Gramatyka grecki

Zaimki podmiotowe: εγώ, εσύ, αυτός/αυτή/αυτό, εμείς, εσείς, αυτοί/αυτές/αυτά. Często pomijane, ponieważ czasowniki wskazują osobę.

Grecki ma trzy rodzaje gramatyczne: męski (ο άντρας), żeński (η γυναίκα), nijaki (το παιδί). Rodzaj określają rodzajniki i końcówki rzeczowników.

Rodzajniki określone odmieniają się przez przypadki: ο/η/το (mianownik), του/της/του (dopełniacz), τον/την/το (biernik). Liczba mnoga: οι/οι/τα, των, τους/τις/τα.

Indefinite articles: ένας/μία (μια)/ένα. Decline like adjectives. Used for 'a/an' and the number 'one'.

Nowogrecki ma 4 przypadki: mianownik (podmiot), dopełniacz (przynależność), biernik (dopełnienie), wołacz (zwrot do osoby). Wołacz często = mianownik.

The verb 'είμαι' (to be): είμαι, είσαι, είναι, είμαστε, είστε, είναι. Essential for identity and descriptions.

The verb 'έχω' (to have): έχω, έχεις, έχει, έχουμε, έχετε, έχουν. Used for possession and as auxiliary.

Pierwsza koniugacja (-ω): -ω, -εις, -ει, -ουμε, -ετε, -ουν. Częste czasowniki: γράφω (pisać), διαβάζω (czytać), μένω (mieszkać/zostać).

Druga koniugacja (-ώ/-άω): -ώ/-άω, -άς, -ά/-άει, -άμε/-ούμε, -άτε, -ούν/-άν(ε). Częste czasowniki: μιλάω (mówić), αγαπώ (kochać).

Przymiotniki zgadzają się z rzeczownikiem pod względem rodzaju, liczby i przypadka: καλός/καλή/καλό, μεγάλος/μεγάλη/μεγάλο. Mogą stać przed rzeczownikiem albo po nim.

Negation with δεν (don't/doesn't) before verb. Past/future: δεν. Subjunctive: μην. Double negation possible.

Pytania tak/nie przez intonację. Słowa pytające: τι (co), ποιος (kto), πού (gdzie), πότε (kiedy), πώς (jak), γιατί (dlaczego).

Słabe formy dzierżawcze (μου, σου, του/της/του, μας, σας, τους) stoją po rzeczowniku. Silne formy służą do akcentowania.

Najczęstsze przyimki: σε (w/do/przy), από (z/od), με (z), για (dla/na), χωρίς (bez). σε łączy się z rodzajnikiem w kontrakcje.

Liczebniki główne 0–100, liczebniki porządkowe. Niektóre liczby odmieniają się (1–4). Podawanie godziny: τι ώρα είναι; dni, miesiące i pory roku.

Rzeczowniki męskie mają typowe końcówki -ος (ο δρόμος), -ας (ο πατέρας), -ης (ο μαθητής). Odmieniają się przez wszystkie cztery przypadki, w liczbie pojedynczej i mnogiej.

Rzeczowniki żeńskie mają typowe końcówki -α (η μέρα), -η (η τέχνη) i -ος (η οδός). Każda grupa ma własne wzorce odmiany.

Rzeczowniki nijakie mają typowe końcówki: -ο (το βιβλίο), -ι (το παιδί), -μα (το γράμμα). Mianownik i biernik mają tę samą formę. Dopełniacz dodaje -ου albo zmienia temat.

μπορώ (can), θέλω (want), πρέπει (must) + να + subjunctive. πρέπει is impersonal (doesn't conjugate for person).

Common conjunctions: και (and), αλλά (but), ή (or), γιατί (because), επειδή (because), όταν (when), αν (if).

αυτός/αυτή/αυτό (ten/ta/to) i εκείνος/εκείνη/εκείνο (tamten/tamta/tamto). Odmiana przez rodzaj, liczbę, przypadek. Stoją przed rodzajnikiem i rzeczownikiem.

Location adverbs: εδώ (here), εκεί (there), πάνω (up/on), κάτω (down), μέσα (inside), έξω (outside), δεξιά (right), αριστερά (left).

Przysłówki czasu: τώρα (teraz), σήμερα (dzisiaj), χθες (wczoraj), αύριο (jutro), πάντα (zawsze), ποτέ (nigdy), συχνά (często).

Niezbędne zwroty: γεια σου/σας (cześć/do widzenia), καλημέρα (dzień dobry), ευχαριστώ (dziękuję), παρακαλώ (proszę/nie ma za co).

Tworzenie liczby mnogiej zależy od rodzaju i końcówki: -ος→-οι, -ης→-ες, -α→-ες, -η→-ες, -ο→-α, -ι→-ια, -μα→-ματα. Istnieją formy nieregularne.

μου αρέσει (lubię, dosł. „podoba mi się"). Podmiotem jest rzecz lubiana, osobę wyraża zaimek w celowniku. Liczba mnoga: μου αρέσουν.

υπάρχει (jest/istnieje - l. poj.) / υπάρχουν (są/istnieją - l. mn.). Używane do wyrażania istnienia i dostępności. Różni się od είναι, które służy do opisów.

Kluczowe czasowniki ruchu: πάω/πηγαίνω (iść/jechać), έρχομαι (przychodzić), φεύγω (odchodzić), φτάνω (przyjeżdżać). Wiele z nich jest nieregularnych lub deponentywnych.

σε contracts with definite articles: σε+τον=στον, σε+την=στην, σε+το=στο, σε+τους=στους, σε+τις=στις, σε+τα=στα.

Podstawowe przysłówki ilości: πολύ (bardzo/dużo), λίγο (trochę), αρκετά (dość/wystarczająco), πάρα πολύ (za dużo). Modyfikują czasowniki i przymiotniki.

Czas przeszły prosty (aoryst) dla czynności zakończonych. Dwa typy: sigmatyczny (-σα) i niesigmatyczny. Nieregularne czasowniki są częste.

Παρατατικός dla czynności trwających lub powtarzających się w przeszłości. Tworzony od tematu czasu teraźniejszego + końcówki przeszłe: έγραφα, έγραφες, έγραφε...

Tryb łączący z να + czasownik: να γράψω (żeby pisać/żebym pisał). Używany po θέλω, μπορώ, πρέπει oraz do wyrażania życzeń i celów.

Słabe zaimki dopełnienia: με/μου, σε/σου, τον-την-το/του-της-του, μας, σας, τους-τις-τα/τους. Stoją przed czasownikiem.

Stopień wyższy: πιο + przymiotnik lub -ότερος/-ύτερος. Stopień najwyższy: ο πιο + przymiotnik lub -ότατος. Nieregularne: καλός→καλύτερος.

Aorist dla zakończonych jednorazowych czynności, παρατατικός dla czynności trwających lub powtarzających się w przeszłości. Rozróżnienie niezbędne do opowiadania o przeszłości.

Spójniki czasowe: όταν (kiedy), ενώ (podczas gdy), πριν (przed), αφού (po tym jak), μόλις (gdy tylko), μέχρι (dopóki/aż).

Zaimki nieokreślone obejmują: κάποιος (ktoś), κάτι (coś), κανένας/κανείς (nikt), τίποτα (nic), κάθε (każdy) i όλοι (wszyscy).

Łączenie zaimka dopełnienia dalszego i bliższego przed czasownikiem: μου το (to mnie), σου τον (go tobie). Dopełnienie dalsze zawsze poprzedza bliższe.

Czasowniki o formie biernej, lecz znaczeniu czynnym: έρχομαι (przychodzić), κοιμάμαι (spać), φοβάμαι (bać się), σκέφτομαι (myśleć).

Słowa określające ilość: πολύ/πολύς (dużo/wielu), λίγο/λίγος (mało/niewielu), αρκετός (wystarczająco), μερικοί (kilku/niektórzy). Odmieniają się przez rodzaj i liczbę.

Zwrotność wyrażana przez formy bierne/mediobierne: ντύνομαι (ubieram się), πλένομαι (myję się). Również przez τον εαυτό μου (siebie samego).

Przyszłość prosta: θα + temat trybu łączącego. Przyszłość ciągła: θα + temat czasu teraźniejszego. θα γράψω oznacza jednorazowe „napiszę”, a θα γράφω — „będę pisać”.

Czas dokonany: έχω + imiesłów czasu przeszłego (bierny/nieosobowy). Wyraża czynności zakończone mające znaczenie dla teraźniejszości.

Rozkazy od tematu aorystu (dokonany) lub tematu czasu teraźniejszego (niedokonany). γράψε! (napisz raz), γράφε! (pisz dalej). Przeczenie: μην.

Końcówki strony biernej/środkowobiernej: -μαι, -σαι, -ται, -μαστε, -στε, -νται. Wiele czasowników jest deponentnych (forma bierna, znaczenie czynne).

Zaimek względny που (który/która/które/kto) jest nieodmienny. Forma formalna: ο οποίος/η οποία/το οποίο (odmienia się).

Czas przyszły dokonany: θα + έχω + imiesłów czasu przeszłego. Czynności zakończone przed pewnym momentem w przyszłości: θα έχω γράψει (będę napisał/a).

Zdania z να jako dopełnienia po czasownikach życzenia, nakazywania, pozwolenia i uczuć. Zastępują bezokolicznik (którego grecki nie posiada).

Czasowniki i konstrukcje bezosobowe obejmują: πρέπει (trzeba), φαίνεται (wydaje się), αξίζει (warto), χρειάζεται (potrzeba) i βρέχει (pada deszcz).

Realne okresy warunkowe: αν + czas teraźniejszy/przyszły, θα + czas przyszły. Wyrażają sytuacje prawdopodobne lub możliwe.

Compound prepositions: μαζί με (together with), εκτός από (except for), μπροστά σε (in front of), πίσω από (behind), κοντά σε (near).

Powyżej podstaw: ούτε...ούτε (ani...ani), είτε...είτε (albo...albo), ωστόσο (jednak), παρόλο που (chociaż), ώστε (tak żeby).

Przysłówki tworzone od przymiotników: końcówka -α. καλός→καλά, γρήγορος→γρήγορα. Nieregularne: πολύ, λίγο, τέλεια.

Complex comparisons: τόσο...όσο (as...as), ίδιος/ίδια/ίδιο (same), όσο...τόσο (the more...the more), υπερθετικός (superlative).

Tryb łączący używany jest w zdaniach czasowych odwołujących się do przyszłości: πριν να (przed), μέχρι να (dopóki), μόλις (gdy tylko, z odniesieniem do przyszłości).

Czas zaprzeszły: είχα + imiesłów czasu przeszłego. Czynności zakończone przed inną czynnością przeszłą.

Realne (αν + tryb oznajmujący), nierealne teraźniejsze (αν + czas niedokonany, θα + czas niedokonany), nierealne przeszłe (αν + czas zaprzeszły, θα + czas zaprzeszły).

Mowa zależna z ότι/πως (że), αν (czy). Greka często zachowuje oryginalny czas w mowie zależnej.

Imiesłów czynny (-οντας/-ώντας): γράφοντας (pisząc). Imiesłów bierny (-μένος): γραμμένος (napisany). Stosowany przysłówkowo i przymiotnikowo.

Causal: επειδή, αφού, μια και (ponieważ/skoro). Purpose: για να + tryb łączący (żeby/w celu), ώστε να (tak żeby).

Czas przeszły strony biernej: końcówki -θηκα. γράφτηκα (zostałam/zostałem napisana/y), χτίστηκε (zostało zbudowane). Nieregularne tematy są częste.

Przyzwolenie: αν και, παρόλο που, μολονότι (chociaż/mimo że), ακόμα κι αν (nawet jeśli). Wyrażają kontrast.

Trzeci okres warunkowy: αν + υπερσυντέλικος, θα + είχα + imiesłów czasu przeszłego. Wyrażają żal z powodu niemożliwych sytuacji w przeszłości.

Dopełniacz czasu i przyczyny (της νύχτας — w nocy), biernik zakresu (μια ώρα — przez godzinę), stylistyczny wybór przypadka.

Wyrażanie przyczynowości: βάζω κάποιον να (kazać komuś), κάνω κάποιον να (sprawić, że ktoś), αφήνω να (pozwolić). Brak morfologicznego kauzatywu.

Wpływy katharewusy w grece formalnej: starożytne słownictwo, konstrukcje imiesłowowe, pozostałości celownika.

Prefiksy modyfikują znaczenie czasownika: ξανα- (znowu/ponownie), παρα- (nadmiernie/źle), απο- (od/z), συν- (z/współ-), προ- (przed).

Greckie słowotwórstwo obejmuje przedrostki (ξε-, αντι-), przyrostki (-τής, -ισμός, -ικός) oraz tworzenie złożeń (ηλεκτρ-ικός, αντι-πρόεδρος).

Zgodność czasów w zdaniach złożonych. Grecki jest bardziej elastyczny niż polski, ale pisanie formalne wymaga przestrzegania zasad następstwa czasów, szczególnie w zdaniach z να.

Złożone idiomy z czasownikami, przyimkami i stałymi wyrażeniami. Idiomy związane z częściami ciała, zwierzętami i naturą. Język metaforyczny.

Formalny pisany grecki: słownictwo akademickie, złożone struktury zdaniowe, konstrukcje bierne, styl bezosobowy typowy dla esejów i prasy.

Zdania skutkowe: τόσο...ώστε (tak...że), τόσο...που (tak...że), με αποτέλεσμα να (w wyniku czego).

Stałe wyrażenia i słownictwo ze starożytnej greki, które są nadal używane: εν τάξει, εκ νέου, εν πάση περιπτώσει. Celownik i starożytne formy we frazach stałych.

Cechy greki nieformalnej obejmują skrócenia, partykuły dyskursywne (ρε, μωρέ), warianty regionalne, slang i język młodzieżowy.

Greckie przysłowia i idiomy: χτυπάω δύο μύγες με μια πέτρα, βρέχει καρεκλοπόδαρα, έχω κουκούλα.

Cechy dialektalne: dialekty kreteński, cypryjski, pontyjski, wyspiarskie. Różnice w wymowie, słownictwie i gramatyce w stosunku do standardowego nowogreckiego.

Grecki administracyjny: silny wpływ katharevousy, złożona strona bierna, rzeczowniki odczasownikowe, formalne słownictwo stosowane w administracji, prawie i umowach.

Niestandardowy szyk wyrazów dla podkreślenia lub stylu: wysunięcie tematu (topikalizacja), zdania rozszczepiające, dyslokacja prawostronny, anakoluty.

Cechy greki literackiej: archaiczne formy czasownikowe, słownictwo poetyckie, figury retoryczne, odwołania do starożytnej mitologii i literatury.