: How much milk do we need? — Ne kadar süte ihtiyacımız var? How many bottles of milk do we need? — Kaç şişe süte ihtiyacımız var? Böylece maddeyi saymakla kabı saymak arasındaki farkı görürsünüz.

  3. Cümlenizi üç noktadan denetleyin. Önce ismin cümledeki anlamını belirleyin; sonra önündeki miktar sözcüğünü ve fiilin biçimini kontrol edin. Örneğin two pieces of information (iki bilgi) ifadesinde çoğul olan sözcük pieces olduğu için are gerekir. Son kontrol sorunuz şu olsun: Türkçedeki “bir”, çoğul eki veya sayıdan sonraki tekil biçim beni yanlış bir İngilizce yapıya yöneltmiş olabilir mi?

İlgili konular

  • Önce gözden geçirin: Tekil ve çoğul isimler — Sayılabilen isimlerin çoğul biçimlerini ve düzensiz örneklerini öğrenin.
  • Sonraki adım: Some ve any kullanımı — Belirsiz miktarları olumlu, olumsuz ve soru cümlelerinde daha ayrıntılı çalışın.

Ön koşul

İngilizcede Tekil ve Çoğul İsimlerA1

Bu kavram üzerine inşa edilen kavramlar

Diğer A1 kavramları